Rau 'trời ban' có từ Nam ra Bắc, vị đắng lạ, ăn cùng cháo cá lóc rất ngon

Ở Việt Nam, rau đắng đất là loại cây ưa sáng, mọc dại khắp nơi, từ lề đường, vỉa hè cho đến ven sông, bờ ruộng hay cả các hố nông cạn nước về mùa khô, bãi cỏ…

Trong đó, người ta phát hiện rau đắng đất mọc nhiều ở những khu vực đất pha cát, dọc các tỉnh thành từ Bắc vào Nam.

Theo sách Cây thuốc và Động vật làm thuốc ở Việt Nam - Tập 2, rau đắng đất mọc nhiều từ tỉnh Ninh Bình (tỉnh Nam Định cũ) kéo vào tận các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long. Ảnh: Nim Ngân

Chị Hà Phương – một tiểu thương chuyên cung cấp nông sản sạch ở Ninh Bình cho biết, rau đắng đất khó mọc và có vị đắng hơn rất nhiều so với rau đắng biển (loại rau có vị đắng, mọc nhiều ở miền Tây, thường dùng trong các món cháo cá, lẩu).

Ở địa phương nơi chị sinh sống, rau đắng đất thường mọc ở sau hè hay bên những bờ mương, góc vườn quanh nhà, quanh các gốc cây, thậm chí xuất hiện ở cả dưới chân những gốc rạ khi lúa vừa thu hoạch xong.

“Loại rau này cũng từng được nhắc đến trong bài hát Còn thương rau đắng mọc sau hè của cố nhạc sĩ Bắc Sơn”, chị Phương cho hay.

Rau đắng đất (trái) và rau đắng biển (phải) có vị đắng giống nhau nhưng vẻ ngoài khác biệt. Ảnh: Luyen Nguyen, Lan Vũ

Cũng theo tiểu thương này, rau đắng đất mọc thành bụi riêng lẻ chứ không mọc thành đám như rau đắng biển.

Loại rau này có thân mảnh, lá thuôn hình mũi mác và đặc biệt thường chỉ mọc vào tháng hạn sau một mùa đất đai bị nung khô nứt nẻ.

Điều thú vị là, nếu mọc ở nơi đón được nhiều ánh nắng mặt trời thì rau đắng đất sẽ có thân, cành màu ngả tím. Ngược lại, nếu mọc nép mình trong vườn hay dưới các gốc cây, gốc rạ thì rau có màu xanh nhạt hoặc tím nhạt hơn.

"Rau đắng đất tái sinh tự nhiên chủ yếu từ hạt. Biết được điều này, người dân một số nơi cũng gieo (vãi) hạt, trồng loại rau này theo phương pháp thủ công để cây sinh sôi phát triển hơn, đáp ứng nhu cầu sử dụng thực phẩm sạch tại gia mà không cần tốn công chăm sóc”, chị Phương nói thêm.

Rau đắng đất có vị đắng lạ nhưng lành và sạch nên ngày càng được người dân thành phố yêu thích, tìm mua. Ảnh: Đặng Tài Giỏi

Người phụ nữ này cũng chia sẻ, trước đây, rau đắng đất chưa được sử dụng làm thực phẩm phổ biến nên bà con vùng nông thôn ít hái đem bán.

Song, hiện nay, loại rau này được biết đến và ưa chuộng nhiều hơn, xuất hiện ở các khu chợ dân sinh hay trong thực đơn của nhiều nhà hàng, quán ăn và trên mâm cơm của cả các gia đình thành thị.

Rau đắng đất có thể chế biến thành nhiều món quen thuộc giống như các loại rau thông thường khác như xào tỏi, nấu canh thịt, luộc… nhưng ngon và được ưa chuộng hơn cả là ăn cùng cháo cá lóc.

Món cháo này nấu khá đơn giản, có sự biến tấu ít hay nhiều tùy từng địa phương và sở thích từng nhà.

Món cháo cá ăn cùng rau đắng đất. Ảnh: Luyen Nguyen

Thông thường, cá lóc (hay còn gọi cá quả, cá chuối) chỉ cần sơ chế sạch, cắt khúc rồi đem luộc. Cá chín thì vớt ra, lọc thịt, gỡ xương.

Nước luộc cá thì cho gạo đã vo vào để nấu cháo.

Phần thịt cá đem phi thơm cùng hành khô, khi cháo chín thì đổ thịt vào, nêm nếm gia vị vừa miệng.

Khi món cháo nóng hổi nấu xong, người ta có thể cho rau đắng đất đã rửa sạch vào tô rồi múc cháo lên trên hoặc nhúng rau trực tiếp vào bát cháo, ăn tái.

“Ở một số nơi, người ta sẽ chiên sơ hoặc phi thơm cá lóc trước rồi đổ nước vào hầm. Nước sôi thì cho gạo đã vo sạch vào nấu.

Khi cháo nở bung mềm, cá chín thì người ta mới vớt cá ra, bỏ xương, lọc lấy thịt. Cháo chín, có thể cho thêm hành phi, hạt tiêu hoặc hành lá, rau thơm tùy ý”, chị Phương chia sẻ.

Rau đắng đất cũng có thể đem nấu canh. Ảnh: Eric Nguyen

Những thực khách từng thưởng thức món ăn từ rau đắng đất nhận xét, loại rau này chỉ nên ăn tái, cho vào sau khi tắt bếp thì mới ngon. Nấu càng lâu, rau càng chín càng đắng.

Tùy khẩu vị và cảm nhận của mỗi người mà sẽ thấy rau đắng đất có vị đắng mạnh hay nhẹ. Song, loại rau này khi kết hợp cùng món cháo cá (cá lóc, cá rô đồng, cá kèo…) hay canh cá lại giúp hương vị món ăn hài hòa hơn, giảm bớt độ tanh, gây ấn tượng mạnh về vị giác.

Rau đắng đất có công dụng lợi tiểu, nhuận tràng. Ảnh: Rau vườn

Không chỉ là nguyên liệu chế biến món ăn hấp dẫn, rau đắng đất còn được xem như "liều thuốc tự nhiên" nhờ một số công dụng hữu ích đối với sức khỏe con người.

Theo cuốn Cây thuốc và Động vật làm thuốc ở Việt Nam - Tập 2, rau đắng đất có tác dụng kiện vị, sát trùng, nhuận tràng.

Toàn cây có vị đắng, tính mát, có tác dụng lợi tiêu hóa, khai vị, lợi tiểu, nhuận gan, hạ nhiệt. Trong nhân dân, loại rau này còn được dùng làm thuốc hạ sốt, chữa bệnh về gan hay vàng da.

Thảo Trinh