Rủi ro kinh tế toàn cầu: Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì cho năm 2026?

Giá nhiên liệu tăng sẽ đẩy giá cước vận tải biển, vận tải hàng hóa đường không tiếp tục gia tăng, doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần tiếp cận tình hình theo hướng “quản trị rủi ro chủ động”, ưu tiên số một là an toàn và tính liên tục kinh doanh

Quản trị rủi ro trước môi trường kinh tế bất định

Năm 2025, nhiều chuyên gia quản lý rủi ro đã nhấn mạnh các vấn đề cần đặc biệt lưu tâm trong hoạt động quản trị. Đó là rủi ro đối tác trong bối cảnh thế giới bất ổn, tác động của biến động tỷ giá và vai trò của quản trị cùng văn hóa doanh nghiệp.

Ông Douglas Matheson, Giám đốc cấp cao Quản lý rủi ro tín dụng và Tuân thủ, HSBC Việt Nam phân tích, một trong những yếu tố nổi bật trong năm 2025 là sự trở lại của biến động tỷ giá. Biến động của các đồng tiền trong khu vực khiến các doanh nghiệp hoạt động xuyên biên giới gặp nhiều khó khăn trong việc hoạch định chiến lược. Không chỉ tỷ giá, tâm lý thị trường cũng biến động mạnh trong bối cảnh sự bất định của tình hình thế giới gia tăng, có xu hướng tìm kiếm sản an toàn của nhà đầu tư. Những biến động này cho thấy thị trường tài chính toàn cầu có thể thay đổi nhanh chóng khi thiếu các biện pháp phòng vệ rủi ro phù hợp.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, vấn đề thuế quan cũng trở thành một thách thức cụ thể trong môi trường kinh doanh.

Theo các chuyên gia, bài học cốt lõi của năm 2025 không nằm ở khả năng dự báo chính xác mà ở sự chuẩn bị. Nói cách khác, điều quan trọng là các tổ chức phải xác định rủi ro, xây dựng khuôn khổ quản trị hiệu quả và thường xuyên kiểm tra các giả định.

Điều này càng trở nên cần thiết trong bối cảnh các quyết định phải được đưa ra nhanh chóng khi thông tin chưa đầy đủ hoặc liên tục thay đổi.

Những rủi ro được nhắc đến trước đây vẫn tiếp tục tồn tại. Thực tế, nhiều sự kiện trong tháng 3 cho thấy những biến động ở khu vực khác trên thế giới có thể nhanh chóng tác động đến Việt Nam.

Chẳng hạn, giá dầu tăng khiến người dân đổ xô đến các trạm xăng. Tác động dây chuyền của biến động năng lượng cũng lan sang nhiều lĩnh vực khác.

Các hãng hàng không và vận tải biển đã cảnh báo khả năng tăng giá. Bên cạnh đó, do xung đột tại khu vực Trung Đông – nơi cung cấp nguồn phân bón quan trọng, giá urê tăng mạnh trong tuần đầu tháng 3.

Trong khi đó, giá nhôm tăng khoảng 7% chỉ trong một tuần, đạt mức cao nhất trong bốn năm. Đồng thời, các nhà lập pháp Hàn Quốc cũng cảnh báo việc phụ thuộc nguồn cung helium từ Trung Đông có thể ảnh hưởng đến ngành sản xuất chất bán dẫn.

Những diễn biến này cho thấy chuỗi cung ứng toàn cầu có mối liên hệ chặt chẽ và bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể lan rộng.

Theo các chuyên gia, nhiều thất bại trong quản lý rủi ro không bắt nguồn từ việc thiếu chính sách mà đến từ sự tự tin thái quá hoặc tư duy nhóm. Những góc nhìn đa chiều, đặc biệt từ những người có nền tảng chuyên môn khác nhau, có thể thay đổi đáng kể cách đánh giá rủi ro và sắp xếp thứ tự ưu tiên.

Trong ngành ngân hàng, nhiều chuyên gia cũng chia sẻ các bài học rút ra từ năm 2025. Ông Tống Trần Hiếu, Trưởng phòng Quản lý rủi ro tích hợp Vietcombank, cho biết trong năm qua ông nhận thấy rõ cả cơ hội lẫn rủi ro liên quan đến an ninh mạng và trí tuệ nhân tạo.

Đối với trí tuệ nhân tạo, công nghệ này mang lại nhiều cơ hội cải thiện trải nghiệm khách hàng. Chẳng hạn, Vietcombank đã triển khai chatbot để hỗ trợ khách hàng. Tuy nhiên, khi AI được sử dụng rộng rãi hơn, các tổ chức cần duy trì khuôn khổ quản trị AI mạnh mẽ. Cần thận trọng khi sử dụng AI cho các quyết định quan trọng do hạn chế về khả năng giải trình của một số thuật toán. Các tổ chức cũng cần chú ý đến rủi ro thiên kiến dữ liệu và phân biệt đối xử không chủ ý.

Theo ông Hiếu, trong nhiều trường hợp vẫn cần duy trì sự tham gia của con người cho đến khi độ tin cậy của hệ thống được xác lập vững chắc.

Một góc nhìn khác, ông Trần Phương, Phó Tổng Giám đốc BIDV chia sẻ, bài học đầu tiên là hệ thống cảnh báo sớm chỉ thực sự có giá trị khi gắn với hành động cụ thể.

Trong nhiều trường hợp, rủi ro đã được nhận diện nhưng thiệt hại vẫn xảy ra do phản ứng chậm so với tín hiệu cảnh báo.

Do đó, các hệ thống cảnh báo sớm cần được liên kết với các ngưỡng can thiệp rõ ràng.

Bài học thứ hai là cần xem xét mối tương quan giữa các loại rủi ro. Trong ngành ngân hàng, các giai đoạn căng thẳng hiếm khi xuất phát từ việc vi phạm một chỉ số riêng lẻ. Các chuẩn mực như Basel III đưa ra nhiều tỷ lệ quan trọng như tỷ lệ bao phủ thanh khoản (LCR) hay tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (NSFR). Tuy nhiên, những chỉ số này không nên chỉ được xem là công cụ tuân thủ.

"Lợi nhuận bền vững đòi hỏi các tổ chức nhìn xa hơn quy định pháp lý, hướng tới tốc độ và cơ cấu tăng trưởng phù hợp", ông Trần Phương nhấn mạnh.

Chuẩn bị cho chặng đường còn lại của năm 2026

Từ những kinh nghiệm trên, các chuyên gia quản trị rủi ro đưa ra một số khuyến nghị cho giai đoạn tới.

Thứ nhất, các tổ chức cần chủ động theo dõi các xu hướng mới. Trong bối cảnh có nhiều vấn đề cần xử lý, doanh nghiệp thường tập trung vào các rủi ro đã biết. Tuy nhiên, nhiều biến động lớn lại xuất phát từ những lĩnh vực ít được chú ý. Do đó, việc duy trì sự quan sát và tinh thần học hỏi liên tục là rất cần thiết.

Thứ hai, cần ưu tiên hành động và tăng cường kết nối trong tổ chức. Việc nhận diện rủi ro sẽ không mang lại nhiều giá trị nếu thiếu các bước triển khai cụ thể.

Thứ ba, cần củng cố văn hóa quản trị rủi ro thông qua tư duy đa dạng và khuyến khích phản biện. Một môi trường quản trị rủi ro hiệu quả là nơi các thành viên sẵn sàng đặt câu hỏi, trao đổi thẳng thắn và tiếp nhận các quan điểm khác nhau.

Trong bối cảnh hiện nay, câu hỏi đặt ra không phải là liệu các gián đoạn mới có xảy ra hay không mà là liệu hệ thống ra quyết định của tổ chức có đủ vững vàng để đối phó với những gián đoạn đó hay không.

Theo các chuyên gia, tầm nhìn chiến lược, khả năng kết nối và hành động kịp thời sẽ tạo nên sự khác biệt giữa các tổ chức chỉ phản ứng với bất định và những tổ chức có thể chủ động vượt qua bất định.

Anh Minh