Quy định toàn cầu đầu tiên về xe tự lái

Xe tự lái đi trên giao lộ ở thành phố San Francisco, Mỹ. Ảnh: UN

Khung pháp lý mới

Xe tự lái hoàn toàn (driverless), hay tự hành cấp độ 5, là phương tiện giao thông có khả năng tự vận hành mà không cần sự can thiệp của con người. Xe được gắn công nghệ tự động, sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), cảm biến và camera để phân tích môi trường xung quanh.

Khi ô tô tự lái bắt đầu được tung ra thị trường ở ngày càng nhiều thành phố, cách tiếp cận quy định mang tính “rời rạc” của các quốc gia khiến các nhà sản xuất lo ngại, các phương tiện được phát triển cho một thị trường này có thể bị chặn khỏi các thị trường khác.

Trong nỗ lực giải quyết vấn đề đó, Diễn đàn Thế giới về hài hòa các quy định về xe cộ của Ủy ban Kinh tế Liên Hợp Quốc về châu Âu (UNECE) thống nhất khung pháp lý toàn cầu cho các phương tiện được trang bị hệ thống tự lái. Qua đó thiết lập các yêu cầu an toàn quốc tế thống nhất, có thể mở đường cho việc triển khai xe tự lái trên quy mô lớn hơn, an toàn hơn.

Diễn đàn quy tụ hàng chục quốc gia, hãng xe và gã khổng lồ công nghệ. Đáng chú ý, quy định trên được sự ủng hộ của tất cả thị trường ô tô lớn, bao gồm Mỹ, Trung Quốc, Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản và Anh.

Khung pháp lý mới xuất hiện vào thời điểm thị trường đang nóng lên, đặc biệt là đối với robotaxi (taxi tự lái), được trang bị cảm biến.

Theo báo cáo tháng 5/2026 của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), tại thị trường Trung Quốc và Mỹ cộng lại, đội xe robotaxi tư nhân đã tăng hơn gấp đôi vào năm 2025, đạt 8.000 phương tiện trên hơn 20 thành phố lớn. Đến năm 2035, dự báo có từ 700.000 đến 3 triệu robotaxi ở 40 đến 80 thành phố lớn.

Các điểm chính trong quy định

UNECE cho biết, các quy định toàn cầu nhằm mục đích “tăng cường niềm tin giữa các chính phủ, ngành công nghiệp và công chúng bằng cách đảm bảo các hệ thống tự động ở khắp mọi nơi đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn nghiêm ngặt”.

Hãng sản xuất ô tô Volkswagen (Đức) thử nghiệm xe tự lái tại Wolfsburg. Ảnh: VOLKSWAGEN

Khi đi vào hiệu lực, xe tự hành được sản xuất tại một trong các quốc gia có thể được bán mà không cần kiểm soát thêm ở các quốc gia khác.

Theo Liên Hợp Quốc, với tiêu chí an toàn là trên hết, các quy định yêu cầu nhà sản xuất phải triển khai các hệ thống quản lý an toàn được kiểm định, bao gồm toàn bộ vòng đời của hệ thống lái tự động.

Nhà sản xuất phải đảm bảo môi trường thử nghiệm, bao gồm cả các công cụ thử nghiệm ảo, đáp ứng tiêu chí độ tin cậy nghiêm ngặt và chứng minh rằng hệ thống lái tự động không gây ra rủi ro không đáng có.

Ngoài ra, nhà sản xuất phải tiến hành giám sát và báo cáo hiệu suất liên tục để có thể đánh giá hiệu suất thực tế của xe tự lái sau khi đưa vào sử dụng. Các phương tiện cũng phải trang bị hệ thống lưu trữ dữ liệu cho việc lái xe tự động, đảm bảo rằng các dữ liệu liên quan đến an toàn được ghi lại và sẵn sàng để giám sát.

“Chúng tôi kỳ vọng quy định trên sẽ có hiệu lực vào tháng 1/2027,” Thư ký của Nhóm công tác về xe tự động/tự hành và kết nối (GRVA) của UNECE Francois Guichard nói với AFP.

UNECE, tổ chức bảo trợ của diễn đàn bao gồm 56 quốc gia thành viên ở châu Âu, Bắc Mỹ và châu Á. Tuy nhiên, tất cả quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc quan tâm có thể tham gia vào hoạt động của UNECE.