Robot cảnh sát

Ở nơi có tỷ lệ tai nạn tử vong hàng đầu

Trên những con phố hỗn loạn ở Kinshasa, thủ đô của Cộng hòa Dân chủ Congo, nơi sinh sống của khoảng chín triệu cư dân, tiếng còi inh ỏi, tiếng xe lấn làn để chen lấn và tai nạn giao thông là chuyện thường ngày. Trên thực tế, các nghiên cứu đã chỉ ra rằng hơn 2.500 trường hợp tử vong đã được báo cáo trên đường chỉ trong 2 năm, và con số này đang ngày càng tăng. Tình trạng ùn tắc giao thông cũng không giúp ích gì khi cảnh sát giao thông bị cáo buộc tham nhũng trắng trợn, gây ra hỗn loạn giao thông.

Robot cảnh sát giao thông ở Kinshasa, Congo. Ảnh: Brian Sokol/Panos for SGIA.

Nhưng trường hợp của Congo chỉ là một ví dụ nhỏ của một vấn đề lớn hơn ở khu vực Châu Phi Hạ Sahara, mặc dù chỉ chiếm 2% số lượng xe ô tô trên thế giới, nhưng lại dẫn đầu về số ca tử vong do tai nạn giao thông, trung bình 27,8 ca tử vong trên 100.000 dân, so với mức trung bình toàn cầu của các nước có thu nhập trung bình là 20,1 ca trên 100.000 dân. Nhận thức được những tác động thảm khốc của tình trạng mất trật tự giao thông, Congo đã áp dụng công nghệ để khắc phục tình trạng này.

Tại các giao lộ chính ở Kinshasa, những chú robot nhôm cao lớn đứng sừng sững và được ca ngợi vì khả năng điều khiển giao thông thông suốt và bảo vệ người đi bộ. Những chú robot cảnh sát cao 2,4 mét, nặng 250 kg này được trang bị 4 camera kỹ thuật số độ nét cao đặt trong mắt và vai, ghi lại mọi hoạt động trên đường và truyền video trực tiếp đến trung tâm chỉ huy cảnh sát. Chúng cũng được trang bị đèn tín hiệu xanh và đỏ ở mỗi tay để dễ dàng điều khiển giao thông bằng cách giơ tay, cùng với một bộ ngực xoay cho phép chúng ghi lại mọi hoạt động trên đường.

Với hệ thống ghi âm và phát sóng âm thanh tích hợp, những chú robot này cũng được thiết kế để có thể nói và hát bằng cách phát ra giọng nói tổng hợp. Ví như, chúng được lập trình để phát ra những câu như "lái xe, hãy nhường đường cho người đi bộ". Do nguồn điện là một vấn đề lớn ở quốc gia này, những chú robot trên hoạt động bằng năng lượng mặt trời, được trang bị nguồn điện tự động và được chế tạo để chịu được thời tiết nóng quanh năm ở quốc gia châu Phi.

Người dân Congo và thế giới đã ca ngợi chúng vì vai trò kép vừa là cảnh sát giao thông vừa là đèn tín hiệu giao thông. Mỗi chiếc có giá 27.500 đô la. Tại một quốc gia vốn bị chỉ trích vì nạn tham nhũng tràn lan trong lực lượng cảnh sát, đặc biệt là trong lĩnh vực giao thông, nơi mà tội phạm có thể thoát tội bất cứ lúc nào, những cảnh sát robot này đang được ca ngợi vì đã dập tắt nạn tham nhũng ở một quốc gia xếp hạng 156/176 quốc gia trong Chỉ số Nhận thức Tham nhũng của Tổ chức Minh bạch Quốc tế.

Những chú robot này là sản phẩm trí tuệ của Women's Technologies, Wotech, một tổ chức của Congo hoạt động nhằm thúc đẩy sự phát triển của các kỹ sư nữ trong nước và khu vực. Thérèse Izay Kirongozo, Giám đốc điều hành của Wotech, người đã đồng hành cùng quá trình chế tạo robot cảnh sát giao thông, tin tưởng vào sự đổi mới để giải quyết một số vấn đề cấp bách nhất của châu Phi. Bà đã được công nhận và Tạp chí Jeune Afrique đã bình chọn bà là một trong 20 phụ nữ châu Phi truyền cảm hứng cho châu Phi và thế giới.

Ông Thaddeus Mwinzi từ Liên minh Châu Phi cho biết những đổi mới như vậy không chỉ giúp giải quyết một số vấn đề nhức nhối nhất của Châu Phi trong thế kỷ 21 mà còn là liều thuốc chữa bách bệnh cho những thách thức mà Châu Phi dự kiến sẽ phải đối mặt trong tương lai. "Châu lục này cần một cách tiếp cận mang tính tương lai để thực hiện điều này và không thể thiếu đẩy mạnh sự đổi mới. Sự đổi mới của Thérèse là kịp thời và giải quyết một trong những vấn đề cấp bách nhất của Châu Phi, vốn sẽ ngày càng trở nên nghiêm trọng hơn trong tương lai: đó là đô thị hóa với dự kiến ngày càng nhiều người dân di cư đến các khu vực đô thị", ông nói.

Tuy nhiên, Thaddeus khẳng định rằng những đổi mới như vậy không nên được phép tồn tại riêng lẻ nếu Châu Phi muốn tìm ra giải pháp đa diện cho các vấn đề của mình. "Ví như, chúng ta đang nói về những tác động của đô thị hóa. Mặc dù việc giải quyết hệ thống giao thông đô thị là rất quan trọng, nhưng làm thế nào chúng ta có thể giải quyết các nhu cầu cấp bách khác như nhà ở và vệ sinh để xây dựng các thành phố có khả năng phục hồi?

Một trong hai không thể tồn tại nếu không cùng nhau", ông nói thêm. Thérèse muốn nhân rộng sự đổi mới này, khẳng định rằng các vấn đề giao thông ảnh hưởng đến toàn thế giới. Cô hy vọng đến ngày robot cảnh sát "Made in Congo" sẽ xuất hiện trên đường phố New York. Cô đã sẵn sàng xuất khẩu robot cảnh sát sang Bờ Biển Ngà, Nigeria, Angola và các quốc gia châu Phi khác đã bày tỏ sự quan tâm đến công nghệ này. Đây là một sáng kiến đã truyền cảm hứng cho toàn thế giới, đặc biệt là từ một quốc gia từng trải qua nhiều thập kỷ nội chiến và vi phạm nhân quyền.

Robot giao thông GoBetween, Mỹ. Ảnh: Nbcnews.

Hoạt động 24/24

Robot cảnh sát đầu tiên của Trung Quốc đã được đưa vào hoạt động tại thành phố Handa, tỉnh Hà Bắc, miền Bắc Trung Quốc.

Cục Công an Handan đã công bố việc sử dụng ba loại robot cảnh sát giao thông trong một buổi lễ được tổ chức gần đây. Được trang bị camera thông minh, robot có thể phát hiện vi phạm giao thông, cảnh báo bằng lời nói cho người vi phạm và chụp ảnh sự cố. Các robot được phát triển bằng cách sử dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây và định vị bằng laser. Robot tuần tra đường bộ, trông giống như một cảnh sát giao thông mặc đồng phục màu vàng và đội mũ trắng, có thể nhận dạng tài xế và chụp ảnh hành vi vi phạm thông qua hệ thống định vị tự động, cũng như nhắc nhở người đi bộ sai luật.

Robot dịch vụ khách hàng được thiết kế để cung cấp thông tin và trả lời các câu hỏi từ người dân tại các trung tâm đăng ký xe. Robot tự động báo cáo các rủi ro an ninh và nghi phạm cho cảnh sát. Những robot giao thông nhỏ, di động, được điều khiển từ xa này có thể giúp quản lý hiện trường vụ tai nạn giao thông bằng cách chỉ dẫn bằng hình ảnh và âm thanh cho người lái xe đi qua.

Các robot sẽ được lập trình với các chức năng bổ sung để hỗ trợ quản lý phương tiện và quản lý giao thông, và sẽ hoạt động 24/7. Trong những năm gần đây, những cải tiến công nghệ cao ngày càng được áp dụng nhiều hơn vào công việc hàng ngày của cảnh sát ở Trung Quốc.

Chiến lược hiện đại hóa an ninh đô thị

Khi ánh đèn nê-ông bắt đầu rực sáng trên khu phố đi bộ thuộc quận Hoàng Phố, Thượng Hải, Trung Quốc người dân và du khách đã vô cùng ngạc nhiên khi thấy một "sĩ quan" đặc biệt đang làm nhiệm vụ. Đó là "Tiểu Hỗ" (Xiao Hu), một robot hình người được trang bị đầy đủ mũ bảo hiểm, cảnh phục phản quang và hệ thống đèn LED hiện đại. Không đứng yên như một ma-nơ-canh, Tiểu Hỗ thực hiện các động tác tay dứt khoát để phân luồng giao thông và phát ra giọng nói nhắc nhở người đi bộ tuân thủ tín hiệu đèn.

Theo thông tin từ Đội Quản lý Giao thông thuộc Cục Công an Thành phố Thượng Hải, Tiểu Hỗ là thành quả của hơn 4 năm nghiên cứu và phát triển. Hiện tại, "viên cảnh sát" này đang trong giai đoạn thử nghiệm thực tế (real-world learning exercise) nhằm đánh giá khả năng tương tác và hỗ trợ quản lý trong các kịch bản giao thông phức tạp.

Khác với các hệ thống camera phạt nguội thụ động, Tiểu Hỗ được thiết kế để tương tác trực tiếp. Robot này có thể phát hiện tín hiệu đèn giao thông để đưa ra các mệnh lệnh phù hợp như "Đèn đỏ, vui lòng dừng lại", hay "Đèn xanh, mời di chuyển". Thậm chí, trong một số tình huống, Tiểu Hỗ còn có thể trả lời các câu hỏi cơ bản về luật giao thông hoặc chỉ đường cho người đi bộ. Trên thực tế, Thượng Hải không phải là địa phương duy nhất tại Trung Quốc đang chạy đua trong cuộc cách mạng tự động hóa an ninh công cộng. Trước đó, thành phố Thành Đô đã giới thiệu các mẫu chó robot tuần tra để chuẩn bị cho Đại hội Thể thao Thế giới 2025; hay như Hàm Đan (tỉnh Hà Bắc) đã sử dụng đội ngũ robot tích hợp nhận diện khuôn mặt từ năm 2019. Tuy nhiên, cách tiếp cận của Thượng Hải mang màu sắc riêng biệt khi lựa chọn hình thái "humanoid" (nhân hình) nhằm tạo ra sự gần gũi và dễ chấp nhận hơn đối với công chúng.

Mục tiêu dài hạn của dự án không chỉ dừng lại ở việc gây ấn tượng về mặt thị giác. Giới chức Thượng Hải kỳ vọng những cỗ máy như Tiểu Hỗ sẽ giúp giảm tải áp lực công việc cho lực lượng cảnh sát con người, đặc biệt là trong các điều kiện thời tiết khắc nghiệt hoặc tại các sự kiện đông người. Bên cạnh đó, robot còn đóng vai trò như một trạm thu thập dữ liệu di động, hỗ trợ phân tích luồng tuyến để tối ưu hóa hệ thống giao thông thông minh của thành phố. Tuy nhiên, việc đưa "RoboCop" vào đời thực cũng vấp phải những ý kiến trái chiều.

Bên cạnh sự hào hứng về công nghệ, không ít người dân bày tỏ lo ngại về tính hiệu quả thực tế và các vấn đề đạo đức liên quan đến quyền riêng tư dữ liệu. Liệu một cỗ máy có thể xử lý các tình huống giao thông linh hoạt và đầy cảm tính như con người hay không vẫn là một câu hỏi lớn. Dù vẫn còn nhiều thách thức về chi phí và công nghệ cần hoàn thiện, sự xuất hiện của Tiểu Hỗ tại Thượng Hải đã gửi đi một thông điệp rõ ràng: Kỷ nguyên hợp tác giữa con người và máy móc trong quản lý đô thị đã chính thức bắt đầu. Trong tương lai không xa, hình ảnh những sĩ quan robot cần mẫn tại các ngã tư có thể sẽ trở thành một phần bình thường của nhịp sống đô thị hiện đại.

Robot giao thông tại thành phố Handa, tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc.Ảnh: Nationthailand.

Có thể giúp việc dừng xe an toàn hơn

Một số người coi thiết bị đơn giản này là một cách để hạn chế những vụ đối đầu tiềm ẩn nguy cơ tử vong giữa cảnh sát và người lái xe. Một người đàn ông California, Mỹ đã chế tạo một robot mà anh ta hy vọng sẽ giảm bớt nguy hiểm trong các vụ dừng xe - những cuộc chạm trán gây lo lắng và tiềm ẩn nguy cơ tử vong giữa cảnh sát và người lái xe diễn ra trên đường phố Mỹ hơn 50.000 lần mỗi ngày.

Robot GoBetween được gắn vào một thanh nối từ xe của cảnh sát đến cửa sổ xe của người lái xe, cho phép cảnh sát và người lái xe giao tiếp với nhau mà không cần rời khỏi xe. Robot thậm chí có thể lập biên bản xử phạt. “Tôi đã quá mệt mỏi khi nghe tin tức về việc người lái xe và cảnh sát bị bắn hoặc bị cán qua người trong các vụ dừng xe, thường là trong những tình huống dường như có thể phòng ngừa được”, Reuben Brewer, một kỹ sư cơ khí tại tổ chức nghiên cứu phi lợi nhuận SRI International ở Menlo Park, California, Mỹ đồng thời là người phát minh ra robot, cho biết trong một email. “Tôi sẽ vô cùng vui mừng nếu robot này cứu được dù chỉ một mạng người… Không ai nên chết trong một vụ dừng xe”.

Số liệu thống kê trên toàn nước Mỹ về kết quả các vụ dừng xe rất khó tìm, nhưng các chuyên gia cho biết chúng dẫn đến nhiều thương tích và tử vong mỗi năm - đặc biệt là đối với người lái xe da đen, những người có nguy cơ bị cảnh sát bạo lực cao hơn người da trắng. Trong khi đó, cảnh sát có nguy cơ bị người lái xe tấn công hoặc bị xe cộ đi ngang qua tông phải. GoBetween có đầy đủ các công cụ cần thiết để thực hiện việc dừng xe, bao gồm màn hình máy tính bảng, webcam, bảng chữ ký và một máy in nhỏ có thể in ra biên bản xử phạt.