Quỹ Học bổng Quốc gia: Nhà tài trợ có được chọn người nhận?

Quỹ Học bổng Quốc gia triển khai những nhiệm vụ gì?

Bộ GD&ĐT ban hành Quyết định số 3121/QĐ-BGDĐT về Quy chế tổ chức và hoạt động của Quỹ Học bổng Quốc gia. Quy chế quy định về tổ chức, chế độ làm việc, quan hệ công tác, phân công và tổ chức thực hiện nhiệm vụ của Quỹ, theo Nghị định số 317/2026/NĐ-CP ngày 11/8/2026 của Chính phủ về tổ chức, quản lý và sử dụng Quỹ Học bổng Quốc gia.

Theo Quy chế, Giám đốc Quỹ có trách nhiệm tổ chức xây dựng chiến lược, kế hoạch hoạt động 5 năm, kế hoạch hoạt động hằng năm, danh mục chương trình học bổng, kế hoạch tài chính hằng năm và phương án sử dụng nguồn lực.

Các hoạt động chủ yếu của Quỹ gồm xây dựng, tổ chức thực hiện, theo dõi và đánh giá chương trình học bổng; vận động, huy động, tiếp nhận và phát triển nguồn lực; truyền thông về Quỹ và các chương trình học bổng; xây dựng, quản lý, khai thác hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu.

Quỹ đồng thời phát triển mạng lưới người học được cấp học bổng, cựu người học được cấp học bổng và cộng đồng đồng hành.

Trong phạm vi chương trình đã được phê duyệt, Quỹ chủ trì hoặc phối hợp tổ chức phát hiện, tạo nguồn, bồi dưỡng, kết nối và theo dõi sự phát triển của người học có thành tích nổi bật hoặc tiềm năng phát triển trong các ngành, lĩnh vực ưu tiên.

Hoạt động phát hiện, tạo nguồn được thực hiện dựa trên tiêu chí của từng chương trình, kết quả đánh giá từ công cụ phát hiện tài năng, năng khiếu do cơ quan có thẩm quyền ban hành và các nguồn thông tin, dữ liệu hợp pháp khác.

Quỹ Học bổng Quốc gia quy định quy trình xét cấp học bổng độc lập, khách quan, bảo đảm quyền lợi của người học.

Đáng chú ý, kết quả phát hiện, tạo nguồn chỉ là căn cứ tham khảo, không thay thế việc xét cấp học bổng theo tiêu chí, thang điểm và phương thức đã được phê duyệt.

Chiến lược, kế hoạch hoạt động của Quỹ phải xác định mục tiêu và bộ chỉ tiêu cụ thể, bao gồm số lượng, cơ cấu học bổng; nguồn lực huy động, tiếp nhận; tiến độ, tỷ lệ giải ngân; thời gian xử lý hồ sơ và kết quả theo dõi, hậu kiểm.

Nhà tài trợ không được can thiệp vào việc xét cấp học bổng

Một trong những nội dung đáng chú ý của Quy chế là quy định về huy động và phát triển nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước.

Theo đó, Giám đốc Quỹ chủ động tổ chức vận động, kết nối, trao đổi với các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước; xây dựng đề xuất hợp tác, tài trợ, đồng tài trợ, ủy thác học bổng phù hợp với mục tiêu, nguyên tắc hoạt động của Quỹ và quy định pháp luật.

Việc huy động nguồn lực phải bảo đảm đúng quy định, không cam kết trước về kết quả xét cấp học bổng, không chấp nhận các điều kiện trái pháp luật hoặc làm ảnh hưởng đến tính độc lập, khách quan trong hoạt động của Quỹ.

Nhà tài trợ, bên cung cấp nguồn có thể tham gia tư vấn, đề xuất chuyên môn theo quy định và thỏa thuận hợp pháp có liên quan. Tuy nhiên, việc tham gia này không làm phát sinh quyền can thiệp vào tiêu chí, hoạt động đánh giá, xếp hạng hoặc quyết định người được cấp học bổng.

Ngay cả việc ghi nhận, tri ân, tôn vinh tổ chức, cá nhân cung cấp nguồn hay định danh chương trình học bổng theo tên tổ chức, cá nhân cũng không làm thay đổi mục tiêu, đối tượng, tiêu chí xét cấp và thẩm quyền quyết định của Quỹ.

Hồ sơ học bổng được đánh giá độc lập bởi Hội đồng chuyên gia

Về quy trình xét cấp, Ban Điều hành Quỹ tổ chức xây dựng kế hoạch xét cấp học bổng theo chương trình đã được phê duyệt. Giám đốc Quỹ trình Bộ trưởng Bộ GD&ĐT xem xét, phê duyệt theo quy định.

Căn cứ kế hoạch được phê duyệt, Ban Điều hành Quỹ tổ chức tiếp nhận, rà soát, đối chiếu, chuẩn hóa hồ sơ và chuẩn bị các điều kiện phục vụ việc đánh giá, xét cấp học bổng.

Quy chế cũng đặt ra yêu cầu giảm việc cung cấp lại thông tin đối với người đăng ký. Cụ thể, việc rà soát hồ sơ ưu tiên khai thác, sử dụng thông tin, dữ liệu đã có theo quy định pháp luật; không yêu cầu người học cung cấp lại thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu, hệ thống thông tin được phép khai thác.

Trường hợp hồ sơ không đủ điều kiện hoặc người đăng ký không được cấp học bổng, Quỹ phải thông báo và nêu rõ lý do theo quy định.

Đối với hoạt động đánh giá, Giám đốc Quỹ quyết định thành lập Hội đồng chuyên gia theo từng chương trình, đợt xét cấp học bổng hoặc nhóm nhiệm vụ cụ thể.

Hội đồng chuyên gia thực hiện xét cấp học bổng có từ 5 đến 9 thành viên, là số lẻ. Các thành viên phải có chuyên môn, kinh nghiệm phù hợp với nhiệm vụ được giao.

Việc đánh giá hồ sơ được thực hiện độc lập theo tiêu chí, thang điểm và phương thức đã được phê duyệt. Kết quả đánh giá được tổng hợp trong báo cáo, kèm phiếu đánh giá, kết quả chấm điểm, ý kiến khác biệt (nếu có) và các tài liệu liên quan để lưu trong hồ sơ.

Quy chế nhấn mạnh Hội đồng chuyên gia không có thẩm quyền quyết định cấp học bổng. Kết quả của Hội đồng là căn cứ chuyên môn để Ban Điều hành Quỹ tổng hợp, báo cáo Giám đốc Quỹ thực hiện các bước tiếp theo.

Sau khi tổng hợp kết quả đánh giá, rà soát điều kiện, thứ tự xếp hạng và khả năng nguồn lực, Ban Điều hành Quỹ báo cáo Giám đốc Quỹ trình Bộ trưởng Bộ GD&ĐT phê duyệt kết quả xét cấp học bổng hoặc quyết định theo phạm vi được phân cấp, ủy quyền.

Quy chế nêu rõ, việc huy động nguồn lực phải bảo đảm đúng quy định (Ảnh minh họa).

Đặc biệt, trước khi trình kết quả xét cấp và trước khi giải ngân, Ban Điều hành Quỹ phải tổ chức đối chiếu thông tin về các khoản hỗ trợ mà người đăng ký đã hoặc đang hưởng, căn cứ vào nội dung chi, thời gian hỗ trợ và nguồn kinh phí. Việc xử lý trường hợp trùng lặp được thực hiện theo quy định pháp luật có liên quan.

Tăng cường hậu kiểm, bảo vệ dữ liệu cá nhân

Đối với hoạt động giải ngân, theo dõi và hậu kiểm, Ban Điều hành Quỹ tổ chức thực hiện theo chương trình học bổng, quyết định phê duyệt kết quả xét cấp, thỏa thuận hoặc hợp đồng hỗ trợ và quy định về quản lý tài chính của Quỹ.

Việc theo dõi, đối chiếu, xác minh thông tin và hậu kiểm được thực hiện định kỳ hoặc đột xuất trên cơ sở quản trị rủi ro.

Nếu phát hiện dấu hiệu sai lệch, vi phạm hoặc nội dung cần xác minh, Ban Điều hành Quỹ phải báo cáo Giám đốc Quỹ xem xét, xử lý. Đối với trường hợp có căn cứ tạm dừng hỗ trợ, hủy kết quả xét cấp học bổng, thu hồi hoặc bồi hoàn, Ban Điều hành Quỹ lập hồ sơ, báo cáo Giám đốc Quỹ xem xét, quyết định theo thẩm quyền hoặc trình người có thẩm quyền quyết định theo quy định.

Với học bổng dài hạn, Bộ phận Chương trình và Xét cấp học bổng phối hợp với cơ sở giáo dục, cơ sở nghiên cứu, đơn vị quản lý và các đầu mối liên quan để theo dõi, đánh giá việc duy trì điều kiện, thực hiện cam kết học tập, nghiên cứu, trở về công tác (nếu có) theo chương trình và cam kết hợp pháp.

Bên cạnh đó, Quy chế yêu cầu việc quản lý, khai thác, kết nối, chia sẻ dữ liệu và phân quyền truy cập phải bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và lưu vết quá trình xử lý.

Cá nhân được giao quyền truy cập, khai thác dữ liệu chỉ được sử dụng dữ liệu trong phạm vi nhiệm vụ được giao; không được sao chép, lưu giữ, cung cấp, chia sẻ hoặc sử dụng dữ liệu trái quy định hay ngoài phạm vi nhiệm vụ được giao.