Quyền sở hữu trí tuệ là một loại tài sản có thể thế chấp không?

Trả lời: Luật sư Lý Trần Linh - Công ty Luật TNHH Cenfip Law cho biết: Từ ngày 1/4/2026, Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi có hiệu lực với nhiều thay đổi lớn. Dưới đây là 5 điểm mới về thời hạn thẩm định, bảo hộ trí tuệ nhân tạo (AI), kiểu dáng phi vật lý, vốn hóa tài sản vô hình và trách nhiệm trên môi trường số mà doanh nghiệp cần lưu ý.

- Về thời hạn thẩm định đơn đăng ký sở hữu công nghiệp: Theo quy định tại Điều 119 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025 thì thời hạn xử lý đơn đăng ký sở hữu công nghiệp được rút ngắn so với quy định năm 2022. Thời gian thẩm định nội dung đơn sáng chế giảm từ 18 xuống 12 tháng; đơn nhãn hiệu từ 9 xuống 5 tháng; đơn kiểu dáng công nghiệp từ 7 xuống 5 tháng; đơn chỉ dẫn địa lý từ 60 ngày xuống 30 ngày; thời gian công bố đơn cũng được rút từ 2 tháng xuống còn 1 tháng.

- Khung pháp lý về trí tuệ nhân tạo (AI) và bảo hộ quyền sáng tạo từ con người: Theo điểm d khoản 1 Điều 96 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025 quy định các văn bằng bảo hộ sẽ bị hủy bỏ hiệu lực nếu cơ quan chức năng xác định đối tượng đó hoàn toàn do hệ thống AI tạo ra mà không có sự đóng góp sáng tạo trực tiếp của cá nhân nào. Như vậy, quy định này đã khẳng định tác giả của sáng chế và kiểu dáng công nghiệp bắt buộc phải là con người.

Tại khoản 5 Điều 7 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025 cũng ghi nhận, cho phép tổ chức, cá nhân được sử dụng văn bản và dữ liệu về các đối tượng quyền sở hữu trí tuệ đã công bố hợp pháp để phục vụ mục đích nghiên cứu khoa học, thử nghiệm và đặc biệt là huấn luyện hệ thống trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, việc sử dụng này phải đảm bảo không gây thiệt hại bất hợp lý đến quyền và lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu quyền. Việc phát sinh, xác lập quyền sở hữu trí tuệ trong trường hợp đối tượng quyền sở hữu trí tuệ được tạo ra có sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo được quy định cụ thể theo Điều 10a được bổ sung tại Điều 15 Nghị định 100/2026/NĐ-CP.

- Về đối tượng được bảo hộ dưới dạng kiểu dáng công nghiệp: Tại khoản 13 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025 quy định “Kiểu dáng công nghiệp là hình dáng bên ngoài của toàn bộ hoặc một phần của sản phẩm dưới dạng vật lý hoặc phi vật lý, được thể hiện bằng hình khối, đường nét, màu sắc hoặc sự kết hợp những yếu tố này và nhìn thấy được trong quá trình khai thác công dụng của sản phẩm”. Như vậy, phạm vi bảo hộ kiểu dáng công nghiệp đã có sự điều chỉnh. Cho phép bảo hộ các giao diện đồ họa người dùng (GUI) và biểu tượng số (icon). Việc công nhận GUI là kiểu dáng công nghiệp cung cấp một công cụ pháp lý để các doanh nghiệp công nghệ, phần mềm và trò chơi điện tử bảo vệ giao diện cốt lõi của mình.

- Về quản lý, khai thác và thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ: Bổ sung Điều 8a Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025 quy định việc quản lý và khai thác quyền sở hữu trí tuệ, cụ thể chính thức thừa nhận quyền sở hữu trí tuệ là một loại tài sản có đầy đủ năng lực tham gia vào các giao dịch thị trường như định giá, chuyển nhượng, thế chấp vay vốn và góp vốn đầu tư.

- Tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong môi trường số: Theo quy định tại khoản 5a Điều 198b Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025 đã xác lập trách nhiệm pháp lý cho một chủ thể mới trên không gian mạng, đó là chủ quản nền tảng số. Theo đó, các đơn vị vận hành nền tảng trực tuyến phải triển khai các biện pháp để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Khi xảy ra hành vi xâm phạm như sao chép phần mềm, vi phạm bản quyền nội dung số hay kinh doanh hàng giả trên các sàn thương mại điện tử, các chủ quản nền tảng có nghĩa vụ phải ngăn chặn và gỡ bỏ nội dung vi phạm ngay khi có yêu cầu hoặc phát hiện dấu hiệu sai phạm.