Sai phạm đất đai tại Hà Nội được Thanh tra Chính phủ chỉ rõ

"Kết luận thanh tra số 66/KL-TTCP vừa được công bố như một hồi chuông cảnh báo, phơi bày chuỗi sai phạm đất đai tại Hà Nội mang tính hệ thống và đặc biệt nghiêm trọng. Qua bóc tách việc quản lý, quy hoạch và cấp phép xây dựng giai đoạn 2011-2022, cơ quan thanh tra đã chỉ rõ những lỗ hổng 'chết người' trong bộ máy điều hành. Không chỉ dừng lại ở những con số thất thoát ngân sách khổng lồ, các sai phạm đất đai tại Hà Nội còn trực tiếp 'bức tử' hạ tầng đô thị và tước đi giấc mơ an cư của hàng vạn người dân. Tất cả tạo nên một bức tranh quản lý u tối, gây lãng phí nguồn lực quốc gia và làm biến dạng tàn khốc diện mạo Thủ đô.

Thanh tra Chính phủ chỉ ra nhiều vi phạm về quy hoạch, quản lý, sử dụng quỹ đất 20% làm NOXH trên địa bàn Hà Nội (ảnh minh họa) - ẢNH: VGP

Trục lợi quy hoạch và sự "bỏ rơi" nhà ở xã hội

Theo TTCP, sai phạm trong việc quản lý quỹ đất 20% dành cho NOXH tại Hà Nội diễn ra tràn lan với nhiều hình thức khác nhau:

1. Phê duyệt quy hoạch nhưng "quên" quỹ đất NOXH:

Cơ quan thanh tra xác định có tới 08 dự án khu đô thị, nhà ở có quy mô từ 10 ha trở lên mà khi UBND TP. Hà Nội phê duyệt quy hoạch đã "ngó lơ" quy định dành 20% quỹ đất để phát triển NOXH. Đây là sai phạm nghiêm trọng từ khâu hoạch định chính sách tại địa phương.

2. Nộp tiền thay đất nhưng không bố trí địa điểm thay thế:

Có 04 dự án được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận cho phép nộp tiền tương đương giá trị quỹ đất 20%, với điều kiện thành phố phải dùng nguồn lực đó để bố trí đủ quỹ đất xây dựng NOXH ở địa điểm khác. Tuy nhiên, đến thời điểm thanh tra, Hà Nội vẫn chưa thực hiện việc bố trí bù đắp này, khiến quỹ nhà ở cho người nghèo bị thâm hụt nghiêm trọng.

3. Bố trí quỹ đất NOXH thiếu khả thi:

Tại Dự án Khu nhà ở sinh thái Xuân Phương: Thành phố bố trí hơn 6.800 m² đất (tại các ô đất BT6 và BT11) vốn có chức năng là nhà biệt thự sinh thái để làm NOXH. TTCP đánh giá việc này là "thiếu khả thi" và không phù hợp với đối tượng thu nhập thấp, vốn không thể chi trả các chi phí vận hành tại khu sinh thái cao cấp.

Tại Dự án nhà ở cho cán bộ cấp Thứ trưởng (Xuân Phương): Dự án ban đầu được phê duyệt là nhà ở thương mại phục vụ cán bộ cấp cao. Tuy nhiên, đến năm 2014, Hà Nội lại điều chỉnh quy hoạch, đưa dự án này vào quỹ đất 20% dành cho NOXH. Việc này bị kết luận là không đúng mục tiêu đầu tư và sai lệch quy hoạch 1/500 đã được duyệt trước đó.

4. Bố trí thiếu diện tích:

Ngoài ra, có ít nhất 03 dự án khác có quy mô trên 10 ha nhưng lại bố trí không đủ tỷ lệ 20% quỹ đất dành cho NOXH theo quy chuẩn.

Điểm mặt những dự án "bê bối" điển hình

Bên cạnh sai phạm về NOXH, các dự án trọng điểm còn bộc lộ những vi phạm nghiêm trọng về tài chính và trật tự xây dựng:

Dự án Làng Việt kiều Châu Âu: Sai lệch quy hoạch và quản lý lỏng lẻo

Dự án Làng Việt kiều Châu Âu - Ảnh: TSQ Việt Nam

Một trong những dự án tiêu biểu bị nêu tên trong kết luận lần này là Dự án Làng Việt kiều Châu Âu (tại Khu đô thị Mỗ Lao, phường Hà Đông) do Công ty TSQ Việt Nam làm chủ đầu tư.

Theo kết luận của TTCP, dự án này đã để xảy ra những sai phạm đáng kể trong việc chấp hành quy hoạch xây dựng và quản lý sử dụng đất. Cụ thể, chủ đầu tư đã có những điều chỉnh trong quá trình thi công không phù hợp với quy hoạch chi tiết 1/500 đã được phê duyệt ban đầu. Những sai phạm liên quan đến mật độ xây dựng, việc sử dụng các diện tích đất công cộng và chuyển đổi công năng một số hạng mục công trình mà chưa được sự chấp thuận đầy đủ của cơ quan có thẩm quyền.

Đáng chú ý, cơ quan thanh tra chỉ rõ sự thiếu quyết liệt của các cấp chính quyền địa phương và ngành chức năng trong công tác hậu kiểm. Việc để các sai phạm tồn tại kéo dài tại một dự án có tính biểu tượng như Làng Việt kiều Châu Âu cho thấy lỗ hổng lớn trong khâu giám sát trật tự xây dựng sau khi giao đất cho doanh nghiệp.

"Hố đen" Usilk City và các dự án chiếm dụng vốn khách hàng

Nghiêm trọng nhất trong danh sách sai phạm đất đai tại Hà Nội là dự án Usilk City (Khu đô thị Văn Khê mở rộng) do Công ty CP Sông Đà Thăng Long làm chủ đầu tư. Đây là minh chứng điển hình cho việc chủ đầu tư yếu kém năng lực nhưng vẫn được phê duyệt dự án quy mô lớn.

Dự án Ulsilk City bị coi là khối ung nhọt ngành BĐS tại Hà Nội

Kết quả thanh tra cho thấy, chủ đầu tư đã thu của khách hàng tổng số tiền lên tới 8.456 tỉ đồng. Tuy nhiên, doanh nghiệp này chỉ sử dụng một phần nhỏ cho dự án, còn lại 5.302 tỉ đồng đã bị sử dụng sai mục đích vào các hoạt động kinh doanh khác. Hệ quả là dự án đình trệ hơn một thập kỷ, hàng chục tòa nhà xây dở dang trở thành đống bê tông hoang tàn, và hơn 750 hộ dân rơi vào cảnh bế tắc vì không được bàn giao nhà. TTCP đã kiến nghị chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra để làm rõ dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự tại đây.

Ngoài ra, dự án Tòa nhà hỗn hợp Đài Phát thanh và Truyền hình Hà Nội cũng bị "điểm mặt" do tự ý chuyển đổi mục tiêu từ Trường quay tổng hợp sang nhà ở hỗn hợp và tự phê duyệt nhà đầu tư sai thẩm quyền, sử dụng tài sản nhà nước không đúng mục đích.

Những sai phạm tài chính và quy hoạch tại 23 dự án trực tiếp

Qua thanh tra trực tiếp 23 dự án trọng điểm, TTCP phát hiện có tới 21 dự án vi phạm về xác định tiền sử dụng đất và thuê đất. Một số dự án điển hình bao gồm:

Dự án Hồ Gươm Plaza (Hà Đông): Xây dựng sai quy hoạch, tự ý tăng số lượng căn hộ, chưa nghiệm thu PCCC đã đưa dân vào ở.

Dự án Artemis (số 3 Lê Trọng Tấn): Vi phạm trong việc cấp phép xây dựng và xác định nghĩa vụ tài chính đất đai.

Dự án Khu hỗn hợp 120 Định Công và số 1 Giáp Nhị: Vi phạm về mật độ xây dựng và quy mô dân số, gây áp lực lên hạ tầng khu vực.

Dự án Panorama Hà Nội (Hoàng Mai) và Khu đô thị mới Đại Kim: Chậm trễ trong việc xác định giá đất, nợ đọng tiền sử dụng đất kéo dài, gây lãng phí nguồn vốn ngân sách.

Chuyển Bộ Công an vi phạm tại dự án Usilk City

Trước những sai phạm đất đai tại Hà Nội mang tính hệ thống, TTCP đã đưa ra các kiến nghị xử lý rất cụ thể, chia thành nhiều nhóm nhiệm vụ:

Xử lý trách nhiệm và hình sự:

Kiến nghị Bộ Công an tiếp nhận hồ sơ để điều tra làm rõ các dấu hiệu vi phạm pháp luật tại dự án Usilk City và các dự án có biểu hiện trục lợi vốn của người dân.

Yêu cầu UBND TP. Hà Nội tổ chức kiểm điểm nghiêm túc, xử lý kỷ luật các tập thể, cá nhân tại Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Quy hoạch - Kiến trúc, Sở Xây dựng và lãnh đạo các quận, huyện liên quan qua các thời kỳ.

Xử lý tài chính và trật tự xây dựng:

Truy thu ngay các khoản nợ đọng tiền sử dụng đất và tiền thuê đất. Rà soát, tính toán lại giá đất tại 21 dự án đã nêu để thu hồi phần thất thoát do áp dụng sai phương pháp tính giá.

Đối với các sai phạm tại dự án Làng Việt kiều Châu Âu, Hồ Gươm Plaza, Artemis... yêu cầu xử lý dứt điểm các hạng mục sai quy hoạch, không để tình trạng "phạt cho tồn tại" và phải hoàn tất các nghĩa vụ tài chính bổ sung trước khi cấp giấy chứng nhận cho người dân.

Kiên quyết thu hồi đất đối với các dự án "treo", chủ đầu tư không đủ năng lực nhưng cố tình giữ đất để chờ thời.

Lãng phí nguồn lực và "cơn ác mộng" hạ tầng

Kết luận thanh tra chỉ rõ một nghịch lý: Hà Nội thu được nguồn tiền rất lớn từ việc các chủ đầu tư nộp thay cho quỹ đất 20% NOXH, nhưng lại "ngâm" tiền mà không đầu tư. Thành phố chưa hạch toán riêng khoản thu này và cũng chưa bố trí vốn ngân sách để xây dựng NOXH tại 10 dự án đã có đất sạch, gây lãng phí đất đai cực lớn.

Về quy hoạch, việc điều chỉnh tùy tiện để tăng mật độ xây dựng tại nội đô đã gây áp lực khủng khiếp. Tại phân khu H2-3, dù dân số thực tế đã vượt ngưỡng dự báo đến năm 2050, Thành phố vẫn "nhồi" thêm 58 dự án nhà ở. Đây chính là căn nguyên của tình trạng thiếu trường học, tắc đường và ngập lụt kinh niên tại Thủ đô.