Quỹ từ thiện phải công khai 'nhận bao nhiêu, chi ra sao' vào 31-3 hằng năm

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 03/2026 quy định về tổ chức và hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện, có hiệu lực từ ngày 1-3-2026, thay thế Nghị định số 93/2019. Nghị định mới đã bổ sung, cụ thể hóa hàng loạt nghĩa vụ nhằm tăng cường quản lý, minh bạch và trách nhiệm giải trình của các quỹ trong quá trình hoạt động.

Theo khoản 2 Điều 9 Nghị định 03/2026, quỹ xã hội, quỹ từ thiện hoạt động trong lĩnh vực nào thì chịu sự quản lý của cơ quan nhà nước về ngành, lĩnh vực đó; việc tài trợ, hỗ trợ phải đúng phạm vi, tôn chỉ, mục đích ghi trong điều lệ, trừ trường hợp tham gia hỗ trợ khắc phục thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn, sự cố nghiêm trọng, khẩn cấp theo quy định pháp luật.

Đoàn Báo Pháp Luật TP.HCM (bên phải ảnh) tặng quà cho người dân vùng lũ xã Ninh Phước và xã Phước Hậu, tỉnh Khánh Hòa: Ảnh: LÊ THOA

Nghị định cũng yêu cầu quỹ thực hiện tài trợ đúng theo yêu cầu của cá nhân, tổ chức đã ủy quyền phù hợp với tôn chỉ, mục đích của quỹ. Đồng thời quy định rõ trách nhiệm đối với các quỹ được thành lập từ tài sản hiến, tặng, di chúc nhưng không tổ chức quyên góp: hằng năm phải dành tối thiểu 5% tổng giá trị tài sản để tài trợ cho các chương trình, dự án phù hợp với tôn chỉ, mục đích hoạt động.

Về quản lý tài chính, tài sản, quỹ có nghĩa vụ lưu trữ và cung cấp đầy đủ hồ sơ, chứng từ, nghị quyết, biên bản hoạt động khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu; sử dụng tài sản, tài chính tiết kiệm, hiệu quả, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, phí, lệ phí, chế độ kế toán, kiểm toán, thống kê; đăng ký mã số thuế và kê khai thuế theo quy định pháp luật.

Quỹ cũng phải chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan nhà nước, sự giám sát của tổ chức, cá nhân tài trợ và cộng đồng; có trách nhiệm giải quyết khiếu nại, tố cáo trong nội bộ và báo cáo kết quả giải quyết cho cơ quan có thẩm quyền. Khi thay đổi trụ sở chính hoặc Giám đốc, quỹ phải báo cáo bằng văn bản với cơ quan cấp giấy phép thành lập.

Đáng chú ý, nghĩa vụ công khai được quy định chặt chẽ và mở rộng hơn so với trước đây. Theo đó hằng năm, quỹ phải công khai các khoản đóng góp, tài sản đã tiếp nhận và kết quả sử dụng trên phương tiện thông tin đại chúng trước ngày 31-3.

Trong khi đó, theo quy định cũ tại Nghị định 93/2019, quỹ chỉ có nghĩa vụ công khai các khoản đóng góp đã tiếp nhận trước ngày 31-3 hằng năm. Như vậy, nội dung công khai theo pháp luật mới không còn dừng lại ở “nhận bao nhiêu” mà đã mở rộng sang “đã sử dụng như thế nào”, qua đó tăng cường khả năng giám sát của xã hội đối với hoạt động của các quỹ.

Ngoài ra, Nghị định 03/2026 còn yêu cầu quỹ báo cáo hằng năm về tình hình tổ chức, hoạt động, tài sản, tài chính theo mẫu thống nhất; gửi báo cáo kiểm toán (nếu có) trước ngày 31-3 cho các cơ quan quản lý tương ứng với phạm vi hoạt động của quỹ. Quỹ cũng phải thực hiện việc công bố thành lập, chấp hành các quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và các nghĩa vụ khác theo quy định pháp luật và điều lệ.

Đối với các tổ chức có tư cách pháp nhân trực thuộc, quỹ chịu trách nhiệm toàn diện về việc thành lập, tổ chức, hoạt động và phải báo cáo cơ quan có thẩm quyền. Khi ký kết thỏa thuận hợp tác, hợp đồng dịch vụ, đặc biệt là hợp tác với nước ngoài, quỹ phải bảo đảm tuân thủ Bộ luật Dân sự, pháp luật có liên quan, đúng tôn chỉ, mục đích hoạt động; đồng thời gửi bản sao thỏa thuận, hợp đồng cho cơ quan quản lý trong thời hạn 7 ngày làm việc kể từ ngày ký kết.

Việc ban hành Nghị định 03/2026 cho thấy định hướng siết chặt quản lý, tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình của quỹ xã hội, quỹ từ thiện, đặc biệt là trong bối cảnh hoạt động tiếp nhận, sử dụng nguồn đóng góp từ xã hội ngày càng được dư luận quan tâm.

THẢO HIỀN