Sách giáo khoa điện tử thúc đẩy chuyển đổi số trong giáo dục
Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn, quy trình chuyển thể và tổ chức thẩm định sách giáo khoa điện tử biên soạn theo chương trình giáo dục phổ thông và đang lấy ý kiến rộng rãi trong xã hội.
Sách giáo khoa điện tử thúc đẩy chuyển đổi số trong giáo dục, đồng thời nâng cao chất lượng dạy học và cung cấp nguồn tài liệu học tập hiện đại, đa dạng cho học sinh. Minh họa: TVT
Theo Khoản 2 Điều 32, Luật Giáo dục 2019 quy định Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo "quy định việc chuyển đổi sách giáo khoa thành sách giáo khoa điện tử". Vì thế, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn, quy trình chuyển thể và tổ chức thẩm định sách giáo khoa điện tử biên soạn theo chương trình giáo dục phổ thông và đang lấy ý kiến rộng rãi trong xã hội.
Từ góc nhìn của một nhà giáo, tôi cho rằng sách giáo khoa điện tử thúc đẩy chuyển đổi số trong giáo dục, đồng thời nâng cao chất lượng dạy học và cung cấp nguồn tài liệu học tập hiện đại, đa dạng cho học sinh và giáo viên.
Nâng cao chất lượng dạy và học
Khoản 2 Điều 2 của Dự thảo giải thích: "Sách giáo khoa điện tử là sách giáo khoa bản in được chuyển thể sang định dạng số và đọc, nghe, nhìn bằng phương tiện điện tử được Bộ Giáo dục và Đào tạo thẩm định, phê duyệt theo các quy định hiện hành."
Theo đó, sách giáo khoa điện tử tích hợp nhiều yếu tố đa phương tiện như video, âm thanh, hình ảnh động và mô phỏng 3D để minh họa các khái niệm phức tạp, trừu tượng, khó hiểu trở nên sinh động, dễ hiểu hơn cho người học. Do đó, ích lợi của sách giáo khoa điện tử trước hết là tăng cường sự hứng thú học tập của học sinh, từ đó các em sẽ nâng cao ý thức tự học. Chẳng hạn, các sự kiện lịch sử sẽ phát huy hiệu quả qua hình ảnh hay video sống động sẽ hấp dẫn học sinh hơn.
Điều quan trọng là sách giáo khoa điện tử được thiết kế độc đáo, cho phép học sinh tương tác trực tiếp với nội dung, thực hành các bài tập và nhận phản hồi kết quả ngay lập tức. Điều này thuận tiện cho học sinh rất nhiều, học sinh có thể thay đổi phương pháp cho đến khi tìm ra kết quả đúng đắn. Vì có tính tương tác nhanh, hỗ trợ phản hồi tức thời nên dễ theo dõi và đánh giá tiến độ học tập của học sinh, từ đó giáo viên điều chỉnh phương pháp dạy học phù hợp cho từng đối tượng.
Có thể hiểu, sách giáo khoa điện tử là công cụ quan trọng trong việc hỗ trợ triển khai thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông mới. Thông qua các hoạt động trải nghiệm, tìm tòi và tự học, sách giáo khoa điện tử sẽ góp phần hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh.
Thúc đẩy ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số
Luật Giáo dục năm 2019 quy định về việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong giáo dục tại Khoản 1 Điều 8, với nội dung cơ bản như sau:
"Nhà nước ưu tiên phát triển và ứng dụng công nghệ thông tin, thúc đẩy chuyển đổi số trong giáo dục; xây dựng và khai thác hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu quốc gia về giáo dục để phục vụ công tác quản lý, điều hành, hỗ trợ hoạt động dạy học, nghiên cứu khoa học, kiểm định chất lượng giáo dục và các hoạt động giáo dục khác".
Theo đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo Dự thảo quy định về sách giáo khoa điện tử nhằm cụ thể hóa chủ trương lớn về chuyển đổi số trong giáo dục. Trước nay, sách giấy là tài liệu duy nhất. Nhưng trong bối cảnh giáo dục tiên tiến, công nghệ thông tin có thể hiện đại hóa tài liệu dạy học để phục vụ trực tiếp cho quá trình học tập.
Đặc biệt, sách giáo khoa điện tử mở ra không gian cho học sinh tiếp cận bài giảng và tài liệu ngoài khuôn khổ lớp học truyền thống, từ đó thúc đẩy mô hình học tập hỗn hợp. Nhất là ở những vùng khó khăn về điều kiện in ấn và vận chuyển, sách giáo khoa điện tử sẽ khắc phục những rào cản về địa lý và kinh tế thành lợi thế của công nghệ số. Miễn là có thiết bị và kết nối cơ bản, chất lượng tài liệu học tập mà học sinh nhận được sẽ như nhau, bất kể các em đang ở vùng núi cao, đảo xa hay thành thị.
Bên cạnh đó, trong Dự thảo, dữ liệu về việc sử dụng sách giáo khoa điện tử có thể được thu thập để phân tích, đánh giá hiệu quả của tài liệu và hoạt động dạy học. Tuy nhiên, cần nghiêm cấm hành vi thu thập dữ liệu cá nhân cho mục đích thương mại. Đây là điểm cần thiết được bổ sung vào Dự thảo Thông tư để bảo vệ quyền riêng tư của người dùng sách giáo khoa điện tử.
Đảm bảo tính linh hoạt và công bằng cho người học
Chỉ cần có máy tính bảng, điện thoại thông minh, máy tính xách tay, người sử dụng đều có thể truy cập sách giáo khoa điện tử ở mọi lúc, mọi nơi. Thậm chí, học sinh/giáo viên còn có thể sử dụng ở chế độ ngoại tuyến, chứ không bắt buộc trực tuyến. Khoản 3 điều 6 quy định rõ, sách giáo khoa điện tử "Có khả năng sử dụng trực tuyến hoặc tải về khi không có kết nối internet ổn định, đảm bảo người dùng luôn sử dụng được".
Đồng thời, sách giáo khoa điện tử còn đặt ra yêu cầu hướng đến nhiều đối tượng hơn so với sách giấy. Chẳng hạn, Khoản 1 Điều 5 quy định thiết kế: "Về giao diện sách giáo khoa điện tử phải được hiển thị tối ưu trên các thiết bị khác nhau; phù hợp với sức khỏe, thị giác của học sinh các cấp học về phông chữ, cỡ chữ, màu sắc, hiệu ứng hình ảnh, âm thanh."
Hoặc, Khoản 2 Điều 5 quy định sách giáo khoa điện tử phải "hỗ trợ truy cập cho người khuyết tật", bao gồm tính năng đọc văn bản thành tiếng, điều chỉnh được cỡ chữ, màu nền. Điều đó giúp học sinh khuyết tật thị giác, thính giác hay khó khăn trong học tập sẽ dễ dàng tiếp thu kiến thức hơn.
Có thể thấy, sách giáo khoa điện tử giúp học sinh dễ dàng tiếp cận kiến thức hơn so với sách giáo khoa bản in thông thường. Việc sử dụng sách giáo khoa điện tử còn giảm đáng kể chi phí in ấn, vận chuyển và bảo quản, đồng thời thân thiện với môi trường nhờ giảm lượng tiêu thụ giấy. Với những ưu việt đó, sách giáo khoa điện tử không chỉ là một phiên bản số hóa của sách giấy mà còn là công cụ học tập thông minh cần nhanh chóng hiện thực hóa vào môi trường giáo dục.
Tuy nhiên, sách giáo khoa điện tử có thể xem là một tài liệu học tập dành cho học sinh, nhưng người trực tiếp sử dụng nhiều là nhà giáo để làm công cụ dạy học và hướng dẫn học sinh tương tác. Hiện, Dự thảo đã rất tập trung vào tiêu chuẩn của sách nhưng chưa quy định đội ngũ này phải trang bị đủ năng lực công nghệ để khai thác một cách hiệu quả các tính năng của sách.
Vì thế, Dự thảo cũng cần nghiên cứu thêm quy định nội dung các tính năng công nghệ phải dễ sử dụng để giáo viên dễ dàng tích hợp vào các phương pháp dạy học. Hoặc, có điều khoản quy định trách nhiệm của đơn vị chuyển thể từ sách in sang sách điện tử trong việc bồi dưỡng, tập huấn cho giáo viên.
