Rác thải trong nhà không được xử lý đúng cách ảnh hưởng sức khỏe thế nào?

Rác thải trong nhà nếu không được xử lý đúng cách không chỉ gây mùi khó chịu mà còn thu hút côn trùng truyền bệnh và phát tán vi sinh vật có hại, ảnh hưởng tới sức khỏe. Nhiều nguy cơ sức khỏe có thể được phòng tránh nếu mỗi gia đình quản lý rác đúng cách.

Phần lớn mọi người coi rác thải như một vấn đề vệ sinh hoặc mỹ quan. Thực tế, nếu không được phân loại, thu gom và xử lý đúng cách, rác sinh hoạt có thể trở thành nguồn gây ô nhiễm môi trường trong nhà, ảnh hưởng đến chất lượng không khí và tạo điều kiện cho các yếu tố có hại đối với sức khỏe phát sinh. Trong điều kiện khí hậu nóng ẩm như ở Việt Nam, những nguy cơ này càng rõ hơn nếu rác bị tồn đọng nhiều ngày hoặc xử lý không đúng cách.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), quản lý chất thải không an toàn có thể góp phần làm ô nhiễm không khí, đất và nguồn nước, đồng thời làm gia tăng nguy cơ tiếp xúc với các tác nhân gây bệnh. Vì vậy, giữ môi trường sống sạch sẽ, thu gom và xử lý rác đúng cách là một trong những biện pháp quan trọng để bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình.

1. Nguy hại khi rác hữu cơ để lâu

Thức ăn thừa, rau củ hỏng, vỏ trái cây, bã trà hay bã cà phê là những loại rác phân hủy rất nhanh. Khi để trong nhà quá lâu, đặc biệt vào mùa nóng, quá trình phân hủy sẽ diễn ra mạnh hơn, tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn và nấm phát triển, đồng thời phát sinh mùi khó chịu.

Bên cạnh đó, rác hữu cơ còn thu hút ruồi, gián và chuột – những loài có thể mang theo vi sinh vật từ nơi ô nhiễm đến thực phẩm hoặc các bề mặt trong bếp. Theo WHO, đây là một trong những con đường làm tăng nguy cơ lây truyền mầm bệnh nếu việc vệ sinh môi trường và an toàn thực phẩm không được bảo đảm.

Điều cần hiểu đúng là vi khuẩn không "bay" trực tiếp từ thùng rác sang thức ăn. Chúng chủ yếu được lan truyền gián tiếp qua côn trùng, bàn tay chưa rửa sạch hoặc các bề mặt, dụng cụ chế biến thực phẩm bị nhiễm bẩn.

Rác thải hữu cơ nếu không được thu gom và xử lý đúng cách sẽ là nguồn gây ô nhiễm môi trường trong nhà.

2. Rác thải có thể làm tăng nguy cơ bệnh gì?

Bản thân rác thải không phải lúc nào cũng trực tiếp gây bệnh, nhưng nếu quản lý kém có thể làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh nhiễm trùng. Một số vấn đề sức khỏe có thể gặp gồm tiêu chảy do ô nhiễm thực phẩm, bệnh đường tiêu hóa, các bệnh do côn trùng truyền, dị ứng hoặc kích ứng ở người nhạy cảm khi môi trường sống mất vệ sinh. Chất thải tích tụ còn có thể làm tắc cống thoát nước, tạo nước đọng, góp phần gia tăng nguy cơ sốt xuất huyết, sốt rét và một số bệnh do muỗi truyền.

Lưu ý, không phải mọi loại rác đều giống nhau. Một số loại rác gia đình chứa hóa chất hoặc kim loại nặng cần được xử lý riêng như pin, ắc quy, bóng đèn huỳnh quang, nhiệt kế chứa thủy ngân (loại cũ), sơn, dung môi, thuốc bảo vệ thực vật còn dư, thuốc hết hạn, thiết bị điện tử cũ… Nếu những chất này bị vỡ, rò rỉ hoặc đốt ngoài trời, chúng có thể phát tán các chất độc hại vào môi trường và làm tăng nguy cơ phơi nhiễm hóa chất đối với con người. Đặc biệt, trẻ nhỏ dễ bị ảnh hưởng hơn do thường xuyên tiếp xúc với sàn nhà, bụi và có hành vi đưa tay lên miệng.

Nhiều gia đình vẫn có thói quen đốt lá cây, túi nylon hoặc rác sinh hoạt để giảm lượng rác phải bỏ. Tuy nhiên, WHO khuyến cáo việc đốt rác ngoài trời hoặc đốt chất thải không kiểm soát có thể tạo ra bụi mịn và nhiều chất ô nhiễm không khí, ảnh hưởng đến đường hô hấp cũng như tim mạch. Nếu đốt nhựa, cao su hoặc một số vật liệu tổng hợp, quá trình cháy còn có thể sinh ra các chất độc hại hơn so với việc xử lý đúng quy trình. Do đó, đốt rác không được xem là giải pháp an toàn cho hộ gia đình.

3. Quản lý rác trong nhà thế nào để bảo vệ sức khỏe?

Mỗi gia đình nên thực hiện những biện pháp đơn giản sau:

Thu gom rác hằng ngày, đặc biệt là rác hữu cơ.
Dùng thùng rác có nắp kín, lót túi trước khi bỏ rác.
Rửa sạch thùng rác định kỳ.
Không để thức ăn thừa qua nhiều ngày.
Phân loại rác tái chế, rác hữu cơ và rác nguy hại.
Không đốt rác trong khu dân cư.
Đưa pin, thiết bị điện tử, bóng đèn và hóa chất đến điểm thu gom phù hợp.
Giữ khu vực bếp luôn khô ráo để hạn chế côn trùng.

Những thay đổi nhỏ trong môi trường sống có thể giúp giảm đáng kể mức độ tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ gây hại tới sức khỏe ở trong nhà.

Một chiếc thùng rác đầy không chỉ gây mất mỹ quan mà còn có thể trở thành mắt xích trong chuỗi nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe nếu không được xử lý đúng cách. Phần lớn những nguy cơ này hoàn toàn có thể phòng tránh bằng các biện pháp đơn giản như phân loại rác, đổ rác hằng ngày, giữ vệ sinh thùng rác và không đốt rác sinh hoạt.

Nếu trong nhà xuất hiện nhiều ruồi, gián, chuột, mùi hôi kéo dài hoặc nghi ngờ tiếp xúc với hóa chất từ rác nguy hại (như thủy ngân, pin, dung môi), nên xử lý môi trường ngay và liên hệ cơ sở y tế nếu các thành viên trong gia đình có các triệu chứng bất thường như khó thở, kích ứng mắt, da hoặc ngộ độc.