Rạn nứt với Mỹ bộc lộ tình thế phụ thuộc của Ukraine

Tổng thống Mỹ Donald Trump (trái) và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại cuộc gặp ở Washington, D.C., ngày 18/8/2025. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN phát

Việc Starshield, phiên bản phục vụ quân sự của dịch vụ internet vệ tinh Starlink, bị gián đoạn đã làm nổi bật một điểm yếu của Ukraine. Khả năng duy trì những hỗ trợ quan trọng trên chiến trường của Kiev chịu ảnh hưởng từ cả doanh nghiệp công nghệ Mỹ lẫn chính quyền tại Washington.

Theo các nguồn tin am hiểu vấn đề, chỉ thị hạn chế Starshield xuất phát từ bên trong Nhà Trắng. Dịch vụ thuộc SpaceX này sau đó được khôi phục một phần, nhưng sự việc cho thấy khả năng tiếp cận công nghệ Mỹ của Ukraine có thể thay đổi theo các quyết định chính trị.

Với những dịch vụ cần được duy trì liên tục, quyền tiếp cận có ý nghĩa quan trọng đối với bên sử dụng. Gián đoạn Starshield cho thấy một hỗ trợ đang phục vụ quân đội Ukraine vẫn có thể bị hạn chế bởi những quyết định nằm ngoài khả năng kiểm soát của Kiev.

Rủi ro tương tự xuất hiện trong lĩnh vực tình báo. Ngày 13/10, Tổng thống Ukraine Zelensky cho biết các đối tác phương Tây không cảnh báo trước về một cuộc tấn công bằng tên lửa của Nga vào Kiev. Trả lời phỏng vấn với truyền thông, ông nói các quan chức Mỹ đã cảnh báo giới chỉ huy Ukraine rằng hoạt động chia sẻ tình báo có thể bị thu hẹp hoặc chấm dứt.

Tổng thống Donald Trump khẳng định Mỹ vẫn chia sẻ tình báo với Ukraine. Do đó, chưa có cơ sở từ những thông tin này để kết luận Washington đã cắt hỗ trợ hoặc việc Kiev không nhận được cảnh báo là hệ quả của một quyết định từ Mỹ. Tuy nhiên, nguy cơ gián đoạn đặt Ukraine trước khó khăn rõ rệt trong việc phát hiện và đối phó tên lửa, UAV, đặc biệt khi bảo vệ hạ tầng năng lượng.

Nguồn cung vũ khí cho Ukraine cũng chịu ảnh hưởng từ chính sách của Washington. Dưới thời ông Trump, Mỹ từng tạm dừng hoặc trì hoãn hỗ trợ quân sự cho Kiev. Tuy nhiên, Washington vẫn cho phép các đồng minh châu Âu chi tiền mua vũ khí Mỹ để cung cấp cho Ukraine. Những kênh cung cấp này vẫn duy trì hỗ trợ, song khả năng Washington tiếp tục hạn chế nguồn cung là một rủi ro đối với Ukraine.

Điểm khiến tình trạng phụ thuộc trở nên nhạy cảm là ưu tiên của hai nước đang bộc lộ khác biệt. Ông Trump chỉ trích các cuộc tập kích nhà máy lọc dầu Nga của Ukraine, cho rằng chúng góp phần đẩy giá nhiên liệu lên cao. Trong khi đó, ông Zelensky khẳng định Kiev sẽ tiếp tục đánh vào các mục tiêu năng lượng Nga khi Moskva vẫn tấn công Ukraine.

Giá xăng và diesel tăng đang gây sức ép lên Tổng thống Mỹ trước cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11, khi đảng Cộng hòa có nguy cơ mất thế đa số tại Quốc hội. Theo các nhà phân tích, nguyên nhân chủ yếu khiến chi phí năng lượng tăng mạnh là cuộc chiến của Mỹ và Israel với Iran, kéo theo các cuộc tấn công cơ sở năng lượng và khiến hoạt động qua eo biển Hormuz gần như đình trệ.

Trong bối cảnh đó, ông Trump tìm đến nguồn cung Nga để kiềm chế giá nhiên liệu. Ngày 9/10, ông thông báo đạt thỏa thuận với Tổng thống Vladimir Putin về việc tạm thời dỡ bỏ trừng phạt đối với nhiên liệu Nga và nhập khẩu diesel từ nước này.

Nhà Trắng sau đó quyết định không áp dụng một số biện pháp trừng phạt và thuế quan liên quan đến Nga vốn sắp có hiệu lực theo Đạo luật Graham. Quyết định này dựa trên điều khoản cho phép tổng thống miễn áp dụng các biện pháp đó nếu xét thấy phù hợp với lợi ích quốc gia Mỹ.

Các quyết định trên cho thấy tính toán về giá năng lượng và lợi ích trong nước có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chính sách của Washington đối với cuộc chiến. Ukraine vì thế đối mặt sức ép từ hai phía, vừa lo ngại hỗ trợ quân sự bị hạn chế, vừa phản đối việc Mỹ nới các biện pháp kinh tế đối với Nga.

Dù vậy, chưa thể xem căng thẳng hiện nay là dấu hiệu Mỹ đã quyết định rời bỏ Ukraine lâu dài. Ông Daniel Fried, người từng phụ trách các vấn đề châu Âu tại Bộ Ngoại giao Mỹ, nhận định hướng đi của Washington vẫn chưa rõ. Ukraine cũng tiếp tục nhận được sự ủng hộ từ một số nghị sĩ Cộng hòa, những người phản đối việc gây sức ép buộc Kiev chấp nhận thỏa thuận có lợi cho Moskva.

Phản ứng của Kiev cho thấy nỗ lực bảo vệ lựa chọn quân sự trong khi duy trì quan hệ với Mỹ. Bất chấp những chỉ trích công khai của ông Zelensky, hai quan chức Ukraine cho biết nước này vẫn muốn đối thoại với các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner. Ông Trump cũng khẳng định sẽ tiếp tục làm việc với cả lãnh đạo Ukraine và Nga nhằm chấm dứt chiến tranh.

Theo ông Brett Bruen, cựu cố vấn chính sách đối ngoại trong chính quyền Obama, Tổng thống Zelensky có thể đang trông đợi thay đổi tương quan lực lượng tại Quốc hội Mỹ sau bầu cử giữa kỳ. Điều đó có thể khiến ông Trump khó nới thêm trừng phạt Nga hoặc giảm hỗ trợ quân sự cho Kiev. Kỳ vọng này cũng cho thấy sự ổn định của những nguồn hỗ trợ quan trọng đối với Ukraine vẫn gắn chặt với diễn biến chính trị bên trong nước Mỹ.