Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc

Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc - Nguồn: Quốc hội

Phân cấp gắn với trách nhiệm và kiểm soát chuyên môn

Trước khi đại biểu Quốc hội biểu quyết thông qua dự thảo Luật , Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, đã trình bày trình bày báo cáo giải trình, làm rõ ý kiến các đại biểu Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội về dự thảo Luật.

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, quá trình thảo luận dự án luật đã nhận được 146 ý kiến đóng góp của đại biểu Quốc hội, trong đó có 85 ý kiến tại phiên thảo luận tổ, 12 ý kiến tại hội trường và 49 ý kiến bằng văn bản. Bộ trưởng cho biết: Trên cơ sở nghiên cứu đầy đủ ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội, ý kiến của Cơ quan thẩm tra, Kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, với tinh thần trách nhiệm, cầu thị của Cơ quan chủ trì soạn thảo, Chính phủ đã tiếp thu tối đa các ý kiến của các đại biểu Quốc hội, ý kiến của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội - Cơ quan chủ trì thẩm tra, ý kiến Kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và hoàn thiện dự án Luật bảo đảm chất lượng để trình Quốc hội xem xét thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất.

Giải trình về vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm là việc phân cấp mạnh mẽ cho cấp xã ban hành quy chế quản lý kiến trúc, Báo cáo của Chính phủ nêu rõ việc không quy định bắt buộc cơ quan chuyên môn cấp tỉnh thẩm định hoặc có ý kiến thống nhất trước khi Ủy ban nhân dân cấp xã ban hành không đồng nghĩa với việc cấp tỉnh buông lỏng quản lý. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm hướng dẫn, kiểm tra và tổ chức kiểm tra khi cần thiết; trường hợp quy chế có nội dung ảnh hưởng không gian liên xã, liên vùng hoặc thuộc khu vực có yêu cầu quản lý đặc thù thì không thuộc phạm vi phân cấp cho cấp xã.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung quy định việc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh được phân quyền, phân cấp cho Ủy ban nhân dân cấp xã tổ chức lập, ban hành quy chế quản lý kiến trúc (có phạm vi thuộc hoàn toàn trong địa giới đơn vị hành chính cấp xã), nhằm cụ thể hóa định hướng lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, Quốc hội về việc tiếp tục đẩy mạnh phân quyền, phân cấp khi thực hiện tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp. Đi đôi với quy định phân quyền, phân cấp cho Ủy ban nhân dân cấp xã, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung đã bổ sung quy định bảo đảm việc thực hiện nhiệm vụ của Ủy ban nhân dân cấp xã. (điểm d khoản 5 Điều 1 dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc sửa đổi, bổ sung khoản 4 Điều 14 Luật Kiến trúc).

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh trình bày Báo cáo một số nội dung chính đã được tiếp thu, giải trình, chỉnh lý và hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc - Nguồn: Quốc hội

Điểm đáng chú ý là trách nhiệm quản lý được đưa xuống gần hơn với địa bàn, trong khi yêu cầu về chất lượng chuyên môn vẫn được đặt trong một cơ chế kiểm soát chung. Điều này giúp hạn chế tình trạng phân cấp nhưng thiếu điều kiện bảo đảm năng lực thực hiện. Về lâu dài, việc phân cấp mạnh hơn có thể góp phần rút ngắn quá trình xử lý công việc, tăng tính chủ động của chính quyền cơ sở và nâng cao hiệu quả quản lý kiến trúc. Đồng thời, cơ chế kiểm soát chuyên môn cũng là yếu tố cần thiết để bảo đảm việc quản lý ở các địa phương không bị phân mảnh, thiếu thống nhất.

Một nội dung đột phá khác được Bộ trưởng giải trình là quyết định rút ngắn thời gian thẩm định quy hoạch đô thị và nông thôn từ 30 ngày xuống 20 ngày. Theo đó,  20 ngày là thời hạn tối đa tính từ khi cơ quan thẩm định nhận đủ hồ sơ, không bao gồm thời gian cơ quan lập quy hoạch hoàn thiện hồ sơ, lấy ý kiến, thực hiện yêu cầu bảo vệ bí mật nhà nước hoặc thời gian chỉnh sửa theo kết luận thẩm định. Việc rút ngắn thời hạn không cắt giảm nội dung thẩm định, thành phần hội đồng, việc mời chuyên gia hoặc trách nhiệm phối hợp của cơ quan quốc phòng, an ninh theo Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn.

Đối với các ý kiến cần có thời gian phù hợp cho quy hoạch có yêu cầu quốc phòng, an ninh đặc thù, Bộ trưởng nhấn mạnh: Cơ quan lập quy hoạch phải chuẩn bị đầy đủ tài liệu, ý kiến chuyên ngành và tuân thủ chế độ bảo vệ bí mật nhà nước trước khi gửi hồ sơ đầy đủ. Sau khi hồ sơ đầy đủ, việc duy trì một thời hạn xử lý thống nhất là cần thiết để bảo đảm kỷ luật hành chính và không làm kéo dài quá trình đầu tư. Vì vậy, cơ quan chủ trì soạn thảo đề xuất không quy định thời hạn dài hơn đối với trường hợp này.

Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm trong quản lý hành nghề

Một nội dung khác được Chính phủ tiếp thu là đề nghị gắn việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm trong quản lý hành nghề với cơ chế kiểm soát phù hợp, đồng thời đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu. Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết dự thảo luật đã được rà soát, chỉnh lý theo hướng tăng cường hậu kiểm, thúc đẩy phát triển nghề nghiệp liên tục, đồng thời xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu hành nghề. Theo Chính phủ, việc chuyển mạnh sang hậu kiểm sẽ góp phần cải cách thủ tục hành chính, nhưng phải đi đôi với việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực kiến trúc.

“Dự thảo luật đã được rà soát, chỉnh lý, hoàn thiện theo hướng tăng cường hậu kiểm, phát triển nghề nghiệp liên tục, xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu hành nghề”, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết.

Các đại biểu tham dự tại Hội trường - Nguồn: Quốc hội

Việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm là một trong những thay đổi quan trọng nhất về phương thức quản lý hành nghề kiến trúc. Thay vì đặt trọng tâm vào việc kiểm soát trước khi hoạt động hành nghề diễn ra, phương thức hậu kiểm tập trung vào việc theo dõi, kiểm tra và đánh giá quá trình thực hiện. Cách tiếp cận này phù hợp với yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, tạo điều kiện để hoạt động hành nghề được thực hiện thuận lợi và linh hoạt hơn.

Tuy nhiên, giảm tiền kiểm không có nghĩa là giảm trách nhiệm. Khi cơ chế quản lý chuyển sang hậu kiểm, trách nhiệm tuân thủ của người hành nghề và tổ chức hành nghề được nâng lên, đồng thời cơ quan quản lý phải có khả năng kiểm tra, phát hiện và xử lý những trường hợp không bảo đảm yêu cầu.

Bên cạnh đó, Bộ trưởng cũng nhấn mạnh hậu kiểm muốn thực hiện hiệu quả cần dựa trên thông tin đầy đủ, chính xác và có khả năng cập nhật thường xuyên. Vì vậy, xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu hành nghề là một nội dung quan trọng trong định hướng đổi mới quản lý kiến trúc được cụ thể hóa trong luật lần này. 

Cơ sở dữ liệu giúp hình thành nguồn thông tin tập trung phục vụ công tác quản lý, theo dõi và kiểm tra hoạt động hành nghề. Thay vì phụ thuộc nhiều vào hồ sơ và các thủ tục hành chính riêng lẻ, cơ quan quản lý có thể sử dụng dữ liệu để nắm bắt tình hình, xác định đối tượng cần kiểm tra và thực hiện hậu kiểm hiệu quả hơn. Đây cũng là điểm kết nối trực tiếp giữa hậu kiểm và chuyển đổi số. Khi dữ liệu hành nghề được xây dựng và vận hành, việc chuyển sang hậu kiểm sẽ có cơ sở thông tin để thực hiện, đồng thời giảm bớt sự phụ thuộc vào các thủ tục tiền kiểm.

Đối với người hành nghề, cơ sở dữ liệu được vận hành hiệu quả có thể góp phần giảm việc cung cấp lại thông tin, hạn chế giấy tờ và tạo thuận lợi hơn khi thực hiện các thủ tục liên quan. Đối với cơ quan quản lý, dữ liệu giúp tăng khả năng theo dõi và kiểm soát, qua đó nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước. Nhìn tổng thể, 3 định hướng phân cấp, hậu kiểm và chuyển đổi số không tồn tại độc lập mà bổ trợ cho nhau. Phân cấp giúp tăng quyền chủ động ở cơ sở; hậu kiểm giảm sự can thiệp hành chính trước khi hành nghề nhưng tăng trách nhiệm trong quá trình hoạt động; còn cơ sở dữ liệu tạo công cụ để cơ quan quản lý thực hiện hậu kiểm.

Luật Kiến trúc cũng đồng thời đặt ra định hướng phát triển nghề nghiệp liên tục, qua đó không chỉ kiểm soát điều kiện hành nghề tại một thời điểm mà chú trọng duy trì năng lực chuyên môn trong suốt quá trình hoạt động. Đây là yếu tố quan trọng đối với một lĩnh vực có yêu cầu chuyên môn cao và luôn chịu tác động của sự phát triển về công nghệ, vật liệu, kỹ thuật và yêu cầu thực tiễn.

Ngay sau phần báo cáo giải trình, Quốc hội đã tiến hành biểu quyết thông qua dự án Luật. Tổng số đại biểu tham gia biểu quyết là 470 đại biểu, trong đó, số đại biểu tán thành đạt 467 đại biểu, chiếm 93,40% . Quốc hội thông qua toàn văn Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc và sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 3 năm 2027.