Quy hoạch đại lộ cảnh quan sông Hồng: Không 'xóa sổ' làng xóm, ưu tiên tái định cư tại chỗ

UBND Thành phố Hà Nội vừa báo cáo phương án điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, tỉ lệ 1/5.000, làm cơ sở triển khai dự án đầu tư Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng.

Với quy mô nghiên cứu khoảng 11.418ha, khu vực quy hoạch được định hướng trở thành một không gian đô thị mới dọc sông Hồng, kết hợp giao thông, công viên, dịch vụ, nhà ở, sinh thái và các giá trị văn hóa truyền thống.

Dân số toàn khu dự báo khoảng 800.000-1,2 triệu người. Không gian xây dựng chủ yếu có tầng cao 30-45 tầng, trong khi các công trình điểm nhấn được bố trí tại những vị trí chiến lược. Đáng chú ý, phương án đề xuất Tháp Kỷ nguyên cao 109 tầng như một biểu tượng đô thị mới.

Phát triển đô thị theo 3 lớp địa hình

Một trong những nguyên tắc quan trọng của phương án là không phát triển đô thị theo hướng san lấp, xây dựng đơn thuần mà tổ chức không gian dựa trên địa hình và khả năng thích ứng với sông nước.

Khoảng 3.900ha được xác định là diện tích xây dựng và tôn cao bãi sông trên cơ sở kết quả mô hình tính toán thủy văn, thủy lực và đánh giá tác động đến an toàn thoát lũ. Nội dung này đã được UBND Thành phố và Bộ Nông nghiệp & Môi trường thống nhất.

Không gian được phân thành ba mức thềm địa hình. Khu vực trên 11,5m được xác định là nơi có thể xây dựng mới; khu vực từ 9,5-11,5m tổ chức linh hoạt, ưu tiên các công trình thích ứng và khu dân cư hiện hữu; khu vực dưới 9,5m chủ yếu dành cho phục hồi sinh thái, giao thông chậm, đường dạo và cảnh quan.

Toàn tuyến được chia thành ba phân đoạn. Trong đó phân đoạn 1, từ cầu Hồng Hà đến cầu Thăng Long, rộng khoảng 3.436ha, dân số khoảng 160.000 người, tập trung tái thiết đô thị, chỉnh trang làng xóm truyền thống, phát triển công viên sinh thái, bảo tồn tự nhiên và các không gian thể dục thể thao.

Phân đoạn 2, từ cầu Thăng Long đến cầu Thanh Trì, rộng khoảng 4.548ha, dân số khoảng 541.000 người, được xác định là khu vực trọng tâm, đóng vai trò "phòng khách đô thị" của Thủ đô. Đây sẽ là không gian tái thiết đô thị, dịch vụ tài chính, thương mại, đổi mới sáng tạo, với các công trình điểm nhấn tạo liên kết giữa Hồ Tây và Cổ Loa.

Tổng thể quy hoạch dự kiến triển khai 18 dự án thành phần (Ảnh: Hữu Thắng).

Phân đoạn 3, từ cầu Thanh Trì đến cầu Mễ Sở, rộng khoảng 3.435ha, dân số khoảng 499.000 người, tập trung các cụm công viên, đô thị định cư và đa mục tiêu tại khu vực Lĩnh Nam, dịch vụ - thương mại cùng các không gian nông nghiệp sinh thái.

Tổng thể quy hoạch dự kiến triển khai 18 dự án thành phần, gồm 2 dự án giao thông thuộc Trục đại lộ cảnh quan bờ tả và bờ hữu sông Hồng, 11 dự án công viên, 2 dự án kè, chỉnh trị lòng sông, bờ sông và 3 dự án đô thị định cư, đa mục tiêu.

Không di dời toàn bộ làng xóm ven sông

Theo phương án, Hà Nội không đặt mục tiêu di dời toàn bộ khu dân cư hiện hữu. Việc di dời, tái thiết chỉ áp dụng với những khu vực không bảo đảm an toàn phòng, chống và thoát lũ; nằm trong phạm vi mở đường giao thông; thuộc khu vực "phòng khách đô thị" hoặc nằm trong các dự án đô thị định cư, đa mục tiêu đã được chấp thuận chủ trương đầu tư.

Hai cụm làng thuộc diện di dời theo quy hoạch phòng, chống lũ gồm một phần cụm Võng La - Hải Bối, diện tích khoảng 27ha và làng Bắc Cầu, phường Bồ Đề, khoảng 35,5ha.

Trong khi đó, cụm làng Nhật Tân - Tứ Liên, khoảng 96ha và cụm làng Thống Nhất, gồm Hạ Trại, Trung Thôn, khoảng 12ha, được xác định tái thiết để phục vụ khu vực "phòng khách đô thị".

Bên cạnh đó, 8 cụm làng được định hướng cải tạo, chỉnh trang có chọn lọc, gồm Văn Quán - Đông Cao - Tráng Việt (xã Mê Linh); Ngọc Giang - Lực Canh - Văn Tinh (thuộc xã Vĩnh Thanh và Đông Anh); Bát Tràng - Giang Cao - Kim Lan (xã Bát Tràng); Văn Đức (xã Bát Tràng); Thúy Lĩnh (phường Lĩnh Nam); Yên Mỹ (xã Thanh Trì); Đại Lan (xã Nam Phù); cụm làng Tranh Khúc - Vạn Phúc (xã Nam Phù).

Riêng cụm Bát Tràng - Giang Cao - Kim Lan có một phần khoảng 4,5ha phải di dời theo quy hoạch phòng, chống lũ.

Việc di dời, tái thiết chỉ áp dụng với những khu vực không bảo đảm an toàn phòng, chống và thoát lũ (Ảnh: Hữu Thắng).

Đáng chú ý, quy hoạch đặt yêu cầu bảo tồn 123 công trình di tích, đồng thời bảo tồn các khu vực lõi của làng nghề truyền thống, những làng có giá trị về kiến trúc, lịch sử, văn hóa vật thể và phi vật thể.

Với các làng xóm lâu đời nằm ngoài khu vực "phòng khách đô thị", định hướng chủ đạo là giữ lại, cải tạo và chỉnh trang khu vực lõi; kiểm soát mật độ xây dựng, tầng cao và không làm gia tăng quy mô dân số cơ học.

Ưu tiên tái định cư tại chỗ, hạn chế xáo trộn sinh kế

Đối với những trường hợp phải thu hồi đất, di dời, Hà Nội xác định nguyên tắc ưu tiên duy trì địa bàn sinh sống, sinh kế và sự gắn kết cộng đồng của người dân; đồng thời bảo đảm nơi ở mới có điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

Theo đó, ưu tiên đầu tiên là bố trí tái định cư ngay trên địa bàn phường, xã; ưu tiên đưa người dân từ khu vực ngoài bãi sông vào phía trong đê hoặc khu vực an toàn hơn nếu có quỹ đất và đáp ứng điều kiện triển khai dự án.

Nếu quỹ đất tại chỗ không đủ, người dân sẽ được nghiên cứu bố trí tại khu vực lân cận với khoảng cách hợp lý, thuận lợi cho việc tiếp tục làm việc, sản xuất, kinh doanh, học tập và duy trì quan hệ cộng đồng.

Quỹ đất tái định cư tại chỗ và lân cận dự kiến khoảng 265ha. Đối với những địa bàn không có quỹ đất tái định cư phía trong đê như Thiên Lộc, Phú Thượng, Hồng Hà, Bồ Đề và Long Biên, người dân dự kiến được bố trí tại các khu đô thị đa mục tiêu, khu định cư tập trung.

Đáng chú ý, Khu đô thị đa mục tiêu Thư Lâm - Đông Anh có quy mô khoảng 736,84ha, dự kiến bố trí khoảng 9.000 lô đất thấp tầng và 23.000 căn hộ tái định cư, nhà ở xã hội. Hạ tầng kỹ thuật dự kiến hoàn thành chậm nhất vào quý II/2027, các công trình nhà ở cao tầng bàn giao chậm nhất quý IV/2029 và toàn bộ dự án hoàn thành vào năm 2030.

Khu đô thị đa mục tiêu Thư Lâm - Đông Anh có quy mô khoảng 736,84ha (Ảnh: Hữu Thắng).

Ngoài ra, Khu đô thị đa mục tiêu Bắc Thăng Long quy mô khoảng 474ha dự kiến có khoảng 5.000 lô đất thấp tầng và 5.000-10.000 căn hộ tái định cư, nhà ở xã hội.

Các khu đô thị đa mục tiêu tại Lĩnh Nam quy mô khoảng 169,5ha dự kiến bố trí khoảng 20.000 căn hộ tái định cư, nhà ở xã hội; trong khi Khu định cư Long Biên - Bồ Đề quy mô khoảng 201ha dự kiến có khoảng 25.000 căn hộ chung cư.

Bồi thường gấp đôi trong những trường hợp đủ điều kiện

Để giảm tác động của quá trình giải phóng mặt bằng, thành phố dự kiến áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù theo Luật Thủ đô, các nghị quyết của Quốc hội, quy định của Chính phủ và các văn bản của HĐND, UBND Thành phố Hà Nội.

Đáng chú ý, những trường hợp đất ở, đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp đủ điều kiện pháp lý để được bồi thường dự kiến được áp dụng mức bồi thường bằng tiền gấp 2 lần mức quy định.

Người dân còn được xem xét các khoản hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất - kinh doanh, di dời vật nuôi, tháo dỡ và di chuyển tài sản. Đối với đất nông nghiệp, chính sách hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm được xác định bằng 5 lần giá đất nông nghiệp theo quy định.

Thành phố dự kiến áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù theo Luật Thủ đô (Ảnh: Hữu Thắng).

Việc tái định cư phải hoàn thành trước khi có quyết định thu hồi đất. Trường hợp gia đình có nhiều thế hệ, nhiều cặp vợ chồng đủ điều kiện tách hộ có thể được xem xét thêm suất tái định cư cho từng hộ theo quy định.

Một khối lượng công việc lớn khác là di chuyển khoảng 109.000 ngôi mộ. Thành phố đang thúc đẩy đầu tư các nghĩa trang tập trung như Yên Kỳ, Thanh Tước, Chuyên Mỹ… với khả năng tiếp nhận khoảng 116.000 ngôi mộ đến năm 2027 và khoảng 330.000 ngôi mộ đến năm 2035.

Không đánh đổi an toàn thoát lũ

Toàn bộ phương án điều chỉnh được đặt trên nguyên tắc tuân thủ Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội, đồng bộ hạ tầng khung, hành lang xanh và xác lập sông Hồng là trục cảnh quan trung tâm.

Yêu cầu xuyên suốt là không làm thay đổi, suy giảm khả năng thoát lũ; không lấn chiếm hành lang thoát lũ, mái đê, thân đê; đồng thời bảo đảm ổn định đê điều và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Về giải phóng mặt bằng, Hà Nội khẳng định chỉ thực hiện di dời các hộ dân khi đã bố trí nơi ở mới. Thành phố đồng thời ưu tiên giải phóng mặt bằng đối với đất công, đất nông nghiệp, những khu vực đã đủ điều kiện thu hồi và các trường hợp người dân tự nguyện di dời.

Theo định hướng này, không gian sông Hồng được kỳ vọng không chỉ là nơi hình thành một tuyến đại lộ mới mà còn tái cấu trúc hai bờ sông thành hệ thống liên kết giữa giao thông, đô thị, công viên, sinh thái và văn hóa, trong đó phát triển hiện đại phải song hành với yêu cầu sống chung an toàn, bền vững với dòng sông.