Quy hoạch sông Hồng: Giữ không gian thoát lũ, bảo đảm sinh kế người dân ngoài đê

Phân nhóm khu dân cư theo điều kiện từng địa bàn

UBND TP Hà Nội ban hành Quyết định số 6075/QĐ-UBND phê duyệt điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, tỷ lệ 1/5.000, đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở. Phạm vi nghiên cứu khoảng 11.418,96 ha, thuộc 16 xã, phường. Dân số dự báo từ 800.000 đến 1,2 triệu người, trong đó mức 1,2 triệu là ngưỡng tối đa dùng để tính toán nhu cầu đất đai và khả năng đáp ứng của hạ tầng. Quyết định thay thế Quyết định số 1045/QĐ-UBND ngày 25/2/2022. 

Phối cảnh dự án trục đại lộ cảnh quan sông Hồng đoạn qua khu vực nội đô.

Thành phố định hướng phát triển hai bờ sông Hồng thành trục không gian xanh, văn hóa và cảnh quan của Thủ đô. Không gian ven sông được tổ chức theo mức độ ngập. Khu vực sát mép sông dành cho các không gian có thể ngập nước. Vùng bán ngập bố trí công viên, cây xanh và quảng trường. Khu vực ít ngập có thể bố trí dịch vụ du lịch và công trình thấp tầng có khả năng tháo lắp. Các chức năng đô thị như nhà ở, thương mại, y tế và giáo dục được định hướng bố trí về phía sát đê. 

Với các khu dân cư ngoài đê, đồ án định hướng ba nhóm xử lý gồm giữ lại để cải tạo, chỉnh trang có điều kiện, di dời một phần do yêu cầu phòng, chống lũ hoặc bảo đảm hạ tầng thiết yếu, và tái thiết đô thị. Việc phân nhóm xem xét cả khả năng thoát lũ, phạm vi ảnh hưởng của các công trình giao thông, chất lượng hạ tầng hiện hữu và khả năng duy trì cấu trúc làng. Với làng nghề truyền thống và làng lâu đời có giá trị, quy hoạch ưu tiên bảo tồn khu vực lõi, cải thiện hạ tầng và kiểm soát phát triển.

Phương án cụ thể đối với từng khu dân cư sẽ tiếp tục được rà soát trong quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 và các dự án đầu tư. Trong giai đoạn đầu, thành phố dự kiến ưu tiên trục đại lộ cảnh quan hai bên sông, một số công viên công cộng, khu tái định cư tại phường Lĩnh Nam và khu đô thị định cư tại phường Long Biên. 

Tính đủ giá trị bãi sông và chi phí tái định cư

Bãi sông tạo ra giá trị kinh tế ngay cả khi để ngập theo mùa. Không gian này giúp duy trì khả năng thoát lũ, tạo sinh cảnh và có thể phục vụ các hoạt động công cộng phù hợp với điều kiện ngập. Khi so sánh các phương án sử dụng đất ven sông, cần tính cả lợi ích từ việc giảm thiệt hại do lũ, chi phí bảo trì công trình sau mỗi mùa nước lên và nguy cơ làm tăng rủi ro ở khu vực khác. Với các dự án thành phần, thành phố đã đặt yêu cầu tính toán thủy văn, thủy lực. Ở cấp toàn tuyến, cần xem xét thêm tác động tích lũy khi nhiều dự án cùng triển khai. 

Với người dân ngoài đê, chi phí di dời còn nằm ở quãng đường đi làm, khả năng tiếp cận trường học và cơ hội duy trì việc kinh doanh. Một hộ làm nghề truyền thống có thể được bố trí chỗ ở mới nhưng vẫn mất mặt bằng sản xuất, khách hàng quen hoặc mạng lưới cung ứng tại làng. Vì vậy, khi so sánh chỉnh trang tại chỗ, di dời một phần và tái định cư, thành phố cần tính cả chi phí khôi phục sinh kế. Ở nơi có thể giữ lại dân cư và đáp ứng yêu cầu thoát lũ, chi phí nâng cấp thoát nước, vệ sinh môi trường và đường tiếp cận cứu hộ cần được đặt cạnh tổng chi phí di dời.

Khi cụ thể hóa đồ án, Hà Nội cần công khai theo từng khu dân cư căn cứ phân loại, phạm vi ảnh hưởng, phương án bố trí nơi ở mới và tiến độ chuẩn bị hạ tầng. Những thông tin đó giúp người dân biết vì sao khu vực mình sinh sống được chỉnh trang hay phải di dời, đồng thời giúp thành phố đánh giá liệu các phương án đầu tư có giảm rủi ro ngập lụt và giữ được sinh kế ven sông hay không.