Rừng xanh, sinh kế bền vững

Trong yêu cầu tăng trưởng nhanh và bền vững, rừng đang được nhìn nhận không chỉ là “lá phổi xanh” mà còn là nguồn lực kinh tế quan trọng. Phú Thọ từng bước khai thác hợp lý giá trị rừng, phát triển lâm nghiệp đa giá trị, đồng thời bảo vệ hệ sinh thái và sinh kế lâu dài.

Vườn Quốc gia Tam Đảo.

Sau hợp nhất, Phú Thọ có 3 vườn quốc gia: Tam Đảo, Xuân Sơn và Cúc Phương. Mỗi khu rừng mang những giá trị riêng về cảnh quan, đa dạng sinh học và bảo tồn thiên nhiên, góp phần điều hòa khí hậu, bảo vệ nguồn nước, duy trì cân bằng sinh thái và mở ra tiềm năng phát triển du lịch gắn với thiên nhiên.

Vườn Quốc gia Xuân Sơn nổi bật với hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi, là nơi lưu giữ nhiều giá trị tự nhiên và văn hóa đặc sắc. Vườn Quốc gia Tam Đảo có khí hậu mát mẻ, hệ động, thực vật phong phú, trong đó có nhiều loài quý hiếm như cá cóc Tam Đảo. Vườn Quốc gia Cúc Phương cũng là điểm đến nổi bật về bảo tồn thiên nhiên và du lịch sinh thái.

Với sự ưu đãi của thiên nhiên, mỗi vùng có đặc điểm riêng, tạo ra không gian phát triển mới hội tụ nhiều lợi thế để phát triển rừng gắn với sinh kế cộng đồng và hệ bảo vệ hệ sinh thái giá trị, tạo ra thu nhập, việc làm và nguyên liệu cho sản xuất, đồng thời duy trì chức năng phòng hộ, bảo vệ nguồn nước và đa dạng sinh học.

Những kết quả thực hiện trong 9 tháng năm 2026 cho thấy tiềm năng ấy đang được khai thác theo hướng tích cực, ngành lâm nghiệp của tỉnh đang chuyển dần từ mục tiêu mở rộng diện tích sang nâng cao chất lượng và hiệu quả kinh tế rừng. Toàn tỉnh đã trồng hơn 18.000 ha rừng tập trung, trồng 4,5 triệu cây phân tán; diện tích rừng gỗ lớn đạt trên 28.000 ha, diện tích được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững đạt hơn 67.000 ha.

Những kết quả đó góp phần quan trọng nâng cao giá trị của rừng; việc trồng mới đi đôi với chăm sóc, bảo vệ và tái sinh; khai thác gỗ gắn với quy hoạch vùng nguyên liệu, chế biến sâu và sử dụng tài nguyên tiết kiệm; phát triển kinh tế phải gắn với trách nhiệm giữ gìn vốn tự nhiên. Khi rừng được quản lý tốt, giá trị kinh tế và giá trị sinh thái có thể bổ trợ cho nhau.

Ở vùng trung du, rừng sản xuất là nguồn sinh kế quan trọng của nhiều hộ dân. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế không chỉ phụ thuộc vào diện tích trồng mà còn nằm ở chất lượng giống, kỹ thuật chăm sóc, chu kỳ kinh doanh và khả năng liên kết với cơ sở chế biến.

Phát triển rừng gỗ lớn là một hướng đi đáng chú ý. Thay vì khai thác sớm để cung cấp nguyên liệu gỗ nhỏ, người trồng rừng có thể lựa chọn giống phù hợp, tỉa thưa và kéo dài chu kỳ ở những diện tích đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Cách làm này tạo cơ hội nâng chất lượng gỗ, phục vụ chế biến sâu và gia tăng giá trị sản phẩm.

Theo thông tin được Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh công bố trong năm 2026, Phú Thọ có khoảng 26.800 ha rừng gỗ lớn và hơn 60.200 ha rừng được cấp chứng chỉ quản lý bền vững. Đây là nền tảng để tỉnh thúc đẩy sản xuất lâm nghiệp có trách nhiệm, gắn vùng nguyên liệu với yêu cầu của thị trường.

Tại khu vực Phú Thọ cũ, lợi thế rừng trồng có thể được phát huy thông qua thâm canh, chuyển hóa rừng gỗ nhỏ sang gỗ lớn và tăng cường liên kết giữa người trồng rừng với doanh nghiệp chế biến. Khi nguyên liệu đáp ứng yêu cầu về chất lượng, nguồn gốc và tính bền vững, cơ hội nâng cao giá trị thương mại sẽ rộng mở hơn.

Ở khu vực Hòa Bình cũ, phát triển sinh kế được gắn chặt với điều kiện miền núi, bảo vệ đất dốc và duy trì nguồn nước. Ngoài gỗ, lâm sản ngoài gỗ, cây dược liệu phù hợp dưới tán rừng và các sản phẩm bản địa có thể tạo thêm nguồn thu. Việc tổ chức sản xuất phải tuân thủ quy định về quản lý rừng, không làm suy giảm hệ sinh thái tự nhiên.

Đáng chú ý, các ngành, đơn vị chức năng và địa phương thường xuyên phối hợp chặt chẽ, tạo điều kiện để người dân tham gia các lớp tập huấn, bồi dưỡng, tiếp cận kỹ thuật, cập nhật kiến thức, thông tin thị trường... và các hình thức liên kết phù hợp, từ đó phát triển sinh kế, tạo việc làm, tăng thu nhập. Khi có đầu ra ổn định, bà con sẽ có thêm động lực đầu tư chăm sóc rừng, từng bước chuyển từ sản xuất ngắn hạn sang kinh doanh rừng dài hạn, bền vững.

Rừng sản xuất tạo ra nguyên liệu và thu nhập trực tiếp, rừng tự nhiên, rừng phòng hộ và rừng đặc dụng mang lại những giá trị sinh thái không thể thay thế. Rừng giữ đất, điều tiết dòng chảy, bảo vệ nguồn nước và tạo môi trường sống cho nhiều loài sinh vật.

Tại khu vực Vĩnh Phúc, hệ sinh thái Tam Đảo mở ra cơ hội phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng gắn với cảnh quan tự nhiên. Những cánh rừng xanh không chỉ tạo sức hấp dẫn cho điểm đến mà còn góp phần duy trì môi trường sống và các giá trị đa dạng sinh học.

Homestay Quỳnh Nga nằm trong vùng lõi của Vườn Quốc gia Xuân Sơn thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước đến tham quan, trải nghiệm và lưu trú, góp phần phát huy bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc Mường, Dao nơi đây.

Du lịch dựa vào thiên nhiên có thể tạo thêm việc làm trong các dịch vụ hướng dẫn, lưu trú, ẩm thực và giới thiệu sản phẩm địa phương. Nhưng để giá trị ấy tồn tại lâu dài, hoạt động du lịch phải được kiểm soát theo sức chịu tải của môi trường, hạn chế rác thải và không xâm hại sinh cảnh.

Các lực lượng phối hợp với người dân địa phương thường xuyên tuần tra, bảo vệ rừng.

Cùng với đó, bảo vệ rừng cần được thực hiện thường xuyên thông qua tuần tra, kiểm soát khai thác trái phép, phòng cháy, chữa cháy rừng và phục hồi những khu vực suy thoái. Với những cánh rừng có giá trị bảo tồn cao, ưu tiên hàng đầu vẫn là gìn giữ hệ sinh thái, không đánh đổi rừng lấy lợi ích kinh tế trước mắt.

Lãnh đạo Vườn Quốc gia Xuân Sơn và lực lượng kiểm lâm thường xuyên kiểm tra, bảo vệ rừng.

Để kinh tế rừng phát triển bền vững, Phú Thọ cần tiếp tục phát huy lợi thế riêng của từng khu vực, đồng thời xây dựng chuỗi giá trị liên kết từ trồng, chăm sóc, khai thác đến chế biến và tiêu thụ lâm sản. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ trong quản lý rừng, theo dõi diễn biến tài nguyên và truy xuất nguồn gốc lâm sản sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, tăng tính minh bạch và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Đồng thời, tạo điều kiện để chủ rừng và cộng đồng tham gia bảo vệ, hưởng lợi phù hợp từ các hoạt động lâm nghiệp bền vững. Khi sinh kế được bảo đảm, người dân có thêm động lực gìn giữ những cánh rừng gắn bó với cuộc sống của mình.

Homestay Thức Như nằm trong vùng lõi Vườn Quốc gia Xuân Sơn, tạo việc làm và thu nhập cho nhiều đồng bào dân tộc thiểu số ở xã Xuân Đài.

Mỗi cánh rừng đều có giá trị riêng, phát huy và phát triển đúng hướng sẽ giúp những giá trị ấy bổ trợ lẫn nhau, tạo nên nền tảng cho tăng trưởng xanh của tỉnh sau hợp nhất.

Thành quả của lâm nghiệp không chỉ được đo bằng diện tích trồng mới hay sản lượng gỗ khai thác. Đó còn là chất lượng rừng được nâng lên, nguồn nước được bảo vệ, hệ sinh thái được gìn giữ và người dân có cuộc sống ổn định hơn.

Mai Châu Ecolodge tạo việc làm và thu nhập thường xuyên cho đồng bào dân tộc thiểu số ở xã Mai Châu.

Rừng xanh chỉ thực sự trở thành nguồn lực phát triển khi sinh kế của người dân được vun đắp cùng với sức sống của hệ sinh thái. Giữ rừng hôm nay chính là giữ nền tảng cho một tương lai phát triển bền vững.