Robot hình người – mũi tiên phong công nghệ của Trung Quốc

Lời khẳng định tại CES 2026

Sự kiện Triển lãm Điện tử tiêu dùng (CES) 2026 tại Las Vegas (Mỹ) vừa qua đã chứng kiến một thực tế đầy kinh ngạc: những cỗ máy mang hình dáng con người không còn là đặc sản riêng của các "ông lớn" Thung lũng Silicon. Từ những màn trình diễn kung-fu điêu luyện, đánh bóng bàn đến việc thực hiện các thao tác dọn dẹp, robot hình người đến từ Trung Quốc đã chiếm lĩnh không gian triển lãm, tạo nên một sự áp đảo về số lượng lẫn tính ứng dụng.

Trung Quốc đang dẫn trước Mỹ về năng lực xuất xưởng robot hình người. Ảnh: SCMP.

Trong số 38 công ty tham gia hạng mục robot hình người, 21 công ty đến từ Trung Quốc, chiếm 55%. Các gian hàng trưng bày robot do Trung Quốc sản xuất thu hút sự chú ý lớn, từ Fourier Intelligence với mẫu GR-3 mới nhất, Booster Robotics với hơn 30 robot biểu diễn đồng bộ, đến X-Humanoid trình diễn tốc độ chạy marathon của Tiangong Ultra - mẫu robot từng thắng giải bán marathon dành cho robot hình người tại Bắc Kinh năm trước… Tất cả cho thấy, CES không chỉ là một cuộc phô diễn kỹ thuật đơn thuần, mà là lời khẳng định về một sự đổi ngôi đang âm thầm diễn ra trong chuỗi cung ứng công nghệ cao toàn cầu.

Số liệu thực tế từ các báo cáo mới nhất càng làm rõ hơn sự bứt phá này. Theo hãng nghiên cứu thị trường Omdia, tổng lượng xuất xưởng robot hình người toàn cầu trong năm 2025 đã tăng vọt gần 480%, đạt mốc 13.318 đơn vị. Trong đó, các doanh nghiệp Trung Quốc đóng vai trò chủ chốt khi chiếm giữ đa số thị phần.

AgiBot - một startup đến từ Thượng Hải - đã vươn lên dẫn đầu thế giới với hơn 5.100 robot được xuất xưởng, chiếm gần 38% thị phần toàn cầu. Những cái tên khác như Unitree Robotics (Hàng Châu) hay UBTech Robotics (Thâm Quyến) cũng bám sát với doanh số hàng nghìn đơn vị, đẩy những tên tuổi đình đám của Mỹ như Optimus của Tesla hay Figure AI xuống vị trí khiêm tốn hơn nhiều khi mỗi công ty này chỉ xuất xưởng vài trăm đơn vị.

Sự áp đảo của Trung Quốc không chỉ dừng ở số lượng mà còn thể hiện qua năng lực làm chủ công nghệ lõi và những đổi mới sáng tạo. Báo cáo thường niên "Robot Almanac" hồi tháng 12 của Ngân hàng đầu tư Morgan Stanley chỉ ra rằng, trong 5 năm qua, số lượng bằng sáng chế liên quan đến robot hình người của Trung Quốc cao gấp 5 lần so với Mỹ.

Nadav Orbach, người sáng lập và CEO của tập đoàn công nghệ RealSense có trụ sở tại California, nhận xét: "Thị trường robot hình người Trung Quốc đang đổi mới với tốc độ phi thường". Ông cho biết thêm, chỉ riêng năm 2025, quốc gia này đã chứng kiến hơn 40 startup về robot hình người ra đời và màn trình diễn tại CES 2026, vì thế, không chỉ là minh chứng cho tiến bộ kỹ thuật mà còn báo hiệu tham vọng mở rộng ra thị trường quốc tế, chuyển đổi từ năng lực kỹ thuật sang doanh số toàn cầu của Trung Quốc.

"Sự khác biệt của Trung Quốc nằm ở khả năng huy động nguồn lực địa phương. Khi trung ương phát đi tín hiệu, mọi cấp chính quyền địa phương đều 'sáng tạo' ra các biện pháp hỗ trợ từ hạ tầng dữ liệu đến ưu đãi thuế, tạo thành một mạng lưới nâng đỡ doanh nghiệp cực kỳ hiệu quả", ông Pavlo Zvenyhorodskyi - chuyên gia phân tích tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế - cho biết.

Thành quả của một chiến lược toàn diện

Sự trỗi dậy nhanh chóng của Trung Quốc trong lĩnh vực robot hình người không phải là ngẫu nhiên, mà là kết quả của nhiều chính sách dài hạn cùng sự phối hợp giữa nhà nước và doanh nghiệp trong một chiến lược khoa học-công nghệ rộng lớn.

Đầu tiên, chính sách và định hướng chiến lược quốc gia là một trong những yếu tố cơ bản thúc đẩy sự phát triển này. Năm 2025 chứng kiến lần đầu tiên "trí tuệ hiện thân" (embodied intelligence) - nhánh AI vận hành thông qua thực thể vật lý - được đưa vào báo cáo công tác của chính phủ Trung Quốc như một ngành công nghiệp tương lai then chốt. Điều này tương đương với việc robot hình người được Bắc Kinh nâng lên cùng danh sách với các ngành công nghệ cốt lõi khác như AI hay chip bán dẫn.

Sự hỗ trợ không chỉ nằm ở các văn bản định hướng mà còn cụ thể hóa bằng nguồn lực tài chính và hạ tầng. Các trung tâm đào tạo robot quy mô lớn do nhà nước tài trợ đã mọc lên tại nhiều tỉnh thành như Bắc Kinh, Thượng Hải, Hồ Bắc... để giải quyết tình trạng thiếu dữ liệu mà các phương pháp truyền thống khó lòng đáp ứng, coi đây là ưu tiên quốc gia. Đây là nơi các "huấn luyện viên" đeo thiết bị thực tế ảo để gấp quần áo, lau bàn hay mở cửa lò vi sóng hàng trăm lần mỗi ngày, sử dụng kính thực tế ảo và bộ xương ngoài để tạo dữ liệu chuyển động phức tạp. Những nỗ lực này giúp dữ liệu chuẩn hóa, chia sẻ toàn ngành, khắc phục chất lượng dữ liệu không đồng đều từ các công ty riêng lẻ.

Bên cạnh chính sách, lợi thế về chuỗi cung ứng nội địa cũng là một nhân tố quyết định. Các doanh nghiệp Trung Quốc như UniX AI hay Galaxea Dynamics đang hướng tới sự tự chủ tối đa khi tự sản xuất từ khớp nối, động cơ đến các linh kiện điều khiển tinh vi. UniX AI tại Tô Châu tự phát triển từ cơ chế khớp đến thành phần tay, chỉ nhập khẩu cảm biến quang học chuẩn hóa. Galaxea Dynamics và Galbot ở Bắc Kinh cũng làm chủ sản xuất từ động cơ đến bánh xe. Việc kiểm soát toàn bộ quy trình sản xuất không chỉ giúp giảm giá thành sản phẩm xuống mức cạnh tranh mà còn cho phép các công ty nhanh chóng điều chỉnh thiết kế theo nhu cầu thị trường.

Việc kết hợp đầu tư từ khu vực công và tư cũng thúc đẩy lĩnh vực robot hình người tăng tốc. Mới đây, công ty UBTech đã nhận được đơn hàng trị giá 566 triệu NDT (gần 80 triệu USD) từ 3 trung tâm dữ liệu tại Giang Tây, Quảng Tây và Tứ Xuyên, trong khi China Mobile đặt hàng 124 triệu NDT từ Unitree và AgiBot cho nghiên cứu, dịch vụ khách hàng và tuần tra an ninh. Trong khi đó, nhiều địa phương cũng ưu ái ngân sách dành cho nghiên cứu phát triển (R&D), ví dụ như Quỹ Công nghiệp AI và Robot Thâm Quyến dành tới 10 tỷ NDT để hỗ trợ tới khoảng 30% chi phí cho các dự án trọng điểm về linh kiện cốt lõi (như cảm biến lực, chip AI chuyên dụng, bàn tay sinh học) của các doanh nghiệp trong thành phố.

Một gian hàng robot hình người của Trung Quốc tại Triển lãm Điện tử tiêu dùng (CES) 2026 tại Las Vegas. Ảnh: Reuters.

Những tác động tích cực với cuộc đua công nghệ

Các chuyên gia vẫn nhắc tới những nút thắt kỹ thuật mà cả Trung Quốc lẫn các quốc gia khác đều phải đối mặt. Chẳng hạn như thời lượng pin hiện tại của hầu hết robot chỉ duy trì được từ 2 - 3 giờ, chưa đủ cho một ca làm việc công nghiệp tiêu chuẩn. Thêm nữa, việc phụ thuộc vào các dòng chip xử lý cao cấp như nền tảng Jetson của Nvidia cho "bộ não" robot vẫn là một điểm yếu chiến lược của Bắc Kinh trong bối cảnh các rào cản thương mại từ Washington vẫn đang được dựng lên.

Tuy nhiên, như những gì Trung Quốc thể hiện ở CES 2026, những thách thức về công nghệ này khó lòng cản bước họ trong cuộc đua "xuất xưởng" robot hình người.

Ở góc độ lớn hơn, sự vươn lên của Trung Quốc trong lĩnh vực robot hình người không chỉ phản ánh cuộc cạnh tranh ngày càng khốc liệt về công nghệ giữa các cường quốc, mà còn thúc đẩy quá trình đổi mới sáng tạo toàn cầu diễn ra nhanh hơn bao giờ hết. Các thành tựu gần đây của họ sẽ buộc các đối thủ - từ các siêu cường như Mỹ, EU cho đến những thế lực đang nổi lên như Nhật Bản, Hàn Quốc hay Ấn Độ - phải tăng tốc, dẫn đến việc giảm giá thành linh kiện, đồng thời cũng thúc đẩy sự ra đời của các chuẩn mực AI mới cho những thực thể vật lý.

Nhìn xa hơn nữa, sự phổ biến của robot hình người là một lộ trình không thể đảo ngược và nó đang đặt ra những câu hỏi mang tính thời đại về cấu trúc thị trường lao động. Trong tương lai gần, khi "khoảnh khắc ChatGPT" của ngành robot xảy đến - tức là lúc robot có thể hiểu và thực hiện 80% tác vụ chỉ qua câu lệnh ngôn ngữ tự nhiên - bộ mặt của ngành sản xuất và dịch vụ toàn cầu sẽ thay đổi hoàn toàn.

Khi những "công nhân thép" đảm nhận các công việc lặp đi lặp lại, nặng nhọc hoặc độc hại thay cho con người, xã hội sẽ cần những bước đệm để thích nghi và cần những điều chỉnh về chính sách sử dụng lao động. Khi ấy, các nhà hoạch định chính sách sẽ phải trả lời những câu hỏi về tiêu chuẩn đạo đức, pháp lý và xã hội trong tương lai: Vai trò của robot trong đời sống con người nên được điều chỉnh thế nào và thị trường mới này có những chuẩn mực an toàn hay đánh giá trách nhiệm pháp lý ra sao khi robot tham gia nhiều hơn vào các hoạt động xã hội?

Cuộc đua robot hình người, dưới lăng kính của cuộc cách mạng 5.0 - nơi công nghệ vừa tối ưu hóa sản xuất, vừa tái định hình mối quan hệ giữa con người, máy móc và xã hội - không còn là câu chuyện về vị thế quốc gia, mà sẽ là bài toán chung đối với nhân loại. Sự vươn lên của Trung Quốc là minh chứng cho thấy: trong cuộc cạnh tranh công nghệ tương lai, việc chọn ra con đường phát triển phù hợp cũng là nhân tố quan trọng không kém so với những phát minh mang tính lý thuyết khởi đầu.

Quang Anh