Loài giun có cách lây lan gây đau đớn, nguy hiểm khi tự ý rút ra

Giun rồng có thể chui ra ngoài qua da người bệnh. Ảnh: Trung tâm Y tế huyện Tân Sơn.

Năm 1998, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công nhận Việt Nam không còn ca mắc bệnh giun rồng. Sau hơn hai thập kỷ, loại ký sinh trùng này lại được phát hiện trên người, chủ yếu tại một số tỉnh miền núi phía Bắc.

Tái xuất sau hơn 2 thập kỷ

Theo báo cáo của khoa Ký sinh trùng, Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, từ năm 2020 đến nay, Việt Nam ghi nhận 44 trường hợp mắc bệnh giun rồng. Trong đó, Lào Cai có 27 ca, Phú Thọ 14 ca và Thanh Hóa 3 ca.

Sự xuất hiện trở lại của bệnh khiến nhiều người đặt câu hỏi vì sao một quốc gia từng được WHO công nhận không còn ca bệnh lại ghi nhận những trường hợp nhiễm mới?

PGS.TS Đỗ Trung Dũng, Nguyên trưởng khoa Ký sinh trùng, Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, cho biết giun rồng không phải mới xuất hiện trong môi trường Việt Nam. Một nghiên cứu của Pháp năm 2018 từng phát hiện ấu trùng giun rồng ký sinh trong một số loài rắn ở nước ta. Kết quả này cho thấy loại ký sinh trùng này vẫn tồn tại trong tự nhiên tại một số khu vực, đặc biệt ở vùng núi.

Theo chuyên gia, nguy cơ lây sang người liên quan tập quán ăn uống và sinh hoạt. Người dân tại một số địa phương có thói quen ăn các loại thịt tái, sống như cá, ếch, rắn hoặc sử dụng nước chưa được xử lý khi đi rừng.

PGS.TS Đỗ Trung Dũng trong buổi trao đổi với Tri Thức - Znews. Ảnh: Việt Linh.

"100% các trường hợp nhiễm giun rồng mà chúng tôi ghi nhận đều có thói quen ăn đồ tái chín, thậm chí uống nước lã trên rừng", PGS Dũng cho hay.

Bệnh do Dracunculus medinensis, hay còn gọi là giun Guinea, gây ra. Đây là một loại giun ký sinh có thể phát triển trong cơ thể người với chiều dài tới khoảng 1 m.

Điều đáng chú ý là bệnh thường diễn tiến âm thầm trong thời gian dài. Người nhiễm gần như không có triệu chứng trong giai đoạn đầu. Chỉ khoảng 9-14 tháng sau, khi giun cái trưởng thành và di chuyển dưới da về phía bề mặt cơ thể, các dấu hiệu đặc trưng mới xuất hiện.

Đường lây kỳ lạ, con giun dài cả mét chui ra khỏi da

Theo bác sĩ chuyên khoa I Huỳnh Võ Quốc Kha, Phòng khám Dị ứng - Miễn dịch, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM - Cơ sở 3, đường lây của giun rồng bắt đầu từ một sinh vật rất nhỏ trong nguồn nước.

Vật chủ trung gian chính là copepod, một loài giáp xác nước ngọt cực nhỏ thường được gọi là "bọ chét nước". Khi con người uống nước chưa được xử lý có chứa copepod mang ấu trùng giun rồng, chúng sẽ đi vào đường tiêu hóa.

Sau khi vào dạ dày, copepod chết và giải phóng ấu trùng. Những ấu trùng này xuyên qua thành dạ dày, ruột, sau đó di chuyển vào ổ bụng và khoang sau phúc mạc.

Tại đây, chúng tiếp tục phát triển thành giun trưởng thành và giao phối. Giun đực sau đó chết, trong khi giun cái tiếp tục lớn lên. Sau khoảng 9-14 tháng, giun cái có thể dài 70-120 cm và di chuyển trong mô dưới da.

Đến thời điểm thích hợp, giun cái hướng về vùng da có nhiệt độ thấp hơn, thường ở chi dưới, đặc biệt là bàn chân. Tại vị trí này, người bệnh có thể xuất hiện mụn nước, sưng phù, ngứa và đau dữ dội. Mụn nước sau đó vỡ ra, tạo thành vết loét và giun bắt đầu chui ra ngoài.

Cơn đau khiến nhiều người có phản xạ ngâm chân hoặc vùng tổn thương vào nước để dịu bớt. Đây cũng chính là thời điểm vòng đời của giun rồng tiếp tục.

Giun rồng ghi nhận tại Việt Nam. Ảnh: Thanh Loan.

Khi vết thương tiếp xúc với nước, giun cái thoát ra và phóng thích hàng triệu ấu trùng vào môi trường. Các giáp xác nhỏ trong nước ăn những ấu trùng này. Sau khoảng hai tuần và qua hai lần lột xác, ấu trùng phát triển thành dạng có khả năng gây nhiễm. Nếu nguồn nước tiếp tục được sử dụng để uống, chu trình lại bắt đầu ở một người khác.

Quá trình giun chui ra khỏi cơ thể có thể kéo dài tới 8 tuần hoặc lâu hơn. Một người thậm chí có thể có nhiều con giun cùng thoát ra. Ngoài tổn thương tại da, bệnh có thể gây sốt, phát ban, buồn nôn, nôn và tiêu chảy.

Theo TS.BS Trần Huy Thọ, Phó giám đốc Bệnh viện Đặng Văn Ngữ, hiện chưa có xét nghiệm giúp phát hiện bệnh trước khi các triệu chứng đặc trưng xuất hiện. Bệnh thường chỉ được nhận biết khi giun bắt đầu chui ra khỏi cơ thể.

Đáng lo ngại, hiện bệnh chưa có thuốc đặc trị và vaccine phòng bệnh. Phương pháp điều trị chủ yếu là loại bỏ toàn bộ con giun ra khỏi cơ thể.

"Phương pháp duy nhất trên thế giới đang áp dụng là loại bỏ hết giun rồng ra khỏi cơ thể người", bác sĩ Thọ cho biết.

Việc lấy giun cần được thực hiện rất thận trọng. Người bệnh không nên tự chích, rạch hoặc cố kéo giun ra. Nếu giun bị đứt, phần còn lại có thể giải phóng ấu trùng và các chất gây viêm vào mô, làm phản ứng viêm trở nên nghiêm trọng hơn.

Vết thương cũng có nguy cơ nhiễm trùng, thậm chí dẫn đến nhiễm trùng máu, nhiễm khuẩn khớp, áp xe, uốn ván hoặc viêm mô tế bào. Những biến chứng này có thể gây biến dạng khớp và đe dọa tính mạng.

Do đó, khi xuất hiện mụn nước, vết loét bất thường kèm cảm giác đau rát và nghi ngờ có giun chui ra khỏi da, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được xử trí đúng cách.

Trong thời gian chờ được thăm khám, người bệnh cần giữ vùng tổn thương sạch và khô, hạn chế để vết thương tiếp xúc với nguồn nước. Đây không chỉ là cách giảm nguy cơ nhiễm trùng mà còn giúp ngăn ấu trùng phát tán ra môi trường, tránh tiếp tục vòng đời lây nhiễm của giun rồng.