Sai lầm phổ biến của cha mẹ khi dạy con về tiền bạc

Trong quá trình làm việc với thanh thiếu niên, sinh viên và các gia đình trẻ, chuyên gia này nhận thấy nhiều bậc phụ huynh có chung một trăn trở: làm sao để con cái không coi nhẹ giá trị đồng tiền mà gia đình đã phải nỗ lực rất nhiều mới có được. Họ mong muốn nuôi dạy con biết trân trọng lao động, sống hào phóng nhưng không phô trương, biết quan tâm đến người khác và có trách nhiệm với cộng đồng.

Theo vị chuyên gia, chỉ riêng việc đặt câu hỏi đó đã là một khởi đầu tích cực. Tuy nhiên, để giúp trẻ xây dựng nền tảng tài chính lành mạnh, cha mẹ cần nhất quán trong hành vi hằng ngày, thay vì chỉ dừng ở lời dạy.

Chi tiêu có chủ đích quan trọng hơn khả năng chi trả

Nhiều cha mẹ từng lớn lên trong hoàn cảnh khó khăn thường có xu hướng muốn con mình không phải thiếu thốn bất cứ điều gì. Tuy nhiên, việc đáp ứng mọi mong muốn vật chất, từ những chuyến du lịch xa xỉ đến các lựa chọn tiêu dùng đắt đỏ, không phải lúc nào cũng mang lại kết quả tích cực.

Theo chuyên gia, nếu muốn con sống thực tế, cha mẹ cần thể hiện chính những giá trị đó trong cách chi tiêu của mình. Việc bỏ tiền cho những thứ không thực sự quan trọng, chỉ vì “có khả năng”, dễ khiến trẻ hình thành suy nghĩ rằng tiền bạc là công cụ để thể hiện vị thế hơn là phục vụ nhu cầu thực sự.

Tuy nhiên, việc tiết chế chi tiêu không đồng nghĩa với việc gia đình phải sống kham khổ hay tự áp đặt sự thiếu thốn. Vấn đề cốt lõi, theo chuyên gia, nằm ở sự cân bằng: chi tiêu có chủ đích và phù hợp với những giá trị sống mà cha mẹ muốn truyền lại cho con.

Dạy con về trách nhiệm với cộng đồng

Theo chuyên gia, việc gia đình có điều kiện tài chính không nên trở thành lý do khiến trẻ xa rời trách nhiệm với cộng đồng. Cha mẹ có thể giúp con hiểu điều này bằng những việc làm cụ thể, như khuyến khích con tham gia hoạt động tình nguyện, làm thêm phù hợp với độ tuổi, hoặc hỗ trợ những người xung quanh khi có thể.

Theo chuyên gia, trẻ thường ghi nhớ hành động nhiều hơn lời nói. Nếu gia đình coi trọng sự sẻ chia, tinh thần cộng đồng hay các giá trị bền vững, những lựa chọn hằng ngày của cha mẹ – từ cách tiêu dùng đến cách ứng xử – chính là bài học trực quan nhất.

Giúp con biết tôn trọng và thấu hiểu hoàn cảnh của người khác

Trẻ em thường nhận biết rất sớm sự khác biệt về điều kiện sống giữa mình và bạn bè. Vì vậy, một kỹ năng quan trọng cha mẹ cần giúp con hình thành là sự tinh tế trong ứng xử, tránh vô tình khoe khoang hay gây áp lực cho người khác.

Chuyên gia khuyến nghị cha mẹ nên trò chuyện cởi mở với con về các “biểu tượng địa vị” như thương hiệu đắt tiền hay xu hướng thời trang. Trẻ cần được hướng dẫn để hiểu rằng không phải mọi thứ đắt đỏ đều mang giá trị thực, và việc theo đuổi những biểu tượng này có thể tác động tiêu cực đến các mối quan hệ xung quanh.

Việc đặt câu hỏi cho con – chẳng hạn người khác sẽ cảm thấy thế nào trước một lựa chọn tiêu dùng phô trương – giúp trẻ học cách suy nghĩ đa chiều và biết đặt mình vào vị trí của người khác.

Tách bạch tiền bạc và giá trị con người

Khi lớn lên, trẻ sẽ tự nhiên đặt câu hỏi vì sao có người giàu hơn, người lại ít tiền hơn. Theo chuyên gia, đây là thời điểm cha mẹ cần giúp con tháo gỡ những định kiến đơn giản hóa, như việc gắn sự nghèo khó với lười biếng hay thiếu đạo đức.

Cha mẹ có thể cùng con phân tích nhiều nguyên nhân khác nhau: sự khác biệt về xuất phát điểm, cơ hội, lựa chọn nghề nghiệp hoặc hoàn cảnh gia đình. Quan trọng hơn, trẻ cần hiểu rằng trong hầu hết môi trường sống, mình sẽ không phải là người giàu nhất, cũng không phải là người nghèo nhất.

Thông điệp cốt lõi mà cha mẹ nên nhấn mạnh là: tiền bạc không bao giờ là thước đo phẩm chất hay giá trị của một con người. Sự tử tế, nỗ lực và trách nhiệm mới là những nền tảng bền vững mà trẻ cần mang theo suốt cuộc đời.

Lê Minh