Quyết tâm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại khu vực Công viên Lê Thị Riêng

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: T.Luân.

Hội thảo do bà Phạm Thị Thanh Trà, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 quốc gia, chủ trì. Cùng tham gia điều hành hội thảo có Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo 515 quốc gia và ông Nguyễn Văn Được, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh.

Cao điểm "Chiến dịch 500 ngày đêm"

Phát biểu khai mạc hội thảo, bà Phạm Thị Thanh Trà, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 quốc gia nhấn mạnh, cả nước đang thực hiện những ngày tháng cao điểm của “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin”.

Bà Phạm Thị Thanh Trà, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 quốc gia phát biểu khai mạc hội thảo. Ảnh: T.Luân.

"Chiến dịch đang thôi thúc chúng ta từng ngày, từng giờ, từng phút, mỗi thông tin được kiểm chứng, mỗi tư liệu được đối chiếu, mỗi ký ức được nhắc lại hôm nay đều mang ý nghĩa rất đặc biệt để mong được đón các anh hùng trở về cùng đất Mẹ và đồng đội, để lời một ca khúc tha thiết “về đây các anh ơi, hãy về đây, về nghe mẹ ru, về nghe em hát” được trở thành hiện thực", Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà xúc động.

Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 là bản anh hùng ca bất tử của dân tộc. Tại Sài Gòn – Gia Định, các lực lượng cách mạng đã tiến công nhiều mục tiêu trọng yếu, nhiều cán bộ, chiến sĩ anh dũng hy sinh và được chôn cất tập thể sau các trận giao tranh.

Sau năm 1975, Nghĩa trang Đô Thành (Chí Hòa) được giải tỏa để xây dựng Công viên Lê Thị Riêng. Trong quá trình này, một số hài cốt liệt sĩ được phát hiện, song địa hình thay đổi và hạn chế về phương tiện, thông tin khiến công tác tìm kiếm, quy tập trước đây chưa đạt kết quả.

"Nỗi trăn trở ấy vẫn luôn canh cánh trong lòng Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân TP Hồ Chí Minh nói riêng và Đảng, Nhà nước, Nhân dân ta nói chung", Phó Thủ tướng bày tỏ.

Thời gian gần đây, nhiều tài liệu, hình ảnh được giải mật, cùng với thông tin từ nhân chứng và sự phối hợp của các lực lượng, đã góp phần củng cố hồ sơ với những cơ sở quan trọng phục vụ công tác tìm kiếm.

Nhấn mạnh ý nghĩa của “Chiến dịch 500 ngày đêm” và nỗ lực, quyết tâm cao độ của Đảng, Nhà nước, Quân đội để sớm đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với đất Mẹ, Phó Thủ tướng đề nghị hội thảo tập trung vào ba nội dung quan trọng.

Đó là rà soát, xác minh độ tin cậy của các nguồn tư liệu; làm rõ quy mô, phạm vi khu mộ và thống nhất phương án thăm dò, khai quật bằng cả phương pháp truyền thống và công nghệ hiện đại; đồng thời xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng để triển khai hiệu quả trên thực địa.

Đại tá, Anh hùng lực lượng vũ trang Nhân dân Nguyễn Văn Tàu (thứ 2 từ phải qua trái) cùng các đại biểu dự hội thảo. Ảnh: Thành Luân

Tại hội thảo, Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo 515 quốc gia nhấn mạnh, hội thảo lần này tiếp tục khẳng định sự quan tâm, chỉ đạo quyết liệt của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Quân đội nhân dân Việt Nam trong đẩy nhanh tiến độ, nâng cao hiệu quả thu thập, xác minh thông tin phục vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Đây là kết quả bước đầu quan trọng, thể hiện tinh thần “cao điểm của cao điểm” trong chiến dịch 500 ngày đêm.

Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu cũng đánh giá cao nỗ lực của Bộ Tư lệnh TP Hồ Chí Minh và các cơ quan, đơn vị liên quan trong nỗ lực tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính các hài cốt liệt sĩ; cũng như gặp gỡ, ghi nhận tư liệu từ những nhân chứng lịch sử. Việc làm sáng tỏ các thông tin liên quan đến hố chôn tập thể liệt sĩ không chỉ mang ý nghĩa khoa học và lịch sử mà còn thể hiện đạo lý tri ân, trách nhiệm của các thế hệ hôm nay đối với những người đã hy sinh vì độc lập, thống nhất đất nước.

Những nhân chứng sống tìm kiếm hài cốt liệt sĩ

Thông tin kết quả nghiên cứu, định vị các rãnh mộ tập thể liệt sĩ tại khu vực công viên Lê Thị Riêng (phường Hòa Hưng, TP Hồ Chí Minh), Kiến trúc sư (KTS) Nguyễn Xuân Thắng, đại diện nhóm nghiên cứu hỗn hợp Việt Nam - Hoa Kỳ cho biết, việc xác định vị trí ban đầu của khu mộ đã giải quyết khoảng 70% khối lượng công việc. Tuy nhiên, trong phạm vi rộng như Công viên Lê Thị Riêng, việc tiếp tục nghiên cứu để xác định chính xác từng hố chôn tập thể vẫn là yêu cầu cần thiết.

KTS Nguyễn Xuân Thắng, đại diện nhóm nghiên cứu hỗn hợp Việt Nam - Hoa Kỳ phát biểu tại hội thảo. Ảnh: T.Luân.

"Bước đột phá là khi nhóm tìm được bức ảnh màu quý hiếm chụp ngày 12/2/1968, ghi lại cảnh chôn cất với ba hố chôn, mỗi hố khoảng 300 người, tổng cộng khoảng 900 người là có cơ sở", ông Thắng thông tin.

Trên cơ sở đối chiếu nhiều nguồn thông tin và áp dụng phương pháp kỹ thuật, nhóm nghiên cứu đã xác định vị trí hố chôn trong công viên Lê Thị Riêng hiện nay với sai số rất nhỏ; đồng thời chuyển giao kết quả cho cơ quan chức năng để triển khai các bước tiếp theo.

KTS Nguyễn Xuân Thắng nhận định, tại khu vực Nghĩa trang Chí Hòa – Chợ Quán trước đây (nay là Công viên Lê Thị Riêng) có ít nhất năm hố chôn tập thể liên quan sự kiện Tết Mậu Thân 1968. Trong đó, ba hố nằm trong phạm vi nghiên cứu chính; một hố có thể liên quan các chiến sĩ Trung đoàn Đồng Nai hy sinh ngày 18/2/1968 và một vị trí khác do nhân chứng cung cấp gần cổng nghĩa trang cũ.

Cũng theo đại diện nhóm nghiên cứu hỗn hợp Việt Nam - Hoa Kỳ, thực tế trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, có nhiều người hy sinh và được chôn cất tại nhiều địa điểm khác nhau, không chỉ riêng khu vực này.

Đại tá Bùi Yên Tĩnh, Cục phó Cục Tác chiến, Bộ Tổng Tham mưu phát biểu tại hội thảo. Ảnh: T.Luân.

Tại hội thảo, Đại tá Bùi Yên Tĩnh, Cục Phó Cục Tác chiến, Bộ Tổng Tham mưu cũng thông tin về các phương pháp nghiên cứu, tính khả thi và các giải pháp phối hợp triển khai trong thực tiễn công tác tìm kiếm, xác định vị trí hố chôn tập thể liệt sĩ tại khu vực Nghĩa trang Chí Hòa – Chợ Quán trước đây (nay là Công viên Lê Thị Riêng, phường Hòa Hưng, TP Hồ Chí Minh).

Theo đó, Tổ giúp việc trực tiếp cho Phó Thủ tướng Chính phủ đã tiếp nhận hồ sơ nghiên cứu, định vị khu vực các rãnh mộ liệt sĩ do nhóm chuyên gia, kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng chủ trì.

Đại tá Bùi Yên Tĩnh cho biết, nhóm nghiên cứu đã sử dụng nhiều tư liệu khác nhau, từ ảnh hiện trường, không ảnh, ảnh vệ tinh, bản đồ trước và sau năm 1975, báo cáo quân sự, thông tin về việc giải tỏa Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán để xây dựng Công viên Lê Thị Riêng. Ngoài ra, các nguồn tin từ cộng đồng và nhân chứng lịch sử có cơ sở xác thực.

Nhiều nhân chứng lịch sử trong và ngoài nước tham dự hội thảo. Ảnh: T.Luân.

Đáng chú ý, một số ảnh hiện trường, trong đó có một ảnh màu từ hãng tin AP kèm chú thích rất quý giá. Bên cạnh đó, các ảnh vệ tinh, không ảnh từ phía Hoa Kỳ, Pháp; bản đồ Đô thành Sài Gòn trước năm 1975; bản đồ TP Hồ Chí Minh sau năm 1975 và nhiều nguồn dữ liệu khác góp phần quan trọng để nhóm nghiên cứu xác định các vị trí.

Do đó, Đại tá Bùi Yên Tĩnh đã đánh giá, các tài liệu được sử dụng trong hồ sơ nghiên cứu rất đa dạng và đều được dẫn nguồn tham chiếu rõ ràng. Bộ hồ sơ được thực hiện rất công phu cả về thu thập tư liệu, thông tin kỹ thuật và xử lý kỹ thuật thông tin, với thời gian hoàn thành kéo dài 8 năm, từ tháng 11/2018 đến tháng 5/2026.

Từ các nguồn dữ liệu đã tổng hợp, kết quả của nhóm nghiên cứu, Đại tá Bùi Yên Tĩnh kiến nghị Ban Chỉ đạo 515 quốc gia và Ban Chỉ đạo 515 TP Hồ Chí Minh bổ sung thông tin về lịch sử tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng sau năm 1975. Đồng thời, cần làm rõ quá trình di dời Nghĩa trang Chí Hòa - Chợ Quán và lịch sử xây dựng, cải tạo công viên, nghiên cứu, ứng dụng công nghệ như radar xuyên đất để phục vụ khảo sát thực địa.

Ban Chỉ đạo 515 quốc gia và Ban Chỉ đạo 515 TP Hồ Chí Minh tăng cường khai thác các nguồn thông tin, tài liệu trong và ngoài nước để phục vụ công tác xây dựng ngân hàng dữ liệu về mộ liệt sĩ tập thể gắn với từng trận đánh, sự kiện, đẩy mạnh chia sẻ thông tin, truyền thông có trọng tâm để làm giàu dữ liệu.

Đặc biệt, Quân khu 7, Bộ Tư lệnh thành phố và Ban Chỉ đạo 515 TP Hồ Chí Minh cần chủ động thu thập, cập nhật, chia sẻ thông tin, tổ chức bộ phận chuyên trách tiếp nhận, xử lý, phân tích và kết nối dữ liệu giúp nâng cao hiệu quả công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trong thời gian sớm nhất.

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà trực tiếp gặp gỡ KTS Nguyễn Xuân Thắng cùng cựu chiến binh Hoa Kỳ Robert Ambrose A.Connor (nhân chứng) vào sáng cùng ngày (8/6). Ảnh: Tấn Đạt.

Tại hội thảo, các đại biểu cũng được nghe phát biểu của các nhân chứng lịch sử, gồm ông Nguyễn Quốc Độ (Phó Chủ nhiệm CLB Truyền thống kháng chiến Khối vũ trang - Biệt động Sài Gòn - Gia Định); Đại tá, Anh hùng lực lượng vũ trang Nhân dân Nguyễn Văn Tàu (nguyên Cụm trưởng tình báo chiến lược H63); cùng các ý kiến của nhiều nhân chứng, như các ông Nguyễn Đình Đạt, Nguyễn Tuấn Nhã, Phan Văn Mưa,... Đây là những người từng trực tiếp chứng kiến các rãnh mộ tập thể chôn cất tại khu vực Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán.

Kết luận hội thảo, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã tiếp thu các ý kiến đại biểu và nhân chứng lịch sử. Đồng thời, khẳng định Đảng, Nhà nước, Quân đội đặc biệt quan tâm, chỉ đạo đối với công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Kết quả hội thảo có ý nghĩa rất quan trọng trong việc củng cố vững chắc các dữ liệu lịch sử, cơ sở khoa học, pháp lý và thực tiễn để có thể đưa ra một quyết định vô cùng hệ trọng và thiêng liêng.

Với tinh thần trách nhiệm, lòng biết ơn vô hạn, cùng sự tham gia của các cơ quan chuyên môn, các nhà khoa học, các nhân chứng lịch sử, các cựu chiến binh, Phó Thủ tướng nhấn mạnh, Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ; các Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 7 và TP Hồ Chí Minh tiếp thu các tâm huyết, tình cảm, đóng góp sâu sắc của các đại biểu và nhân chứng lịch sử.

Trao bằng khen của Thủ tướng Chính phủ và tặng quà tri ân các nhân chứng lịch sử và gia đình Biệt động Sài Gòn tại hội thảo. Ảnh: Thành Luân.

Đây là sự tri ân, trách nhiệm chính trị cao cả để đem đến kết quả thành công tốt đẹp nhất, giúp công tác khai quật, tìm kiếm hài cốt liệt sĩ thành công tốt đẹp. Từ đó, sớm đón các anh hùng liệt sĩ khu mộ tập thể tại công viên Lê Thị Riêng trở về với quê hương, đất nước và đồng đội.

Dịp này, bà Phạm Thị Thanh Trà, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 quốc gia và Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo 515 quốc gia đã thay mặt Ban Tổ chức trao tặng quà cho các nhân chứng lịch sử và gia đình chiến sĩ Biệt động Sài Gòn.

Đồng thời, Ban Tổ chức trao bằng khen của Thủ tướng Chính phủ cho cựu chiến binh Hoa Kỳ Robert Ambrose A.Connor nhằm ghi nhận sự tham gia, hỗ trợ công tác khai quật, tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng.