World Cup thời AI: Hàng nghìn lao động dữ liệu phía sau sân cỏ

Trái bóng gắn cảm biến, công nghệ bắt việt vị bán tự động, hệ thống theo dõi chuyển động theo thời gian thực hay trợ lý AI dành riêng cho từng đội tuyển đang làm thay đổi cách bóng đá được chơi, được theo dõi và được phân tích.

Tuy nhiên, đằng sau những công nghệ hào nhoáng ấy là một lực lượng lao động ít được biết đến: hàng nghìn nhân viên gắn nhãn dữ liệu tại Brazil, Philippines, Campuchia, Ấn Độ và nhiều quốc gia khác, những người đang âm thầm ghi lại từng đường chuyền, pha tắc bóng hay cú sút để nuôi sống các hệ thống AI của bóng đá thế giới.

NHỮNG CÔNG NHÂN DỮ LIỆU ĐỨNG SAU CÔNG NGHỆ WORLD CUP

Bóng đá đã tiếp cận phân tích dữ liệu từ hơn hai thập kỷ trước và hiện gần như mọi đội tuyển quốc gia hay câu lạc bộ lớn đều dựa vào dữ liệu trong công tác huấn luyện, xây dựng chiến thuật, phòng ngừa chấn thương và quản lý cầu thủ.

Không chỉ phục vụ các đội bóng, nguồn dữ liệu khổng lồ này còn cung cấp cho các đài truyền hình, ngành công nghiệp trò chơi điện tử và đặc biệt là thị trường cá cược thể thao toàn cầu.

Theo Rafael Grohmann, Phó giáo sư ngành nghiên cứu truyền thông tại Đại học Toronto, hệ sinh thái dữ liệu bóng đá hiện nay bao gồm các nhà khoa học dữ liệu nội bộ của câu lạc bộ, những người có thể sở hữu bằng tiến sĩ vật lý, toán học hoặc có kinh nghiệm về trí tuệ nhân tạo và học máy; các công ty chuyên theo dõi cầu thủ và chuyển đổi hình ảnh trận đấu thành dữ liệu; cùng các nền tảng video chuyên ghi hình và gắn nhãn từng tình huống trên sân.

Ông Grohmann cho rằng bóng đá đã phụ thuộc vào dạng lao động này từ rất lâu trước khi làn sóng AI bùng nổ trên toàn cầu.

“Những người lao động trong chuỗi giá trị dữ liệu đóng vai trò thiết yếu đối với bóng đá hiện đại”, ông nhận định.

Theo ông, chuỗi giá trị dữ liệu trong bóng đá cũng phản ánh sự phân hóa địa lý rõ rệt. Các công việc có giá trị gia tăng cao như xây dựng mô hình phân tích hay phát triển thuật toán chủ yếu tập trung tại những trung tâm giàu có ở Bắc Mỹ và châu Âu, trong khi công việc gắn nhãn dữ liệu lại được thực hiện tại Đông Âu, châu Phi, Nam Á và Đông Nam Á.

Các thành phố như Manila của Philippines, Cairo của Ai Cập, Chennai của Ấn Độ hay Ternopil của Ukraine đã trở thành những trung tâm dữ liệu âm thầm của bóng đá thế giới.

Những nhân viên này có thể là lao động tự do được thuê theo từng trận đấu hoặc làm việc toàn thời gian cho các công ty phân tích dữ liệu thể thao. Để hoàn thành việc gắn nhãn một trận đấu kéo dài 90 phút, họ thường phải dành từ ba đến bốn giờ đồng hồ để chuyển đổi mọi pha bóng thành dữ liệu có cấu trúc.

Từng đường chuyền, cú sút, pha tranh chấp, pha đánh đầu hay di chuyển không bóng đều được ghi nhận tỉ mỉ và đưa vào hệ thống để phục vụ các mô hình AI sau này.

CỖ MÁY KIẾM TIỀN CỦA BÓNG ĐÁ HIỆN ĐẠI

Tại Philippines, công việc gắn nhãn dữ liệu thậm chí đã trở thành nghề tay trái phổ biến đối với nhiều cầu thủ đang thi đấu ở các giải trong nước nhằm bổ sung thu nhập.

Từng đường chuyền, cú sút, pha tranh chấp, pha đánh đầu hay di chuyển không bóng đều được ghi nhận tỉ mỉ và đưa vào hệ thống để phục vụ các mô hình AI sau này.

Một cầu thủ từng làm công việc này trong khoảng một năm cho công ty Packing Sports, đơn vị tại Manila thuộc doanh nghiệp phân tích dữ liệu thể thao Impect của Đức, cho biết anh thường xuyên theo dõi các trận đấu ở châu Âu và ghi lại từng đường chuyền, cú sút, pha tắc bóng và các hành động khác của cầu thủ.

Theo anh, khối lượng công việc tăng mạnh trong các giải đấu lớn như World Cup hay EURO khi nhu cầu dữ liệu thời gian thực từ các đội bóng, giới phân tích và truyền thông tăng cao.

Là một cầu thủ chuyên nghiệp, anh cũng nhận thấy công việc này giúp bản thân hiểu sâu hơn về chiến thuật và chuyển động trên sân.

“Công việc khiến tôi chú ý nhiều hơn tới những chi tiết chiến thuật và các chuyển động mà nhiều người có thể bỏ qua”, anh chia sẻ.

Việc theo dõi trận đấu dưới góc nhìn dữ liệu cũng khiến trải nghiệm xem bóng đá trở nên thú vị hơn rất nhiều.

Sự phát triển của thị trường dữ liệu bóng đá gắn chặt với quy mô kinh tế khổng lồ của môn thể thao này. Những câu lạc bộ hàng đầu tại Ngoại hạng Anh, Serie A, Bundesliga hay La Liga đang tạo ra doanh thu lên tới hàng tỷ USD mỗi năm.

Trong những năm gần đây, các nhà đầu tư Mỹ ngày càng gia tăng sự hiện diện trong bóng đá châu Âu. Hơn một nửa số đội bóng tại Ngoại hạng Anh hiện thuộc sở hữu chi phối của các tỷ phú hoặc doanh nghiệp Mỹ.

Các nhà đầu tư Mỹ và Canada cũng kiểm soát gần một nửa số đội bóng tại Serie A, đồng thời sở hữu nhiều câu lạc bộ tại Tây Ban Nha cũng như các giải đấu thấp hơn ở nhiều quốc gia khác.

Scott Powers, Phó giáo sư phân tích thể thao tại Đại học Rice, nhận định làn sóng đầu tư này gần như chắc chắn sẽ kéo theo sự gia tăng đầu tư vào phân tích dữ liệu.

Theo ông, cuộc cách mạng "Moneyball" vốn xuất phát từ Mỹ đã chứng minh dữ liệu có thể tạo lợi thế cạnh tranh lớn như thế nào trong thể thao chuyên nghiệp.

Ngày nay, chỉ một số ít doanh nghiệp đang kiểm soát phần lớn dữ liệu mà các câu lạc bộ bóng đá trên thế giới sử dụng.

Nhờ sự kết hợp giữa gắn nhãn thủ công, công nghệ thị giác máy tính và các mô hình AI, dữ liệu có thể được tạo ra theo thời gian thực với quy mô lên tới 3.000 hành động được ghi nhận trong một trận đấu duy nhất.

NGÀNH CÁ CƯỢC LÀ KHÁCH HÀNG LỚN NHẤT CỦA DỮ LIỆU BÓNG ĐÁ

Bên cạnh các đội bóng và đài truyền hình, ngành cá cược đang nổi lên như một động lực lớn thúc đẩy nhu cầu về lao động dữ liệu.

Một nhân viên gắn nhãn dữ liệu tự do tại Rio de Janeiro cho biết anh gần như chắc chắn rằng dữ liệu mình ghi lại chủ yếu được sử dụng cho mục đích cá cược.

Người lao động này thường theo dõi các trận đấu quy mô nhỏ, thậm chí có những trận không được phát sóng truyền hình. Những dữ liệu mà anh phải cập nhật theo thời gian thực bao gồm bàn thắng, phạt góc, thẻ phạt và các quả phạt đền.

Mức thù lao mà anh nhận được khoảng 60 euro mỗi trận, chưa bao gồm chi phí đi lại.

Theo anh, các công ty cá cược cần dữ liệu theo thời gian thực để điều chỉnh tỷ lệ cược ngay trong trận đấu thay vì chờ báo cáo chính thức có thể xuất hiện sau đó nhiều ngày.

Điều đó đồng nghĩa với việc dữ liệu phải được gửi đi gần như ngay lập tức. Chỉ cần chậm vài phút, người lao động có thể bị giảm hoặc mất toàn bộ khoản thanh toán.

Dù công nghệ AI đang phát triển nhanh chóng, nhiều chuyên gia cho rằng con người vẫn chưa thể bị thay thế hoàn toàn trong lĩnh vực này.

Scott Powers cho biết các thuật toán thị giác máy tính hiện đã có thể tự động nhận diện nhiều hành động từng phải được ghi nhãn thủ công trước đây. Tuy nhiên, những thuật toán này vẫn cần được huấn luyện trên chính dữ liệu do con người tạo ra.

Ông cũng cho biết đã chứng kiến một số ứng dụng của AI tạo sinh trong bóng đá, nhưng chưa thấy bằng chứng cho thấy công nghệ này tạo ra cuộc cách mạng thực sự đối với môn thể thao vua.

World Cup năm nay được dự báo tạo ra khoảng 9 tỷ USD doanh thu, trở thành giải đấu thể thao có giá trị thương mại lớn nhất lịch sử.

Những công nghệ AI như trợ lý thông minh do FIFA và Lenovo phát triển, có khả năng phân tích hàng triệu điểm dữ liệu bằng học máy và xử lý ngôn ngữ tự nhiên, đang trở thành công cụ quan trọng giúp duy trì sự gắn kết giữa người hâm mộ, đội bóng và các doanh nghiệp.

Tuy nhiên, theo ông Grohmann, khi World Cup đưa AI và dữ liệu bóng đá lên sân khấu lớn nhất hành tinh, thế giới cũng cần nhớ rằng phía sau những thuật toán và cảm biến hiện đại vẫn là sức lao động của hàng nghìn con người vô danh.

“Thứ bóng đá mà chúng ta đang theo dõi vận hành nhờ công sức của họ không kém gì nhờ các cầu thủ trên sân. Nếu không có lực lượng lao động phía sau đó, toàn bộ hệ sinh thái dữ liệu và AI của bóng đá sẽ không thể tồn tại”.