Quy định mới nhất về trách nhiệm bồi thường khi trí tuệ nhân tạo gây thiệt hại

Chiều 5-1, Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức họp báo Công bố Lệnh của Chủ tịch nước về 13 Luật, trong đó có Luật Trí tuệ nhân tạo.

Luật Trí tuệ nhân tạo được ban hành nhằm thiết lập nền tảng pháp lý cơ bản, xác định phạm vi điều chỉnh bao gồm các hoạt động nghiên cứu, phát triển, cung cấp, triển khai và sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) tại Việt Nam.

Luật nghiêm cấm các hành vi lợi dụng AI để vi phạm pháp luật, tạo deepfake lừa đảo, phân biệt đối xử hoặc gây tổn hại đến nhóm người yếu thế và an ninh quốc gia, cũng như thiết lập Cổng thông tin điện tử một cửa và Cơ sở dữ liệu quốc gia về AI.

Luật cũng quy định cơ chế quản lý dựa trên mức độ rủi ro của hệ thống AI, phân loại thành ba cấp độ: rủi ro cao, rủi ro trung bình và rủi ro thấp, dựa trên tiêu chí về mức độ tác động đến quyền con người, an toàn, an ninh, phạm vi người sử dụng và quy mô ảnh hưởng của hệ thống.

Quang cảnh buổi họp báo

Luật nêu rõ nghĩa vụ của nhà cung cấp trong việc tự phân loại và thông báo kết quả cho cơ quan có thẩm quyền đối với hệ thống có rủi ro trung bình và cao. Các trách nhiệm về minh bạch được quy định chi tiết, yêu cầu nhận diện tương tác với trí tuệ nhân tạo và gắn nhãn nội dung do trí tuệ nhân tạo tạo ra.

Luật còn thiết lập các quy định về quản lý và xử lý sự cố, quy trình đánh giá sự phù hợp bắt buộc đối với hệ thống rủi ro cao trước khi đưa vào sử dụng, nhằm bảo đảm an toàn và tuân thủ pháp luật.

Bên cạnh đó, Luật quy định việc thiết lập Cơ sở dữ liệu quốc gia về AI tại Trung tâm dữ liệu quốc gia theo nguyên tắc mở và an toàn, đồng thời khuyến khích chia sẻ dữ liệu giữa các bộ, ngành và khu vực tư nhân. Đặc biệt, Nhà nước ưu tiên nguồn lực để làm chủ công nghệ cốt lõi, phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt và tiếng dân tộc thiểu số, cũng như thúc đẩy mã nguồn mở nhằm bảo đảm chủ quyền quốc gia trên không gian số. Các ứng dụng AI trong lĩnh vực thiết yếu bắt buộc phải triển khai trên hạ tầng quốc gia để đảm bảo an ninh và khả năng kiểm soát.

Luật thiết lập cơ chế “thử nghiệm có kiểm soát” cho phép miễn giảm một số nghĩa vụ pháp lý để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, cùng với việc thành lập Quỹ Phát triển trí tuệ nhân tạo quốc gia để hỗ trợ tài chính cho nghiên cứu và khởi nghiệp. Về nhân lực, Nhà nước triển khai chương trình giáo dục toàn diện từ phổ thông đến đại học, tích hợp tư duy tính toán và đạo đức AI, đồng thời phát triển các cụm liên kết AI. Chương cũng quy định các hỗ trợ cụ thể cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp khởi nghiệp trong việc tiếp cận hạ tầng tính toán và dữ liệu.

Ngoài ra, Luật còn nhấn mạnh việc xây dựng và áp dụng khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia với các nguyên tắc về công bằng, minh bạch, không gây hại và tôn trọng quyền con người.

Đối với hoạt động quản lý Nhà nước và cung cấp dịch vụ công, việc ứng dụng AI phải tuân thủ nghiêm ngặt khung đạo đức này và không được thay thế thẩm quyền ra quyết định của con người; người ra quyết định phải chịu trách nhiệm cuối cùng. Cơ quan vận hành hệ thống AI có rủi ro cao hoặc tác động lớn đến xã hội bắt buộc phải thực hiện đánh giá tác động, xác định rủi ro và công khai báo cáo đánh giá (trừ các nội dung bí mật) để đảm bảo trách nhiệm giải trình và sự giám sát của xã hội.

Về thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm, các hành vi vi phạm tùy theo tính chất và mức độ, sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Đặc biệt, Luật quy định rõ về trách nhiệm bồi thường thiệt hại dân sự do hệ thống trí tuệ nhân tạo gây ra, phân định trách nhiệm giữa nhà phát triển, nhà cung cấp và bên triển khai.

Huệ Linh