Quy hoạch vùng lúa chất lượng cao tạo nền tảng sản xuất quy mô lớn

Vùng sản xuất lúa tập trung tại xã Đồng Tiến.

Từ những cánh đồng manh mún, nhỏ lẻ, việc hình thành các vùng chuyên canh tập trung không chỉ giúp khai thác hiệu quả đất đai, hệ thống thủy lợi và lợi thế canh tác, mà còn thúc đẩy liên kết giữa nông dân, HTX và doanh nghiệp, nhằm nâng cao giá trị hạt gạo, nâng thu nhập cho người dân.

Theo Quyết định số 587/QĐ-UBND ngày 25/2/2026 của UBND tỉnh, tổng diện tích quy hoạch vùng lúa chất lượng cao toàn tỉnh được công bố là hơn 24.032ha, phân bố tại 76 xã, phường. Đây là những khu vực sản xuất lúa tập trung, có điều kiện thổ nhưỡng, hạ tầng thủy lợi và trình độ canh tác đáp ứng yêu cầu phát triển lúa hàng hóa chất lượng cao, góp phần bảo đảm an ninh lương thực và nâng cao thu nhập cho người dân. Các vùng trồng lúa năng suất, chất lượng cao được xác định cụ thể đến từng thôn, tổ dân phố, xứ đồng. Trong đó, nhiều địa phương có diện tích lớn như xã Nông Cống 1.530ha, xã Định Tân 1.418,27ha, xã Định Hòa 1.407,66ha, xã Xuân Lập 1.011,78ha, xã Trường Văn 900ha, xã Tây Đô 791ha, xã Thọ Phú 772ha, xã Vĩnh Lộc 728,12ha, xã Nga An 700,75ha... Ngoài ra, các vùng trồng cũng được quy hoạch rộng khắp tại các xã thuộc khu vực đồng bằng, trung du và miền núi như: Yên Định, Thiệu Hóa, Thọ Xuân, Bá Thước, Cẩm Thủy, Ngọc Lặc, Như Xuân.

Việc hình thành các vùng lúa tập trung, được quy hoạch rõ ràng đến từng thửa ruộng, từng cánh đồng là điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp, HTX xây dựng vùng nguyên liệu ổn định.

Ông Đỗ Minh Thủy, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Đầu tư phát triển VinaGreen, xã Triệu Sơn, cho biết: “Với việc tỉnh quy hoạch vùng lúa chất lượng cao, phân bố tại các xã, phường trong tỉnh, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong việc ký kết hợp đồng liên kết sản xuất ngay từ đầu vụ. Khi vùng trồng được xác định cụ thể, có hồ sơ quản lý rõ ràng, doanh nghiệp dễ dàng phối hợp với địa phương tổ chức sản xuất theo cùng một quy trình kỹ thuật, từ giống, phân bón đến thời gian gieo cấy, thu hoạch. Điều này giúp kiểm soát chất lượng ngay từ đầu vào, giảm đáng kể chi phí trung gian và rủi ro trong thu mua".

Bên cạnh đó, lợi ích không chỉ dừng lại ở việc đảm bảo nguồn cung, mà còn mở ra cơ hội xây dựng thương hiệu gạo đặc sản theo vùng. Khi một khu vực có diện tích lớn, điều kiện thổ nhưỡng và kỹ thuật canh tác đồng nhất, sản phẩm làm ra sẽ có đặc trưng riêng, đủ điều kiện để xây dựng chỉ dẫn địa lý hoặc thương hiệu vùng miền. Đây là yếu tố quan trọng để nâng cao giá trị gia tăng, đặc biệt trong bối cảnh thị trường gạo đang chuyển dần từ “lượng” sang “chất” như hiện nay.

Việc cập nhật thông tin vùng trồng vào cơ sở dữ liệu đất đai, công khai ranh giới, diện tích không chỉ giúp quản lý chặt chẽ quỹ đất lúa mà còn tạo niềm tin cho doanh nghiệp khi đầu tư dài hạn.

Đối với các địa phương có diện tích quy hoạch vùng lúa chất lượng cao lớn, cũng coi đây là cơ hội để tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp theo hướng hiệu quả hơn.

Xã Nam Xuân quy hoạch vùng sản xuất lúa bậc thang kết hợp phát triển du lịch.

Theo Chủ tịch UBND xã Nga An Mai Văn Quang, trước đây sản xuất lúa của người dân còn phân tán, mạnh ai nấy làm, việc áp dụng cơ giới hóa hay tiến bộ kỹ thuật gặp nhiều khó khăn. Theo quy hoạch vùng lúa chất lượng cao của tỉnh, xã Nga An nằm trong vùng quy hoạch với diện tích hơn 700ha, khi có quy hoạch cụ thể, xã có cơ sở để vận động người dân dồn điền, đổi thửa, hình thành các cánh đồng lớn, thuận lợi cho sản xuất đồng bộ. Bên cạnh đó, quy hoạch vùng lúa cũng tạo điều kiện để địa phương kêu gọi đầu tư hạ tầng đồng bộ. Hệ thống kênh mương, giao thông nội đồng được nâng cấp, đáp ứng yêu cầu sản xuất quy mô lớn và cơ giới hóa.

Tuy nhiên, để quy hoạch thực sự phát huy hiệu quả, cần sự vào cuộc đồng bộ của nhiều bên liên quan. Ngoài việc hoàn thiện hạ tầng, cần tăng cường tập huấn kỹ thuật cho nông dân, hỗ trợ chuyển đổi giống lúa chất lượng cao, đồng thời xây dựng cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia liên kết sản xuất. Bên cạnh đó, quản lý chặt chẽ quỹ đất lúa theo đúng mục đích cũng là yếu tố quan trọng, tránh tình trạng chuyển đổi tùy tiện làm phá vỡ quy hoạch.

Hiện nay, nhiều xã như Nông Cống, Định Tân, Định Hòa, Xuân Lập, Trường Văn... đang từng bước hình thành các cánh đồng mẫu lớn, áp dụng cơ giới hóa đồng bộ từ khâu làm đất, gieo cấy đến thu hoạch. Việc mở rộng quy hoạch sang các xã trung du, miền núi như Bá Thước, Cẩm Thủy, Ngọc Lặc hay Như Xuân cũng cho thấy định hướng phát triển đồng đều giữa các vùng. Dù điều kiện sản xuất còn khó khăn hơn so với khu vực đồng bằng, nhưng với quy hoạch hợp lý và sự hỗ trợ về kỹ thuật, những khu vực này hoàn toàn có thể tham gia vào chuỗi sản xuất lúa chất lượng cao, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân.

Có thể thấy, quy hoạch vùng lúa chất lượng cao không chỉ là giải pháp tổ chức lại sản xuất mà còn mở ra hướng phát triển bền vững cho nông nghiệp của tỉnh. Khi vùng nguyên liệu ổn định, liên kết sản xuất được củng cố và đầu ra được bảo đảm, người dân sẽ yên tâm gắn bó với đồng ruộng. Đây chính là nền tảng quan trọng để nâng cao giá trị hạt gạo, phát triển kinh tế nông thôn và xây dựng nền nông nghiệp hiện đại.