Sắc màu văn hóa Dao giữa đại ngàn Lâm Đồng

Nếp nhà sàn không chỉ gìn giữ kiến trúc truyền thống mà còn lưu giữ nền nếp, gia phong và tinh thần đoàn kết của cộng đồng người Dao

Giữ hồn dân tộc từ nếp nhà, câu hát

Giữa những ngôi nhà xây kiên cố của vùng quê đang đổi mới, ngôi nhà sàn của gia đình anh Bàn Sành Cán ở thôn 17, xã Đắk Mil vẫn nổi bật như một dấu ấn văn hóa của người Dao.

Ngôi nhà không chỉ là nơi sinh hoạt của gia đình nhiều thế hệ mà còn lưu giữ những phong tục, tập quán và ký ức gắn với quê hương nơi anh từng sinh ra. Việc gìn giữ nếp nhà sàn truyền thống như một cách để nhắc nhớ con cháu về cội nguồn dân tộc mình.

Anh Bàn Sành Cán chia sẻ: “Nhà sàn là nét văn hóa của người Dao từ bao đời nay. Gia đình tôi vẫn muốn giữ lại ngôi nhà sàn để con cháu hiểu về truyền thống của dân tộc mình".

Phụ nữ Dao thêu may trang phục truyền thống bên nếp nhà sàn

Những ngôi nhà sàn của người Dao ở Đắk Mil vẫn giữ nét kiến trúc đặc trưng với nhiều gian, không gian thoáng đãng và gần gũi với thiên nhiên. Đây cũng là nơi các thành viên trong gia đình quây quần bên nhau, gìn giữ gia phong, truyền dạy phong tục và vun đắp tinh thần đoàn kết cộng đồng.

Không chỉ lưu giữ kiến trúc truyền thống, người Dao còn bảo tồn những làn điệu dân ca đã gắn bó với đời sống từ bao đời nay. Bên nếp nhà sàn, những câu hát mộc mạc là lời răn dạy về đạo lý làm người, lòng biết ơn tổ tiên, tình yêu quê hương và sự gắn kết cộng đồng.

Những lời ca ấy không đơn thuần là hình thức sinh hoạt văn hóa mà còn là cách để những thế hệ trong gia đình truyền lại kinh nghiệm sống, nhắc nhở con cháu chăm chỉ lao động, đoàn kết, yêu thương và giữ gìn bản sắc dân tộc.

Phụ nữ Dao xã Đắk Mil giữ gìn văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc mình

Bên cạnh đó, các phong tục trong cưới hỏi, lễ tết và sinh hoạt cộng đồng vẫn được bà con duy trì. Vào những dịp quan trọng, người Dao luôn mặc trang phục truyền thống như một cách thể hiện niềm tự hào về cội nguồn.

Chị Triệu Mùi Lẩy, Chi hội trưởng Phụ nữ thôn 17 cho biết, phụ nữ Dao trong thôn luôn động viên nhau phát triển kinh tế, xây dựng gia đình hạnh phúc và cùng gìn giữ văn hóa truyền thống của dân tộc. Từ các món ăn truyền thống đến trang phục, dân ca,...

Từ trang phục đến nghi lễ truyền thống

Những bộ trang phục với hoa văn thêu tinh xảo, sắc màu rực rỡ cùng các món trang sức bạc luôn xuất hiện trong các dịp lễ hội, cưới hỏi hay sự kiện quan trọng của gia đình. Nhiều bộ trang phục cưới truyền thống kèm trang sức có giá trị lên tới hàng chục triệu đồng và được xem là tài sản quý mà cha mẹ dành cho con gái trước ngày về nhà chồng.

Từ nhỏ, phụ nữ Dao đã được bà và mẹ truyền dạy kỹ năng thêu thùa, may vá. Mỗi họa tiết trên trang phục đều mang ý nghĩa riêng, phản ánh đời sống lao động, sinh hoạt và quan niệm thẩm mỹ của cộng đồng.

Người Dao phát triển nghề may mặc và gìn giữ văn hóa truyền thống

Không chỉ giữ nghề thêu truyền thống, nhiều gia đình còn phát triển nghề may trang phục dân tộc để phục vụ nhu cầu của bà con trong vùng. Từ những tấm vải thêu sẵn, người thợ cắt may tỉ mỉ theo đúng kiểu dáng truyền thống, vừa góp phần bảo tồn văn hóa, vừa tạo thêm nguồn thu nhập cho gia đình.

Không chỉ gìn giữ trang phục truyền thống, đồng bào Dao ở Đắk Mil còn duy trì nhiều phong tục, nghi lễ mang đậm bản sắc dân tộc. Trong đó, lễ cưới truyền thống vẫn được nhiều gia đình thực hiện với những nghi thức đặc trưng như: lễ dạm ngõ, ăn hỏi, đón dâu và các nghi lễ báo cáo tổ tiên. Theo quan niệm của người Dao, hôn nhân không chỉ là việc riêng của đôi trai gái mà còn là sự gắn kết giữa hai gia đình, hai dòng họ. Vì vậy, các nghi thức trong lễ cưới luôn được tổ chức trang trọng, thể hiện sự tôn kính với tổ tiên và những giá trị đạo đức truyền thống.

Người Dao làm các loại bánh truyền thống trong ngày lễ

Trong ngày cưới, cô dâu thường mặc trang phục truyền thống do chính mình hoặc người thân trong gia đình thêu may. Những hoa văn tinh xảo trên trang phục không chỉ thể hiện sự khéo léo của người phụ nữ Dao mà còn gửi gắm những mong ước về cuộc sống hạnh phúc, đủ đầy. Dù cuộc sống hiện đại đã có nhiều thay đổi, nhiều gia đình vẫn cố gắng gìn giữ những nét đẹp trong nghi lễ cưới như một cách để trao truyền bản sắc văn hóa cho thế hệ trẻ.

Bên cạnh lễ cưới, người Dao còn duy trì lễ cấp sắc – một trong những nghi lễ quan trọng và thiêng liêng nhất trong đời người đàn ông Dao. Đây là nghi lễ đánh dấu sự trưởng thành, khẳng định vị trí của mỗi người trong gia đình và cộng đồng. Theo quan niệm truyền thống, chỉ sau khi được cấp sắc, người đàn ông mới được tổ tiên và thần linh công nhận là người trưởng thành, đủ tư cách tham gia các công việc tâm linh, nghi lễ của dòng họ và cộng đồng.

Lễ cấp sắc của người Dao ở Đắk Mil

Lễ cấp sắc thường được tổ chức trang trọng với nhiều nghi thức mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc, nhắc nhở người được cấp sắc sống có trách nhiệm với gia đình, dòng họ và xã hội. Không chỉ mang giá trị tín ngưỡng, nghi lễ này còn góp phần bảo tồn tri thức dân gian, các làn điệu dân ca, nghi thức truyền thống và những giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc Dao. Đối với đồng bào Dao ở Đắk Mil, việc duy trì lễ cấp sắc không chỉ là gìn giữ một phong tục lâu đời mà còn là cách để kết nối các thế hệ, vun đắp niềm tự hào về cội nguồn dân tộc.

Gắn với các nghi lễ truyền thống, đồng bào Dao cũng lưu giữ nhiều loại nhạc cụ truyền thống như: khèn, trống, thanh la, tù và, sáo, đàn môi... Những nhạc cụ này thường được sử dụng trong các dịp lễ hội, cưới hỏi, lễ cấp sắc và các sinh hoạt văn hóa cộng đồng.

Trống và chiêng là nhạc cụ quan trọng, không thể thiếu trong các nghi lễ truyền thống của đồng bào Dao

Theo Phòng Văn hóa - Xã hội xã Đắk Mil, toàn xã hiện có gần 3.700 người Dao sinh sống, tập trung tại 3 khu vực dân cư. Sau hơn 20 năm lập nghiệp trên quê hương mới, đồng bào Dao đã từng bước ổn định cuộc sống, phát triển kinh tế, xây dựng thôn xóm ngày càng khang trang. Cùng với đó, bà con luôn đoàn kết, tích cực lao động sản xuất và gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống, góp phần làm phong phú đời sống văn hóa tinh thần tại địa phương.

Dẫu cuộc sống ngày càng đổi thay, người Dao ở Đắk Mil vẫn luôn nâng niu và gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống như một sợi dây gắn kết với cội nguồn.