Rất đáng lo nếu học sinh dùng AI mà không kiểm chứng, phản biện

Những vấn đề trên được Giáo sư Trương Nguyện Thành (Đại học Utah, Mỹ) đặt ra tại chuyên đề “Giáo dục trong thời đại AI” với giáo viên Trường Tiểu học Đông Hòa B (phường Đông Hòa, TPHCM).

Theo Giáo sư Trương Nguyện Thành, trong giáo dục AI đã có thể hỗ trợ hoặc thay thế giáo viên ở nhiều công việc như chấm bài tự luận cơ bản, soạn câu hỏi trắc nghiệm, thiết kế chương trình học sáng tạo, vận dụng tư duy sư phạm, huấn luyện cá nhân hóa và phát triển kỹ năng xã hội, cảm xúc.

AI không chỉ thay đổi nội dung mà còn làm thay đổi phương thức học tập. Những công cụ từng chỉ có tại các trường học hàng đầu thế giới nay đã dễ dàng tiếp cận với giáo viên và học sinh. Do đó, nếu chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức, giáo viên sẽ phải đối mặt với áp lực cạnh tranh ngày càng lớn từ AI.

Tuy nhiên, ông cảnh báo nguy cơ người dùng quá tin tưởng vào AI, dẫn đến tình trạng “đầu hàng về nhận thức”, tức là chấp nhận kết quả do AI đưa ra mà không kiểm chứng, phản biện bằng tư duy logic. Dẫn chứng kết quả nghiên cứu trên thế giới mới đây với 73,2% người dùng chấp nhận lỗi sai của AI thay vì phản biện, hơn 11,7% người dùng AI vẫn cảm thấy tự tin hơn dù kết quả đưa ra có thể sai đến 50%..., ông khẳng định đây là hiện tượng rất đáng lo khi người dùng không nhận thức được cách sử dụng AI.

Từ thực tế trên, Giáo sư Trương Nguyện Thành nhấn mạnh vai chuyển đổi của giáo dục, từ dạy ghi nhớ thông tin sang rèn luyện năng lực phán đoán; từ kỹ năng đơn lẻ sang khả năng thích nghi; từ thành thạo một nghề sang học tập suốt đời, chuyển đổi và tự tái tạo. Đồng thời, việc học cần chuyển từ hoàn thành bài tập sang hiểu cấu trúc, nguyên nhân và hệ quả của vấn đề; từ làm theo quy tắc sang chủ động đặt câu hỏi, đưa ra quyết định có đạo đức và chịu trách nhiệm về quyết định của mình. Quan trọng hơn hết, giáo viên và nhà trường phải tập trung trang bị cho học sinh đạo đức, tư duy sáng tạo, khả năng chịu trách nhiệm về hành vi và năng lực học tập suốt đời để thích nghi. Đây chính là những phẩm chất khó tự động hóa, ngày càng quan trọng trong thời đại AI.

“Nếu giáo dục không thay đổi mà tiếp tục tập trung vào những kiến thức, kỹ năng ngày càng được AI thực hiện tốt hơn con người thì khoảng cách giữa yêu cầu thực tiễn và năng lực người học sẽ ngày càng lớn. Bất bình đẳng trong giáo dục cũng có nguy cơ gia tăng: học sinh được tiếp cận với giáo dục phát triển tư duy bậc cao sẽ biết sử dụng AI như một đòn bẩy để tiến xa hơn, trong khi những học sinh còn lại có thể bị bỏ lại phía sau với tốc độ ngày càng nhanh”, Giáo sư Trương Nguyện Thành cảnh báo.

Cô Phạm Thị Chinh, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đông Hòa B cho biết, năm học 2026-2027, nhà trường đẩy mạnh đưa AI vào giáo dục, thông qua việc giáo viên ứng dụng AI thiết kế bài học, đổi mới phương pháp dạy học, giảm áp lực công việc cho thầy cô. Học sinh được bước đầu làm quen với AI qua môn Tin học, qua các yêu cầu giáo viên đặt ra trong tiết học.

“Nhà trường không thể đứng ngoài AI, càng không thể cấm đoán học sinh sử dụng AI bởi đây là xu hướng mang tính thời cuộc, tất yếu. Điều quan trọng là trang bị cho giáo viên kỹ năng, định hướng sử dụng AI một cách khoa học, đúng đắn, tránh lạm dụng, từ đó đưa ra phương pháp hỗ trợ học sinh sử dụng AI hiệu quả trong việc học và nâng cao kiến thức…”, cô Chinh nhấn mạnh.

Năm học 2026-2027, 100% trường học tại TPHCM từ bậc tiểu học, THCS, THPT phải đưa AI vào giảng dạy, bảo đảm thực hiện 12 tiết/lớp/năm học đối với nội dung cốt lõi. Đối với nội dung giáo dục AI mở rộng, nhà trường chủ động bố trí thời lượng trong kế hoạch giáo dục, căn cứ nhu cầu của học sinh và điều kiện thực tế. Năm học trước, AI mới chỉ dừng ở mức thí điểm tại một số trường có điều kiện.