Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm: Định hình tương lai Hà Nội

Không chỉ giải quyết những điểm nghẽn trước mắt, Quy hoạch còn đặt nền móng dài hạn để Hà Nội định hình mô hình tăng trưởng mới, phát huy tối đa tiềm năng khác biệt, khẳng định vị thế Thủ đô nghìn năm văn hiến, hiện đại, sáng tạo và hội nhập sâu rộng.

Thủ đô Hà Nội đang được quy hoạch xây dựng để trở thành đô thị “Văn hóa - Bản sắc - Sáng tạo”. Ảnh: Internet

Từ điều chỉnh kỹ thuật đến tầm nhìn thế kỷ

Tại Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Hà Nội khóa XVIII (tháng 1-2026), Đảng ủy UBND thành phố đã trình Tờ trình báo cáo đề xuất xây dựng Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội với tầm nhìn 100 năm và xa hơn. Đây không chỉ là một nhiệm vụ chuyên môn về quy hoạch đô thị mà là bước chuyển căn bản về tư duy phát triển, thể hiện khát vọng vươn lên của Thủ đô trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.

Theo Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Dương Đức Tuấn, việc xây dựng Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm được đặt trong bối cảnh mới khi Hà Nội đã thực hiện hợp nhất Quy hoạch Thủ đô và Quy hoạch chung Thủ đô, đồng thời phải đối diện với những hạn chế, bất cập tích tụ qua nhiều giai đoạn phát triển. Những thách thức về quá tải hạ tầng, ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, thiếu không gian xanh, chênh lệch phát triển giữa các khu vực... đòi hỏi một cách tiếp cận mới, tổng thể và dài hạn hơn.

Điểm nhấn quan trọng của đề xuất là việc chuyển từ tầm nhìn quy hoạch đến năm 2065 sang nghiên cứu định hướng chiến lược dài hạn 100 năm, với hệ thống các mốc phát triển liên hoàn: 2030, 2035, 2045, 2050, 2065, 2085 và 2100. Cách tiếp cận này cho phép Hà Nội không chỉ “điều chỉnh để thích ứng”, mà còn “định hình tương lai”, chủ động chuẩn bị cho các kịch bản phát triển khác nhau trong bối cảnh biến động nhanh chóng của khoa học công nghệ, kinh tế toàn cầu và biến đổi khí hậu.

Tầm nhìn xuyên suốt của Quy hoạch là xây dựng Thủ đô Hà Nội trở thành đô thị “Văn hóa - Bản sắc - Sáng tạo”. Trong đó, văn hóa được xác định là nền tảng cốt lõi, là sức mạnh nội sinh của Thủ đô nghìn năm văn hiến. Quy hoạch nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn và phát huy giá trị di sản Thăng Long - Hà Nội, không chỉ như những “di tích tĩnh”, mà trở thành nguồn lực sống cho phát triển kinh tế - xã hội, du lịch, công nghiệp văn hóa.

Bản sắc đô thị được hình thành trên nền tảng truyền thống, lấy con người làm trung tâm, hướng tới phát triển con người toàn diện, có tri thức, bản lĩnh, khả năng hội nhập quốc tế nhưng không đánh mất giá trị cốt lõi. Sáng tạo được xác định là động lực phát triển mới, dựa trên trí tuệ con người Việt Nam, khoa học công nghệ hiện đại, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và các mô hình phát triển đô thị tiên tiến như TOD, đô thị 15 phút, giao thông công cộng hiện đại.

Quy hoạch tổng thể bao trùm toàn bộ địa giới hành chính Thủ đô với diện tích gần 3.360km². Về dân số, Hà Nội lựa chọn kịch bản phát triển mở, không khống chế cơ học mà quản lý theo sức chịu tải của hạ tầng và chất lượng đô thị. Dự báo đến năm 2045, dân số khoảng 15 - 16 triệu người; đến năm 2065 khoảng 17 - 19 triệu người và về dài hạn đến năm 2100 cơ bản ổn định không quá 20 triệu người. Đây là cách tiếp cận nhằm bảo đảm chất lượng sống, tránh áp lực quá tải lên hạ tầng kỹ thuật, xã hội và môi trường.

Nội dung đáng chú ý là quy hoạch đề xuất 9 cực tăng trưởng, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực phát triển Thủ đô tầm nhìn 100 năm và xa hơn. Trong đó, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội đề xuất quy hoạch 9 trung tâm lớn (theo quy mô, tính chất, vai trò, tiềm năng thế mạnh vượt trội). Đồng thời, đề xuất xác lập 9 trục không gian, hành lang kinh tế, đô thị bám theo các trục giao thông huyết mạch.

“Đề xuất Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội với tầm nhìn 100 năm không chỉ giải bài toán trước mắt mà là sự chuẩn bị chiến lược cho các thế hệ tương lai - một Hà Nội phát triển thịnh vượng, xanh, thông minh, giàu bản sắc và xứng tầm Thủ đô của một quốc gia đang vươn mình mạnh mẽ trong thế kỷ mới” - đồng chí Dương Đức Tuấn nhấn mạnh.

Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Dương Đức Tuấn chia sẻ nội dung của Quy hoạch. Ảnh: Quang Thái

Hướng tới một đô thị hiện đại, bền vững, giàu bản sắc văn hóa

Cho ý kiến về các định hướng lớn trong công tác quy hoạch Thủ đô, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh, việc lập quy hoạch mới được thực hiện trên cơ sở cập nhật bối cảnh phát triển, Quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch vùng, các tỉnh lân cận và các định hướng chiến lược của Trung ương.

Hoan nghênh sự chủ động, quyết liệt của Hà Nội trong việc rà soát, chuẩn bị lập Quy hoạch tổng thể Thủ đô, Thủ tướng nhấn mạnh Hà Nội là địa phương đầu tiên được Thường trực Chính phủ làm việc trực tiếp về nội dung này sau chủ trương của Bộ Chính trị về rà soát lại các quy hoạch trong bối cảnh mới. Thủ tướng cũng đánh giá cao những nỗ lực gần đây của thành phố trong công tác giải phóng mặt bằng, triển khai các dự án lớn, trọng điểm.

Theo Thủ tướng, việc nghiên cứu, lập Quy hoạch tổng thể Thủ đô theo hướng tích hợp là cần thiết, phù hợp với yêu cầu phát triển mới của đất nước và Hà Nội. Quá trình triển khai cần quán triệt tinh thần “vừa chạy vừa xếp hàng”, kết hợp hài hòa giữa trước mắt và lâu dài, giữa kế thừa và đổi mới; có thể điều chỉnh cục bộ một số quy hoạch trước đây để kịp thời triển khai các dự án cấp bách, đồng thời khẩn trương hoàn thiện các thủ tục, văn bản trình cấp có thẩm quyền nhằm tạo không gian phát triển mới cho Thủ đô.

Vì thế, Quy hoạch phải được đặt trong tầm nhìn 100 năm, mang tính tổng thể, chiến lược và lâu dài, nhưng được triển khai theo các giai đoạn với bước đi vững chắc. Trọng tâm là phát triển nhanh nhưng bền vững, lấy kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tri thức làm nền tảng; quy hoạch theo hướng đa cực, đa trung tâm, đa tầng, đa lớp; phát triển theo chiều sâu, gắn xây dựng đô thị mới với bảo tồn, làm mới các đô thị cũ, phát huy mô hình “làng trong phố, phố trong làng”.

Trên tinh thần đó, Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu khai thác hiệu quả không gian ngầm, không gian mặt đất; tăng cường kết nối hạ tầng giao thông, hạ tầng kỹ thuật và liên kết vùng; khắc phục các tồn tại lớn của đô thị như ùn tắc giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường, thiếu không gian xanh; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, xây dựng thành phố thông minh.

Chia sẻ về mô hình tăng trưởng “tốc độ cao - chất lượng tốt - thông minh - bền vững” trong thời gian tới, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Xuân Lưu cho biết, mô hình phát triển Thủ đô hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, được xây dựng trên sự đồng bộ của ba trụ cột kinh tế - môi trường - xã hội, lấy tri thức và khoa học công nghệ làm nền tảng, đẩy mạnh tích hợp AI, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Trong đó, các động lực tăng trưởng giai đoạn 2026 - 2030 gồm hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; tháo gỡ điểm nghẽn cơ chế, chính sách: Xây dựng Nghị quyết mới về phát triển Thủ đô, sửa đổi Luật Thủ đô, hiện thực hóa Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Đồng thời, phát triển không gian đô thị theo mô hình chùm đô thị đa cực, đa trung tâm; cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, thu hút FDI, phát triển kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước dẫn dắt; hình thành Trung tâm tài chính hữu ngạn sông Hồng, khu thương mại tự do (FTZ), các trung tâm kinh tế (CBD).

Để làm được điều đó, thành phố Hà Nội kiến nghị, đề xuất Trung ương tiếp tục ủng hộ sửa đổi, bổ sung Luật Thủ đô theo hướng phân quyền, phân cấp, ủy quyền mạnh mẽ; cơ chế đặc thù vượt trội về quản lý tài chính công, định chế đất đai, quy trình đầu tư dự án quy mô cực lớn; cho phép thí điểm FTZ gắn với sân bay và đường sắt quốc tế nhằm tạo bệ phóng thu hút tập đoàn công nghệ toàn cầu, hình thành Trung tâm tài chính quốc tế gắn không gian sông Hồng...

Mô hình tăng trưởng mới của Thủ đô Hà Nội với tầm nhìn 100 năm không chỉ dừng lại ở một kế hoạch quy hoạch đô thị đơn thuần, mà là một bức tranh chiến lược toàn diện, hướng tới xây dựng một đô thị hiện đại, bền vững, giàu bản sắc văn hóa và năng lực sáng tạo. Đây là mô hình phát triển đa chiều, kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống, bảo vệ môi trường, phát huy giá trị văn hóa truyền thống và thúc đẩy hội nhập quốc tế.

Với cách tiếp cận đồng bộ giữa quy hoạch không gian và hoàn thiện thể chế, Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm cùng Nghị quyết và Luật Thủ đô (sửa đổi) được xác định là nền tảng chiến lược để Hà Nội tháo gỡ các điểm nghẽn, nâng cao năng lực quản trị rủi ro và kiến tạo những động lực tăng trưởng bền vững trong dài hạn.

Đình Hiệp