Quốc hội thông qua 3 luật về hình sự, điều tra và xử lý vi phạm hành chính

Chiều 20/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội biểu quyết thông qua Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Luật Tổ chức cơ quan điều tra...

Trước khi biểu quyết, Quốc hội nghe Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an, trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đối với ba dự án Luật.

Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an. (Ảnh: Media Quốc hội).

Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an. (Ảnh: Media Quốc hội).

Bổ sung quy định về trách nhiệm hình sự, tội danh mới

Đối với dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát các nghị quyết, văn bản của Đảng, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội để hoàn thiện dự thảo. Trong đó, bổ sung quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự và tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự đối với trường hợp thực hiện nhiệm vụ, giải pháp đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung, đáp ứng điều kiện luật định. Nội dung này được nghiên cứu trên cơ sở Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị.

Quốc hội thông qua Bộ luật Hình sự (sửa đổi) với 463/472 đại biểu có mặt biểu quyết tán thành. (Ảnh: Media Quốc hội).

Quốc hội thông qua Bộ luật Hình sự (sửa đổi) với 463/472 đại biểu có mặt biểu quyết tán thành. (Ảnh: Media Quốc hội).

Dự thảo Luật cũng được rà soát để bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật về tư pháp hình sự và pháp luật chuyên ngành, xác định rõ ranh giới xử lý hình sự, hành chính, tránh chồng chéo, bỏ lọt hoặc tạo khoảng trống pháp lý.

Về hình phạt tử hình, cơ quan chủ trì soạn thảo đề nghị giữ phương án bỏ hình phạt này đối với 6 tội danh theo dự thảo, mức hình phạt cao nhất là tù chung thân. Đề xuất dựa trên chính sách nhân đạo, yêu cầu phân hóa trách nhiệm hình sự, tương quan hình phạt và xu hướng hội nhập quốc tế, đồng thời vẫn bảo đảm đấu tranh nghiêm khắc với tội phạm.

Đối với cơ chế tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị, dự thảo quy định việc áp dụng mức hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt trong một số trường hợp như một cơ chế khoan hồng đặc biệt. Việc xem xét dựa trên thái độ, mức độ hợp tác và ý thức bồi thường, khắc phục hậu quả của người phạm tội; đồng thời tạo căn cứ để áp dụng thủ tục tố tụng rút gọn.

Một nội dung đáng chú ý khác là điều chỉnh cách tiếp cận về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại. Theo đó, cá nhân được xác định là người trực tiếp thực hiện tội phạm; pháp nhân thương mại chịu trách nhiệm hình sự khi hành vi của cá nhân được thực hiện với danh nghĩa pháp nhân và đáp ứng các điều kiện khác. Phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân cũng được rà soát trên cơ sở đánh giá tác động đến an sinh xã hội, môi trường đầu tư, kinh doanh, người lao động và yêu cầu phát triển kinh tế tư nhân theo tinh thần Nghị quyết số 68.

Ở phần các tội phạm cụ thể, dự thảo bổ sung tội danh, hành vi phạm tội mới, nhất là trong lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ thông tin, kinh tế và một số lĩnh vực khác. Đồng thời, điều chỉnh mức định lượng làm căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự và mức hình phạt đối với một số tội danh; rà soát các lĩnh vực ngân hàng, kinh doanh, thương mại, an toàn thực phẩm, an ninh thông tin mạng, giao thông hàng không... nhằm bảo đảm không xử lý hình sự quá rộng, không bỏ lọt tội phạm, tránh chồng chéo và khoảng trống pháp lý.

Điều chỉnh thẩm quyền điều tra giữa các lực lượng

Với dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, tổ chức, bộ máy của Bộ Công an và Bộ Quốc phòng phải báo cáo Bộ Chính trị cho ý kiến. Trên cơ sở kết luận của Bộ Chính trị và quy định của Luật Tổ chức Chính phủ, Chính phủ sẽ ban hành nghị định về cơ cấu, tổ chức của hai bộ; bộ trưởng quy định các đơn vị thực hiện nhiệm vụ điều tra hình sự. Vì vậy, dự thảo không quy định số lượng tối đa các cục, phòng điều tra thuộc Cơ quan điều tra của Công an nhân dân và Quân đội nhân dân.

Với 458/467 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi). (Ảnh: Media Quốc hội).

Với 458/467 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi). (Ảnh: Media Quốc hội).

Để thống nhất với dự thảo Bộ luật Hình sự và phù hợp chức năng, nhiệm vụ của các lực lượng, dự thảo Luật điều chỉnh thẩm quyền giữa Cơ quan An ninh điều tra và Cơ quan Cảnh sát điều tra của Công an nhân dân. Theo đó, Cơ quan An ninh điều tra được giao điều tra 7 tội danh, gồm 4 tội thuộc lĩnh vực an ninh hàng không (Điều 264 đến Điều 267); 2 tội liên quan đến phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt (Điều 290 và Điều 291) và tội xúc phạm Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca, Đảng kỳ (Điều 343) trong dự thảo Bộ luật Hình sự.

Đối với đề xuất mở rộng thẩm quyền điều tra về loại tội cho các cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động điều tra, cơ quan chủ trì soạn thảo đề nghị giữ nguyên dự thảo. Theo đó, hoạt động điều tra hình sự có tính chất đặc thù, đòi hỏi tính chuyên nghiệp cao, cần do cơ quan điều tra chuyên trách, điều tra viên thực hiện; thẩm quyền của các lực lượng được phân định theo chức năng, nhiệm vụ, địa bàn và lĩnh vực chuyên ngành để tránh chồng chéo.

Dự thảo Luật cũng bỏ quy định cho phép cơ quan Hải quan, Kiểm lâm, Kiểm ngư thụ lý, điều tra trong thời hạn 1 tháng, chỉ giữ thời hạn 7 ngày để tiến hành một số hoạt động điều tra ban đầu và chuyển hồ sơ vụ án cho cơ quan điều tra. Với thời hạn này, các cơ quan không bảo đảm điều kiện thực hiện thủ tục trưng cầu giám định, yêu cầu định giá tài sản. Vì vậy, cơ quan chủ trì soạn thảo cho rằng không quy định thẩm quyền này là phù hợp với định hướng không mở rộng thẩm quyền điều tra.

Về phân công điều tra viên trung cấp, điều tra viên cao cấp là Trưởng, Phó Trưởng Công an cấp xã, dự thảo quy định việc phân công theo lĩnh vực công tác và phân công giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra vụ án cụ thể. Cơ quan chủ trì soạn thảo đề nghị giữ nguyên quy định này.

Bổ sung biện pháp thay thế phạt tiền

Đối với dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi), dự thảo quy định thời hiệu xử phạt 3 năm, mức phạt tiền tối đa 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân và 3 tỷ đồng đối với tổ chức ở một số lĩnh vực có tính chất phức tạp, mức độ, quy mô, hậu quả vi phạm lớn, cần nhiều thời gian xác minh, phân tích, kiểm định, giám định.

Với 460/464 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi). (Ảnh: Media Quốc hội).

Với 460/464 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi). (Ảnh: Media Quốc hội).

Dự thảo Luật bỏ quy định về mức phạt tiền cao hơn nhưng tối đa không quá 2 lần mức phạt chung áp dụng tại địa bàn thành phố, do Luật Thủ đô và Luật Phát triển đô thị đã giao HĐND thành phố quy định nội dung này. Thời hiệu xử phạt trong các lĩnh vực bảo vệ môi trường, trật tự, an toàn giao thông đường bộ, giao thông đường thủy nội địa và hàng hải được giảm xuống 1 năm.

Một điểm mới là bổ sung biện pháp "thực hiện công việc phục vụ cộng đồng" thay thế hình thức phạt tiền, áp dụng với cá nhân bị phạt tiền từ 5 triệu đồng trở xuống, đã nhận lỗi và tự nguyện đề nghị thực hiện biện pháp thay thế, phù hợp với Công ước mà Việt Nam là thành viên. 

Dự thảo Luật đồng thời bỏ quy định trích tiền thu xử phạt sau khi nộp ngân sách Nhà nước để hỗ trợ hoạt động xử phạt và quản lý công tác thi hành pháp luật về xử lý vi phạm hành chính.

Đối với biện pháp tạm hoãn xuất cảnh, dự thảo chuyển từ biện pháp cưỡng chế thành biện pháp bảo đảm thi hành quyết định cưỡng chế, áp dụng khi cần ngăn chặn người đang bị cưỡng chế hoặc người đại diện của tổ chức đang bị cưỡng chế bỏ trốn.

Các biện pháp ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước; tạm dừng đăng kiểm, đăng ký, cấp giấy phép điều khiển phương tiện; ngừng cung cấp dịch vụ Internet, viễn thông và hạ tầng số cũng được chuyển từ biện pháp cưỡng chế sang biện pháp ngăn chặn và bảo đảm xử lý vi phạm hành chính. Dự thảo bổ sung quy định về điều kiện, thẩm quyền, nguyên tắc, trình tự, thủ tục và phạm vi áp dụng nhằm bảo đảm quyền con người, quyền công dân.

Về định hướng chuyển thẩm quyền áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc, đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc từ Tòa án nhân dân khu vực sang Chủ tịch UBND cấp xã, Chính phủ đã xin ý kiến về nội dung này.

Đối với người chưa thành niên, dự thảo bổ sung trường hợp người thuộc diện áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, đặc khu được xem xét quản lý tại gia đình; người thuộc diện đưa vào trường giáo dưỡng được xem xét áp dụng biện pháp giáo dục dựa vào cộng đồng. Quy định nhằm bảo đảm lợi ích tốt nhất cho người chưa thành niên, phù hợp nguyên tắc ưu tiên áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng theo Luật Tư pháp người chưa thành niên.

Theo kết quả biểu quyết điện tử, với 463/472 (chiếm 92,79%) đại biểu Quốc hội tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã chính thức thông qua Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Bộ luật Hình sự (sửa đổi) gồm 3 phần, 25 Chương, 417 Điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.

Với 458/467 (chiếm 91,78 %) đại biểu Quốc hội tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi). Luật này gồm 8 chương, 54 điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027 và có quy định Điều khoản chuyển tiếp.

Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) quy định Hệ thống Cơ quan điều tra gồm: Cơ quan điều tra của Công an nhân dân và Cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân. Theo đó, Cơ quan điều tra của Công an nhân dân gồm: Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an; Cơ quan An ninh điều tra Công an cấp tỉnh; Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an; Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh.

Cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân gồm: Cơ quan An ninh điều tra Bộ Quốc phòng; Cơ quan An ninh điều tra quân khu và tương đương; Cơ quan Điều tra hình sự Bộ Quốc phòng; Cơ quan Điều tra hình sự quân khu và tương đương; Cơ quan Điều tra hình sự khu vực.

Với 960/964 (chiếm 92,18%) đại biểu Quốc hội tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi). Luật này gồm 6 Chương, 131 Điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2028 (trừ nội dung quy định tại khoản 1 Điều 131 của Luật này).

Linh Đan

Nguồn Xây Dựng: https://baoxaydung.vn/quoc-hoi-thong-qua-3-luat-ve-hinh-su-dieu-tra-va-xu-ly-vi-pham-hanh-chinh-192261120175520193.htm