'Rồng Xanh' chinh phục thị trường khó tính

“Rồng xanh” năm 2025 xuất khẩu trực tiếp mang về khoảng 700 triệu USD

Từ chuyện kiên định giữ cây thanh long

Cuối đông, khi những vườn cây thay lá để chuẩn bị đâm chồi, nảy lộc đón xuân thì ở vùng Đông Nam Lâm Đồng lại có điểm rất khác biệt. Đó là hàng trăm vườn thanh long hàng đêm chong đèn sáng rực cả góc trời, tạo nên khung cảnh đẹp huyền ảo như tranh vẽ khiến nhiều người mê mẩn tìm đến tham quan, check-in. Và đằng sau đó là bài toán kinh tế khá quan trọng về cây thanh long, nông dân đang làm trái vụ phục vụ cho mùa tết...

Trong nhiều câu chuyện tôi biết được, có anh Trần Đăng Phước ở thôn Phú Cường, xã Hàm Kiệm, tỉnh Lâm Đồng là người kiên định với cây thanh long. Đến nay, anh Phước đã có hơn 10 năm gắn bó với cây thanh long. Hành trình ấy chưa phải là dài so với nhiều người chuyên làm thanh long nhưng với anh là cả một quá trình thử thách đủ đắng cay và ngọt bùi. Phước kể, thấy nhiều người làm thanh long khá lên, anh quyết định bán vườn cà phê 3 ha ở Nam Thành về Hàm Kiệm mua đất trồng thanh long. Đầu tư hơn 2 ha thanh long, 3 năm chăm sóc thì thanh long đến kỳ thu hoạch nhưng lúc ấy giá lại giảm sâu, từ 20.000 đồng/kg giảm còn 5.000 đồng/kg, có khi giá vụt lên 25.000 đồng/kg nhưng chỉ trong thời gian ngắn, không có thanh long để bán, rồi khi thanh long chín giá lại rớt xuống 3.000 - 6.000 đồng/kg. Đại dịch Covid-19 ập đến, thanh long không xuất khẩu được, giá có lúc dưới 1.000 đồng/kg, nhiều nhà bỏ vườn thanh long không chăm sóc.

Mới đây, để kịp thời hỗ trợ, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp xuất khẩu thanh long sang các thị trường lớn, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã có Văn bản số 1157/SNNMT-TTBVTV/2025 đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường đàm phán với Hoa Kỳ (APHIS) bổ sung biện pháp xử lý nhiệt cho thanh long xuất khẩu sang Hoa Kỳ nhằm giảm chi phí vận chuyển đối với xuất khẩu thanh long.

Đang kể chuyện với giọng trầm buồn, nhấp ly nước trà, anh Phước tiếp lời với ánh mắt sáng lên, giọng cũng khác đi: “Lỗ nặng, tôi cũng định buông xuôi phá thanh long để trồng cây khác nhưng vốn liếng đầu tư vào thanh long đã hết, còn âm nợ ngân hàng cả tỷ đồng. Năm 2022, giữa lúc “ngặt” nhất, còn vài tháng nữa là đến Tết Nguyên đán nhưng nhà chẳng còn gì, trong khi ngồi uống cà phê, tôi gặp một số anh em kỳ cựu làm thanh long, biết sự tình đã khuyên tôi nên để lại vườn. Vậy là tôi quyết định vay bà con đầu tư làm trái vụ phục vụ mùa tết. Và rồi, “quả ngọt” đã đến, giá thanh long vụ tết ấy nằm ở mức 30.000 - 35.000 đồng/kg, thu hoạch 3 ha được vài trăm triệu đã tạo động lực cho tôi giữ vườn. Rồi liên tục 3 năm trở lại đây, nguồn thu thanh long khá ổn vì giá luôn ở mức cao, chỉ vài đợt giá xuống thấp nhưng không đáng kể so với một số năm trước...”.

Sơ chế thanh long ở Hàm Kiệm để xuất khẩu. Ảnh: Ngọc Lân

Dịch chuyển thị trường - cơ hội mới và những thách thức

Những năm gần đây, thị trường thanh long ghi nhận sự thay đổi rõ rệt. Đó là việc dịch chuyển thị trường, theo Hiệp hội Thanh long Bình Thuận tỉnh Lâm Đồng, tỷ lệ xuất khẩu phụ thuộc vào Trung Quốc từ mức 85% nay đã giảm xuống còn 55%. Các doanh nghiệp đã tìm cơ hội tiếp cận các thị trường khó tính như Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Úc, Ấn Độ, Trung Đông, Mỹ và khu vực châu Âu. Đây là bước tiến quan trọng, thể hiện nỗ lực nâng chuẩn sản xuất, đáp ứng với kinh tế thị trường và xây dựng thương hiệu Dragon Fruit Bình Thuận.

Anh Huỳnh Cảnh, Chủ tịch Hiệp hội Thanh long Bình Thuận tỉnh Lâm Đồng, Giám đốc Công ty Sơn Trà cho biết: “Các doanh nghiệp trong hiệp hội kiên định với GlobalGAP và mở rộng liên kết vùng trồng. Nhờ định hướng sớm, Sơn Trà và một số doanh nghiệp có nhiều lợi thế khi tiếp cận các thị trường khó tính như Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, Ấn Độ hay Thái Lan. Các đối tác đánh giá cao quy trình kiểm soát chất lượng, hệ thống mã số vùng trồng - mã số cơ sở đóng gói rõ ràng, cùng khả năng truy xuất nguồn gốc minh bạch”.

Sơ chế thanh long sản xuất theo tiêu chuẩn GlobalGAP để xuất khẩu đi châu Âu. ảnh: Ngọc Lân

Tuy nhiên, con đường này không hề bằng phẳng. Những ngày đầu thực hiện GlobalGAP, doanh nghiệp phải đối mặt với hàng loạt khó khăn. Quá trình dịch chuyển thị trường cũng đặt ra hàng loạt thách thức lớn cho doanh nghiệp và nông dân. Vì để đáp ứng các điều kiện này, chi phí đầu tư của nông dân tăng mạnh, trong khi giá vật tư nông nghiệp lại liên tục biến động.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, trước yêu cầu từ các thị trường xuất khẩu và áp lực biến đổi khí hậu, Lâm Đồng đã có các chính sách nhằm xây dựng thương hiệu thanh long địa phương gắn với yếu tố “Nông nghiệp xanh” đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế và nâng cao giá trị cho người trồng. Đến nay, toàn tỉnh sản xuất thanh long theo tiêu chuẩn VietGAP đạt 8.541,2/25.800 chiếm tỷ lệ 33,1%, GlobalGAP 453 ha đạt 1,76%, hữu cơ 124,5 ha chiếm 0,48%. Song song đó, tỉnh cũng đã xây dựng 19 chuỗi liên kết sản xuất tiêu thụ thanh long, đã cấp 587 mã số vùng trồng xuất khẩu với 25.800 ha (chiếm 100% diện tích thanh long của tỉnh). Ngoài ra, “rồng xanh” Lâm Đồng hiện đã có mặt trong nhiều chuỗi cung ứng toàn cầu, được bảo hộ ở 13 quốc gia về chỉ dẫn địa lý. Do đó, tỉnh đã tập trung các chính sách nhằm nâng cao chất lượng thanh long để xuất khẩu mạnh hơn sang các thị trường khó tính như châu Âu, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, Nga, Ấn Độ và các nước Trung Đông...

Theo Hiệp hội Thanh long Bình Thuận tỉnh Lâm Đồng, năm 2025, các thành viên hiệp hội đã xuất khẩu được 1.200.000 tấn, tăng 8,3% so với năm 2024, ước đạt khoảng 700 triệu USD. Việc kết nối giữa doanh nghiệp chế biến - xuất khẩu với hợp tác xã, vùng trồng đang được triển khai để tạo ra chuỗi giá trị thanh long bền vững.

Trần Thi .