Rủi ro từ khoản tiền lãi nợ công hơn 1 nghìn tỷ USD trong một năm của Mỹ

Tòa nhà Quốc hội Mỹ ở Washington DC - Ảnh: NYT.

Gánh nặng tiền lãi nợ công của chính phủ Mỹ đã chạm mức cao kỷ lục trong năm tài khóa 2026, chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong nguồn thu ngân sách liên bang và làm dấy lên nguy cơ nợ nần chồng chất, khiến nền kinh tế lớn nhất thế giới trở nên dễ tổn thương hơn trước các cú sốc kinh tế.

Theo dữ liệu từ Bộ Tài chính Mỹ công bố hôm thứ Sáu (16/10), chi phí lãi vay ròng trong năm tài khóa kết thúc vào ngày 30/9/2026 đã lên tới 1,05 nghìn tỷ USD, tăng hơn 8% so với mức 970 tỷ USD của năm tài khóa 2025.

Tổ chức nghiên cứu Peter G. Peterson Foundation dự báo tiền lãi nợ công của Mỹ sẽ tương đương 3,2% tổng sản phẩm quốc nội (GDP), vượt qua kỷ lục trước đó được thiết lập vào năm 1991. Theo dự kiến, số liệu GDP quý 3 của Mỹ sẽ được công bố vào cuối tháng này.

Sự gia tăng tiền lãi này phản ánh thực tế là quy mô nợ công cần trả lãi ngày càng lớn và lãi suất đi vay của Chính phủ Mỹ cũng tăng mạnh.

CẢ NỢ CÔNG VÀ LÃI VAY ĐỀU TĂNG

Theo số liệu từ tổ chức nghiên cứu Bipartisan Policy Center, vào tháng 7 năm nay, nợ công của Mỹ không bao gồm nợ do các cơ quan liên bang nắm giữ đã vượt mốc 32 nghìn tỷ USD, cao hơn khoảng 10 nghìn tỷ USD so với chỉ 5 năm trước. Trong tháng 8, tổng nợ công của Mỹ đã lần đầu tiên trong lịch sử vượt qua mốc 40 nghìn tỷ USD.

Lãi suất bình quân mà Chính phủ Mỹ phải trả cho các loại trái phiếu kho bạc có thể giao dịch trên thị trường đạt 3,52% vào cuối tháng 9, cao hơn gấp đôi so với mức 1,47% của 5 năm trước đó.

Đáng lo ngại hơn, lợi suất hiện tại thậm chí còn cao hơn. Theo chỉ số trái phiếu kho bạc Mỹ của hãng tin Bloomberg, mức lợi suất bình quân hiện nay đang dao động quanh ngưỡng 5%. Trong tháng 10 này, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm và 30 năm đều đạt mức cao nhất kể từ năm 2002.

Lãi suất tăng cao đã buộc Bộ trưởng Bộ Tài chính Mỹ Scott Bessent phải tung ra các biện pháp đặc biệt để kiểm soát tình hình, bao gồm tăng cường mua vào các trái phiếu kỳ hạn dài và tăng cường phát hành nợ ngắn hạn dù các chuyên gia kinh tế cho rằng nước Mỹ vẫn chưa rơi vào khủng hoảng. Nhu cầu tại các phiên đấu thầu nợ chính phủ Mỹ gần đây vẫn duy trì ổn định, và chi phí vay cao hơn cũng không gây cản trở đối với dòng chảy tín dụng.

Bà Louise Sheiner, chuyên gia cấp cao tại Viện Brookings và là cựu chuyên gia kinh tế tại Cục Dự trữ Liên bang (Fed), nhận định với Bloomberg: “Đây không hẳn là một cuộc khủng hoảng, mà giống như một quá trình bào mòn dần” năng lực tài chính công. Bà cho rằng có thể đến một thời điểm nào đó, “một số chủ nợ sẽ quyết định ngừng cho Chính phủ Mỹ vay thêm tiền và nếu điều đó xảy ra, hệ quả có thể dẫn đến một cuộc khủng hoảng nợ công”.

Ông Gennadiy Goldberg - trưởng bộ phận chiến lược lãi suất tại Mỹ của ngân hàng đầu tư TD Securities - cho biết một yếu tố giúp ngăn chặn mức độ lo ngại sâu sắc hơn về vấn đề nợ công và tiền lãi nợ công của Mỹ ở thời điểm hiện tại là tốc độ tăng trưởng GDP danh nghĩa của nước này vẫn đang cao hơn lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ. Trong quý 2 năm nay, GDP danh nghĩa của Mỹ tăng 6,3% so với cùng kỳ năm trước. “Mỹ vẫn chưa đến mức rơi vào một thảm họa tài khóa”, ông Goldberg viết trong một báo cáo gần đây.

“Bằng cách nào đó, chúng ta vẫn đang xoay xở được, ngay cả khi lãi suất tăng cao”, ông Phillip Swagel - Giám đốc Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) - phát biểu tại một sự kiện ở Minneapolis vào ngày 8/10.

Tuy nhiên, ông Swagel cũng cảnh báo rằng tình trạng tài khóa ngày càng xấu đi khiến Mỹ trở nên dễ tổn thương hơn. “Bất cứ khi nào xuất hiện một cú sốc tiêu cực, hay vì bất kỳ lý do gì khiến lãi suất tăng lên, tình hình đều có thể bị đẩy lên mức nghiêm trọng hơn nhiều, giống như hiệu ứng tăng tốc đột ngột vậy”, ông nói. Trong kịch bản như vậy, cú sốc từ lãi suất cao hơn sẽ “tác động đến thâm hụt ngân sách, làm tăng nợ công, rồi từ đó lại quay ngược trở lại gây áp lực lên lãi suất trong nền kinh tế”, theo lời ông Swagel.

Hồi tháng 2 năm nay, CBO dự báo, tỷ lệ nợ công trên GDP của Mỹ sẽ lập kỷ lục trên mức 106% GDP vào năm 2030. Ông Swagel cũng cho biết dù ông đã liên tục đưa ra cùng một thông điệp về tài khóa Mỹ từ lâu, nhưng phải đến 2 năm trở lại đây, thị trường tài chính mới thực sự quan tâm hơn đến vấn đề này.

Hiện nay, tiền trả lãi nợ công đã trở thành một trong ba khoản mục chi tiêu lớn nhất của ngân sách liên bang, sau khi tăng hơn gấp đôi kể từ năm 2022. Khoản chi này chỉ đứng sau An sinh Xã hội (Social Security) và Medicare - hai chương trình liên bang quy mô lớn dành cho người cao tuổi tại Mỹ, với chi phí ngày càng tăng mỗi năm khi số lượng người thụ hưởng tăng thêm hàng triệu người. Bộ Quốc phòng và chương trình Medicaid là những cái tên còn lại trong nhóm 5 hạng mục chi lớn nhất.

CHÍNH QUYỀN ÔNG TRUMP MUỐN DỰA VÀO TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ ĐỂ GIẢM NỢ

Lần gần nhất chi phí lãi vay tính theo tỷ trọng nợ công của Mỹ ở mức tương đương hiện nay là đầu thập niên 1990, dưới thời Tổng thống George H.W. Bush. Khi đó, giới chính trị Mỹ đã phải chuẩn bị các biện pháp để đối mặt với thách thức này. Tổng thống Bush đã từ bỏ cam kết “không tăng thuế” bằng việc ký thông qua một gói tăng thuế vào năm 1990, ngay trước thời điểm tỷ lệ chi phí lãi vay đạt đỉnh. Người kế nhiệm ông là Tổng thống Bill Clinton sau đó tiếp tục tăng thuế vào năm 1993.

Sự kết thúc của chiến tranh lạnh cũng kéo theo sự sụt giảm trong chi tiêu quốc phòng, giúp cải thiện bức tranh tài khóa. Đến cuối thập niên 1990, đà tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ, nhờ sự phổ biến của internet và máy tính cá nhân, đã thúc đẩy nguồn thu ngân sách liên bang.

Hiện tại, ông Bessent cùng các quan chức khác trong chính quyền ông Trump đang kỳ vọng sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ trở thành động lực tăng trưởng, giúp kéo giảm tỷ lệ nợ công. Tuy nhiên, các chuyên gia ngân sách tỏ ra hoài nghi. Họ cho rằng chi tiêu cho quốc phòng và các chương trình phúc lợi xã hội gần như chắc chắn sẽ tiếp tục tăng, trong khi tốc độ tăng trưởng GDP khó có thể đủ nhanh để tạo ra nguồn thu ngân sách tương xứng.

“Các vấn đề ngày càng trở nên tồi tệ hơn, vì vậy chúng ta không nên tranh cãi về việc có nên chờ đợi thảm họa xảy ra hay không, mà cần phải giải quyết ngay từ bây giờ”, ông Brett Loper, Phó chủ tịch điều hành phụ trách chính sách tại Quỹ Peterson, nhận định.

Mức tăng 81,4 tỷ USD trong số tiền trả lãi ròng nợ công của Chính phủ Mỹ trong năm nay có thể sẽ trở nên lớn hơn trong những năm tới nếu lãi suất tiếp tục leo thang. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) có thể sẽ tăng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm nữa trong năm nay, theo đó sẽ đẩy chi phí của các khoản nợ ngắn hạn - vốn đang được Bộ trưởng Bessent ưu tiên sử dụng ngày càng nhiều - tăng lên.

Theo tính toán từ TD Securities, nếu lãi suất trên toàn bộ đường cong lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ tăng thêm 100 điểm cơ bản, tiền lãi nợ công của Chính phủ Mỹ trong tài khóa 2027 sẽ tăng thêm 310 tỷ USD.

“Tôi không cho rằng một cuộc khủng hoảng tài khóa sắp xảy ra, vì nền kinh tế Mỹ vẫn khá vững mạnh”, bà Karen Dynan, giáo sư kinh tế tại Đại học Harvard, nhận xét. Bà cũng lưu ý rằng lãi suất hiện vẫn chưa quay trở lại mức của 3-4 thập kỷ trước.

Tuy nhiên, “với mức nợ cao như hiện nay, tiền lãi nợ công thực sự là vấn đề đáng lo ngại, vì tiền lãi sẽ khiến nợ công tăng theo kiểu ‘lăn quả cầu tuyết’. Việc lãi suất và các khoản thanh toán lãi vay tăng lên so với GDP có thể tạo ra áp lực từ công chúng, đòi hỏi phải có những hành động cụ thể”, bà Dynan nói với Bloomberg.