Sản xuất giảm phát thải: Mở rộng dư địa tăng trưởng cho nông sản Việt

Chuyển đổi sản xuất để giữ thị trường xuất khẩu

Ngày 18/5, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội nghị lần thứ nhất Ban Chỉ đạo triển khai Đề án “Sản xuất trồng trọt giảm phát thải giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến 2050”.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung (bên trái) và ông Huỳnh Tấn Đạt - Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật chủ trì Hội nghị. Ảnh: Bảo Thắng

Báo cáo tại hội nghị, bà Nguyễn Thị Thu Hương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết, đến nay, đã có 22 tỉnh, thành phố ban hành kế hoạch hành động cấp tỉnh triển khai Đề án. Nhiều tổ chức quốc tế, doanh nghiệp và địa phương cũng đăng ký tham gia các chương trình, mô hình sản xuất giảm phát thải.

Các nhiệm vụ trọng tâm đang được triển khai gồm xây dựng quy trình canh tác giảm phát thải; sử dụng hiệu quả phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và nước tưới; tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp; phát triển nông nghiệp tuần hoàn; ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và xây dựng hệ thống dữ liệu phát thải.

Theo đại diện cơ quan chuyên môn, giai đoạn 2026 - 2030 sẽ là thời điểm then chốt để hình thành nền nông nghiệp phát thải thấp, nâng cao giá trị và thương hiệu nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế. Trong thời gian tới, ngành trồng trọt sẽ tập trung hoàn thiện quy trình kỹ thuật đối với các cây trồng chủ lực như lúa, ngô, cà phê và sầu riêng; triển khai các mô hình thí điểm giảm phát thải; đồng thời xây dựng hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định phát thải (MRV) đồng bộ cho toàn ngành.

Đối với cây lúa, các mô hình canh tác tưới ngập khô xen kẽ (AWD), quản lý rơm rạ, tối ưu sử dụng phân bón và cơ giới hóa đồng bộ sẽ tiếp tục được mở rộng, gắn với Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Với cây cà phê, ngành sẽ thúc đẩy các mô hình cà phê tuần hoàn, tiết kiệm nước tưới, tăng sử dụng phân hữu cơ, tái sử dụng phụ phẩm và phục hồi sức khỏe đất tại Tây Nguyên và Sơn La. Trong khi đó, các vùng cây ăn quả như sầu riêng, thanh long, xoài hay chanh dây sẽ tập trung quản lý nước tưới, xử lý phụ phẩm và đáp ứng tiêu chuẩn xanh của thị trường xuất khẩu.

Giảm phát thải để nâng giá trị nông sản

Trong bối cảnh nhiều thị trường nhập khẩu lớn ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn về phát thải khí nhà kính, dấu chân carbon, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm môi trường, chuyển đổi sang sản xuất phát thải thấp được xem là xu hướng tất yếu để nông sản Việt Nam duy trì và mở rộng thị phần xuất khẩu.

Toàn cảnh hội nghị. Ảnh Bảo Thắng

Tại hội nghị, nhiều chuyên gia và hiệp hội ngành hàng khẳng định, sản xuất trồng trọt giảm phát thải không chỉ nhằm thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 của Việt Nam, mà còn là yêu cầu nội tại để nâng cao chất lượng tăng trưởng, gia tăng sức cạnh tranh và giá trị cho ngành nông nghiệp.

Ông Nguyễn Trí Ngọc, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Phân bón Việt Nam, cho hay, thực tiễn triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long trong hai năm qua cho thấy, dù đạt nhiều kết quả tích cực nhưng quá trình triển khai cũng gặp không ít khó khăn. Tuy nhiên, những kết quả và kinh nghiệm thực tiễn này sẽ là nền tảng quan trọng để mở rộng các chương trình giảm phát thải trong lĩnh vực trồng trọt thời gian tới.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Phan Tiến Thành, Quản lý Phát triển kinh doanh, cho rằng sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước, địa phương, doanh nghiệp và người nông dân sẽ là yếu tố then chốt để phát triển thành công ngành hàng lúa phát thải thấp của Việt Nam. Doanh nghiệp cam kết tiếp tục đồng hành lâu dài cùng Việt Nam trong phát triển ngành hàng lúa phát thải thấp và tin tưởng Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành quốc gia tiên phong trên thế giới trong phát triển mô hình sản xuất lúa gạo phát thải thấp.

Tại hội nghị, các hiệp hội cũng đề xuất Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm triển khai chương trình giảm phát thải đối với ngành hàng cà phê trên phạm vi toàn quốc, đồng thời mở rộng mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp ra khu vực phía Bắc.

Theo các đại biểu, nếu các đề án giảm phát thải được triển khai đồng bộ trên nhiều ngành hàng và vùng sinh thái khác nhau sẽ tạo động lực mạnh mẽ cho quá trình chuyển đổi xanh của ngành nông nghiệp. Bên cạnh đó, việc xây dựng nhãn phát thải thấp cho các sản phẩm trồng trọt chủ lực như lúa gạo, cà phê, rau quả... được xem là bước đi quan trọng nhằm nâng cao giá trị gia tăng, tăng khả năng truy xuất nguồn gốc và từng bước định hình thương hiệu “nông sản xanh - phát thải thấp - trách nhiệm” của Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Phát biểu kết luận hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung nhấn mạnh, sản xuất trồng trọt giảm phát thải không chỉ là giải pháp bảo vệ môi trường mà còn là yêu cầu tất yếu của quá trình phát triển nông nghiệp hiện đại, bền vững và hội nhập quốc tế. Việc triển khai Đề án phải gắn với mục tiêu nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm chi phí đầu vào, tăng thu nhập cho người dân và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của thị trường xuất khẩu.

Theo kế hoạch, trong năm 2026, ngành trồng trọt sẽ tập trung hoàn thiện hệ thống quy trình kỹ thuật và hệ thống đo lường, báo cáo, thẩm định phát thải (MRV) đối với các ngành hàng chủ lực như lúa, cà phê và một số cây trồng khác. Bộ cũng sẽ xây dựng các quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến kiểm kê khí nhà kính trong lĩnh vực trồng trọt nhằm tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho quá trình triển khai trên phạm vi toàn quốc.

Bên cạnh đó, ngành sẽ ưu tiên xây dựng các mô hình sản xuất giảm phát thải có liên kết chuỗi và khả năng nhân rộng; đồng thời đẩy mạnh đào tạo, tập huấn cho hệ thống quản lý, khuyến nông, hợp tác xã và nông dân để bảo đảm hiệu quả triển khai trên thực tế. "Mục tiêu trước mắt của Đề án là nâng cao nhận thức của người dân, doanh nghiệp và địa phương về sản xuất giảm phát thải; từng bước hình thành các sản phẩm nông nghiệp gắn với nhãn “phát thải thấp”; đồng thời đóng góp vào mục tiêu kiểm kê và giảm phát thải khí nhà kính quốc gia", ông Hoàng Trung chia sẻ.

Về dài hạn, ngành trồng trọt sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách; xây dựng bộ tiêu chí canh tác giảm phát thải; phát triển nhãn hiệu cho sản phẩm nông nghiệp phát thải thấp; hình thành các vùng sản xuất quy mô lớn gắn với chuỗi giá trị và hệ thống dữ liệu phát thải đồng bộ. Đây được xem là nền tảng để từng bước tham gia thị trường carbon và các cơ chế giao dịch tín chỉ carbon trong tương lai.