Sân khấu chuyển thể từ văn học nhà trường: Mục tiêu 'kép' thúc đẩy giáo dục và nghệ thuật

Nhà hát Kịch Hà Nội triển khai đề án Sân khấu học đường tại Trường Tiểu học Ngọc Lâm (phường Bồ Đề).

Đổi mới và tỏa rộng trong phương thức thực hiện

Hào hứng triển khai đề án sân khấu học đường năm 2026, trong tháng 3 và tháng 4 vừa qua, Nhà hát Kịch Hà Nội, Nhà hát Múa rối Thăng Long, Nhà hát Chèo Hà Nội, Nhà hát Cải lương Hà Nội… đồng loạt tổ chức hàng chục buổi biểu diễn tại các trường học rộng khắp trên địa bàn Thủ đô. Sân các trường: Trung học cơ sở Thụy Lâm, Trung học cơ sở Ngọc Lâm, Trung học cơ sở Đông Dư, Trung học cơ sở Vĩnh Ngọc, Tiểu học Thạch Bàn A, Tiểu học Vĩnh Ngọc, Tiểu học Liên Mạc B, Trung học phổ thông Tân Lập… trở thành không gian nghệ thuật sống động để học sinh trực tiếp cảm nhận.

Bên cạnh các vở diễn quen thuộc đã tạo hiệu ứng tốt trong năm qua như: “Lời bà kể” (dành cho cấp tiểu học), “Chuyện người con gái Nam Xương” (dành cho cấp trung học cơ sở), “Tinh thần thể dục” (dành cho học sinh trung học phổ thông), năm nay, Nhà hát Kịch Hà Nội đem đến một tác phẩm “mới tinh” gắn với Thủ đô. Đó là vở kịch nói “Huyền tích Hồ Gươm” chuyển thể từ tác phẩm “Sự tích Hồ Gươm”, nằm trong chương trình ngữ văn lớp 6. Tác phẩm tái hiện cuộc khởi nghĩa Lam Sơn cùng sự xuất hiện thần kỳ của báu vật được trời đất ban tặng để giúp nghĩa quân xoay chuyển cục diện chiến trường. Vở kịch tôn vinh công lao các Anh hùng dân tộc, đồng thời khẳng định truyền thống yêu nước và khát vọng hòa bình của người dân Việt Nam. Với học sinh Thủ đô, tác phẩm giúp các em hiểu về nguồn gốc tên gọi Hồ Gươm (hồ Hoàn Kiếm).

Tương tự, Nhà hát Chèo Hà Nội tiếp tục đưa các trích đoạn trong vở chèo kinh điển “Quan Âm Thị Kính” cùng các tác phẩm khuấy động học đường thời gian qua là “Cây tre trăm đốt” và “Chú Cuội và Cây Đa” đến nhiều trường học. Ngôn ngữ chèo được làm mới theo hướng gần gũi, dí dỏm, giúp các nhân vật bước ra từ trang sách đến với khán giả học đường một cách sinh động.

Nhà hát Múa rối Thăng Long cũng mang đến cách tiếp cận trực quan, phù hợp với học sinh nhỏ tuổi thông qua các tiết mục trích từ những tác phẩm văn học nổi tiếng như: Tiết mục “Xã Trưởng - Mẹ Đốp” (rối que), “Vũ điệu hồ thiên nga” (rối tay), “Bà già xì tin” (rối dây)… Nghệ sĩ ưu tú Trần Quý Quốc (Nhà hát Múa rối Thăng Long) bày tỏ: “Biểu diễn cho học sinh luôn mang lại cảm xúc rất đặc biệt. Nếu chương trình cuốn hút, các em sẽ theo dõi chăm chú, cười và sẽ nhớ. Điều vui nhất của nghệ sĩ là giúp các em cảm nhận vẻ đẹp của văn học và văn hóa dân tộc bằng trải nghiệm trực tiếp”. Cùng với đó, Nhà hát Cải lương Hà Nội, Nhà hát Nghệ thuật xiếc và tạp kỹ Hà Nội cũng góp mặt với các trích đoạn, tiết mục giàu cảm xúc từ những trang sách trong nhà trường.

Phát triển nghệ thuật, thúc đẩy giáo dục toàn diện

Buổi biểu diễn của Nhà hát Chèo Hà Nội tại Trường Trung học cơ sở Đông Dư (xã Bát Tràng).

Chủ trương của UBND thành phố và kế hoạch triển khai đề án sân khấu học đường năm 2026 của Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội không chỉ dừng lại ở việc tổ chức biểu diễn, mà là đổi mới toàn diện trong phương thức thực hiện. Các đơn vị nghệ thuật của Hà Nội đã chủ động xây dựng kế hoạch chi tiết, từ dàn dựng, biểu diễn đến tổ chức giao lưu, truyền dạy. Nội dung giới thiệu các tác phẩm văn học được thiết kế ngắn gọn, sinh động, có sự hỗ trợ của hình ảnh, video, đạo cụ trực quan, giúp học sinh dễ tiếp nhận.

Một điểm mới đáng chú ý là sự kết hợp giữa biểu diễn và trải nghiệm. Sau mỗi phần trình diễn của các nghệ sĩ, học sinh được giao lưu, thử sức với vai diễn, tìm hiểu nhạc cụ, kỹ thuật biểu diễn. Bên cạnh đó, việc tổ chức các lớp truyền dạy, bồi dưỡng năng khiếu nghệ thuật cho học sinh và giáo viên cũng được chú trọng. Đây là bước đi hướng tới hình thành các câu lạc bộ nghệ thuật học đường, tạo lực lượng nòng cốt cho phong trào văn hóa, văn nghệ trong nhà trường.

Nhà giáo Vũ Thị Bình, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Liên Mạc B (xã Yên Lãng) nhận định, thông qua hình thức sân khấu sinh động, giàu cảm xúc, những nhân vật và câu chuyện quen thuộc trong tác phẩm văn học đã được khắc họa chân thực, giúp học sinh cảm nhận rõ hơn vẻ đẹp của văn học dân tộc cũng như giá trị nhân văn sâu sắc của tác phẩm.

Mục tiêu cụ thể trong năm 2026 của thành phố Hà Nội là tổ chức 200 buổi biểu diễn, dàn dựng mới 6 vở diễn sân khấu chuyển thể từ tác phẩm văn học tại các trường học. Điều này thể hiện quyết tâm đưa sân khấu học đường trở thành hoạt động thường xuyên, có hệ thống. Theo Nghệ sĩ nhân dân Nguyễn Trung Hiếu, Giám đốc Nhà hát Kịch Hà Nội, việc triển khai đề án sân khấu học đường có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, mở ra hướng phát triển bền vững cho giáo dục và nghệ thuật. Sân khấu với hiệu ứng sinh động, khả năng truyền cảm xúc cao sẽ giúp các em thấy thích thú với những câu chuyện từ trang sách. Đưa sân khấu đến trường học cũng là cách để hình thành lớp khán giả tương lai cho sân khấu truyền thống.

Từ hiệu quả thời gian qua, Nghệ sĩ nhân dân Nguyễn Trung Hiếu bày tỏ mong muốn mô hình này sẽ được lan tỏa rộng hơn, vượt ra ngoài địa bàn Hà Nội để triển khai trên cả nước, thành chương trình mang tầm quốc gia, qua đó khẳng định vai trò của sân khấu trong giáo dục toàn diện và bồi đắp đời sống tinh thần cho thế hệ trẻ.