Quỹ đất nghĩa trang tại TP. Huế: Cần giải pháp lâu dài cho di dời và an táng - Bài 1: Mất mỹ quan đô thị và lãng phí đất đai

Lăng mộ "bủa vây" danh thắng Ngự Bình. 

Tình trạng lăng mộ tự phát nằm xen kẽ trong khu dân cư không chỉ gây mất mỹ quan, ảnh hưởng đến sự phát triển của đô thị mà còn khiến việc di dời, giải phóng mặt bằng (GPMB) khó triển khai khi quỹ đất nghĩa trang trên địa bàn TP. Huế ngày càng hạn hẹp. 

Núi Ngự Bình bị mắc kẹt

Dự án di dời nghĩa trang khu vực núi Ngự Bình nhằm xây dựng không gian văn hóa là một trong những công trình trọng điểm của TP. Huế được triển khai từ năm 2021. Mục tiêu của dự án là tạo điểm nhấn đô thị và trả lại cảnh quan cho thắng cảnh biểu tượng của vùng đất Cố đô. Thế nhưng, đến nay dự án vẫn chưa thể triển khai. Hàng trăm nghìn ngôi mộ lớn nhỏ vây kín ngọn núi nhiều năm qua không chỉ phá vỡ cảnh quan sinh thái khu vực xung quanh núi Ngự Bình mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường sống của người dân.

Theo quy hoạch tổng thể của UBND TP. Huế cũ, Dự án di dời nghĩa trang ở khu vực núi Ngự Bình có tổng quy mô hơn 60ha. Để triển khai thực hiện quy hoạch đòi hỏi phải giải tỏa khoảng 38,44ha nghĩa địa và di dời khoảng 176.780 ngôi mộ. Phòng Quản lý đô thị (cũ) thời điểm đó đã đề xuất với UBND TP. Huế cũ xây dựng kế hoạch, lộ trình, kinh phí để thực hiện dự án giai đoạn 2021 - 2025. Trong đó, thực hiện phân kỳ đầu tư theo các giai đoạn bảo đảm phù hợp với nguồn lực của thành phố.

Với quy mô khoảng 176.780 ngôi mộ phải di dời, cần thiết phải có quỹ đất nghĩa trang hơn 55ha. Vị trí dự kiến di dời được các cơ quan chức năng đề xuất tại các Nghĩa trang nhân dân phía Bắc mở rộng ở phường Kim Long, Nghĩa trang nhân dân phía Nam TP. Huế ở phường Phú Bài hiện nay.

Ông Nguyễn Văn Lý (phường An Cựu, TP. Huế) bày tỏ, người dân ủng hộ chủ trương của Nhà nước, tuy nhiên thực tế cũng phát sinh nhiều vấn đề cần tháo gỡ. “Nhiều lăng mộ lưu cữu lâu đời, thậm chí vô chủ khiến việc di dời khá phức tạp. Lăng mộ là chuyện hệ trọng của các dòng họ. Do đó, việc cắm mốc, niêm yết giá đền bù phải rõ ràng, minh bạch. Đặc biệt, quỹ đất tại các nghĩa trang mới phải được chuẩn bị đầy đủ thì bà con mới yên tâm di dời”.

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, ông Nguyễn Trần Nhật Tuấn - Giám đốc Ban Quản lý dự án (QLDA) Đầu tư xây dựng khu vực 1 cho biết, UBND TP. Huế đã chỉ đạo các cơ quan liên quan khẩn trương rà soát, di dời các nghĩa trang không phù hợp quy hoạch. “Thành phố nhấn mạnh việc lập dự án GPMB độc lập, ưu tiên xử lý khu vực nội thị, núi Ngự Bình và khu vực đối diện tượng đài Vua Quang Trung nhằm chỉnh trang đô thị và chống lãng phí đất đai; đồng thời có phương án thực hiện quy hoạch khu vực cải táng”, ông Nguyễn Trần Nhật Tuấn khẳng định.

UBND thành phố cũng yêu cầu các phường có nghĩa trang, nghĩa địa xen kẽ trong khu dân cư như: Thuận Hóa, An Cựu, Thủy Xuân, Phú Xuân có trách nhiệm phối hợp cùng Ban QLDA Đầu tư xây dựng khu vực 1 rà soát, thống kê chính xác số lượng nghĩa trang, nghĩa địa và phần mộ không phù hợp với quy hoạch đã được phê duyệt. Thành phố cũng giao Ban QLDA Đầu tư xây dựng khu vực 1 chủ trì rà soát, thống kê và lập đề xuất dự án GPMB độc lập, ưu tiên thực hiện tại khu vực núi Ngự Bình.

Thiếu hụt quỹ đất

Dù vậy, quỹ đất dành cho công tác GPMB, di dời lăng mộ trên địa bàn hiện không còn nhiều. Theo Công ty cổ phần Môi trường và Công trình đô thị Huế (HEPCO), hiện quỹ đất còn lại tại các nghĩa trang do đơn vị quản lý có thể phân lô để an táng và cải táng chỉ còn khoảng 8,5ha.

Cụ thể, tại Nghĩa trang nhân dân phía Bắc (giai đoạn 1 và 2) tại phường Kim Long có quy mô 60ha được đưa vào sử dụng từ năm 2003, hiện chỉ còn khoảng 2,7ha để phân lô. Nghĩa trang nhân dân phía Nam nằm ở phường Thanh Thủy với quy mô hơn 46ha, đưa vào sử dụng từ năm 2003 đến nay đã hết quỹ đất phân lô. Nghĩa trang nhân dân phía Nam mới phường Phú Bài với quy mô hơn 40ha, đưa vào sử dụng từ năm 2013, quỹ đất còn lại để phân lô còn khoảng 5,9ha.

Ông Trần Quốc Khánh, Tổng Giám đốc HEPCO cho biết, mới đây UBND TP. Huế đã giao công ty rà soát, nghiên cứu, đề xuất quỹ đất có diện tích tối thiểu 15ha để bố trí khu vực nghĩa trang tập trung phục vụ công tác di dời các nghĩa trang ra khỏi khu vực nội đô thành phố. Tuy nhiên, qua rà soát trên thực tế tại các nghĩa trang, HEPCO chỉ đề xuất tận dụng được khoảng 10,9ha diện tích đất phụ cận tại các nghĩa trang hiện hữu. Đây là các khu vực thấp trũng nhận đất thải từ dự án cao tốc Cam Lộ - La Sơn, đất dưới hành lang lưới điện 500kV hoặc vùng cách ly cây xanh. Nếu được đầu tư san nền và điều chỉnh quy hoạch, diện tích này có thể chuyển đổi mục đích sử dụng để bố trí khu vực nghĩa trang tập trung.

Ông Trần Quốc Khánh cho biết thêm, thực hiện chỉ đạo của lãnh đạo thành phố, công ty đã rà soát và trình Sở Xây dựng 2 phương án chính để đáp ứng nhu cầu tối thiểu 15ha đất phục vụ công tác di dời nghĩa trang nội đô trong thời gian tới. Trong đó, phương án 1 sẽ tận dụng quỹ đất trong hệ thống nghĩa trang đang khai thác. Ưu điểm của phương án này là không phải lập quy hoạch mới, không tốn chi phí GPMB hay đánh giá tác động môi trường, chi phí đầu tư thấp, triển khai nhanh. Tuy nhiên, phương án này có nhược điểm là quỹ đất nằm rải rác, không đáp ứng được yêu cầu tập trung, ảnh hưởng đến quỹ đất dự phòng cho nhu cầu mai táng dân sinh của người dân.

Phương án 2 sẽ xây dựng mới nghĩa trang tập trung phía Bắc (giai đoạn 3) với ưu điểm quản lý tập trung, quy hoạch đồng bộ, không ảnh hưởng đến quỹ đất mai táng dân sinh hiện tại và tăng quỹ đất phục vụ di dời cho các dự án khác. Tuy nhiên, phương án này có nhược điểm là triển khai từ bước đầu nên thời gian thực hiện kéo dài và chi phí đầu tư lớn hơn. Dù vậy, với quỹ đất này vẫn khó đáp ứng nhu cầu an táng và di dời GPMB các khu lăng mộ hiện nay ở các khu vực trung tâm của TP. Huế.