Giá lương thực toàn cầu tăng kéo dài, nhiều nước đẩy mạnh tự chủ nguồn cung

Giá lương thực toàn cầu tăng 3 tháng liên tiếp

Căng thẳng leo thang tại Trung Đông đang làm gia tăng sức ép lên thị trường lương thực, thực phẩm toàn cầu khi chi phí năng lượng, phân bón và vận tải quốc tế đồng loạt đi lên, góp phần khiến giá lương thực thế giới tăng liên tiếp trong những tháng qua.

Giá lương thực tăng kéo dài làm dấy lên lo ngại lạm phát trong thị trường thực phẩm toàn cầu.

Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), nếu xung đột kéo dài và ảnh hưởng tới hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz - tuyến trung chuyển chiến lược của dầu thô, khí đốt và phân bón toàn cầu - chuỗi cung ứng nông nghiệp thế giới sẽ chịu thêm nhiều rủi ro. Hiện khoảng 1/3 hoạt động thương mại phân bón toàn cầu đi qua khu vực này, khiến thị trường đặc biệt nhạy cảm trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung.

Ngày 14/4, chuyên gia kinh tế trưởng của FAO - ông Maximo Torero cho biết, việc gián đoạn tại eo biển Hormuz đang tạo ra những tác động lan tỏa vượt ra ngoài khu vực Trung Đông. Theo ông, khoảng 30-35% lượng dầu thô, 20% khí đốt và từ 20-30% phân bón toàn cầu hiện chịu ảnh hưởng từ rủi ro gián đoạn lưu thông.

Theo FAO, nếu gián đoạn kéo dài, nông dân tại nhiều quốc gia có thể buộc phải cắt giảm sử dụng phân bón hoặc điều chỉnh cơ cấu cây trồng nhằm giảm chi phí, kéo theo nguy cơ suy giảm năng suất trong các vụ mùa tới. Bên cạnh đó, giá năng lượng tăng cao cũng thúc đẩy việc chuyển đổi một số loại nông sản như ngô, mía đường và cây có dầu sang sản xuất nhiên liệu sinh học, làm gia tăng áp lực lên cân bằng cung - cầu lương thực toàn cầu.

Theo số liệu FAO công bố ngày 8/5, chỉ số giá lương thực thế giới trong tháng 4 đạt trung bình 130,7 điểm, tăng 1,6% so với tháng trước và cao hơn 2% so với cùng kỳ năm trước. Đây là tháng thứ ba liên tiếp giá lương thực tăng, chủ yếu do giá dầu thực vật, giá ngũ cốc và gạo cao hơn trong bối cảnh chi phí năng lượng ở mức cao.

Cụ thể, chỉ số giá dầu thực vật tăng mạnh 5,9%, lên mức cao nhất kể từ tháng 7/2022, do giá dầu cọ, dầu đậu nành, dầu hướng dương và dầu hạt cải đồng loạt đi lên. Ông Maximo Torero cho rằng hệ thống nông nghiệp - thực phẩm toàn cầu vẫn đang thể hiện khả năng chống chịu nhất định trước các cú sốc địa chính trị. Tuy nhiên, giá dầu thực vật tăng mạnh chủ yếu do tác động từ giá dầu thô leo thang và nhu cầu nhiên liệu sinh học gia tăng.

Chỉ số giá ngũ cốc FAO tăng 0,8% trong tháng 4 khi giá lúa mỳ và ngô đi lên. Giá gạo cũng tăng 1,9% do chi phí sản xuất và vận chuyển tại các nước xuất khẩu gia tăng dưới tác động của giá năng lượng. Trong khi đó, chỉ số giá thịt tăng 1,2% và lập mức cao kỷ lục mới, chủ yếu do giá thịt bò tăng mạnh. Ở chiều ngược lại, giá sữa giảm 1,1% và giá đường giảm 4,7% nhờ kỳ vọng nguồn cung toàn cầu cải thiện. FAO đồng thời nâng dự báo sản lượng ngũ cốc toàn cầu năm 2025 lên 3,04 tỷ tấn, tăng khoảng 6% so với năm trước, nhưng hạ nhẹ dự báo sản lượng lúa mỳ năm 2026 xuống còn 817 triệu tấn.

Nhiều quốc gia tăng tốc chiến lược tự chủ lương thực

Trong bối cảnh rủi ro địa chính trị gia tăng, nhiều quốc gia đang chuyển dần từ tư duy phụ thuộc vào nguồn cung toàn cầu sang ưu tiên khả năng tự chủ và nâng cao sức chống chịu cho chuỗi cung ứng nông nghiệp. Tại Trung Đông, các quốc gia vùng Vịnh đang đẩy mạnh chiến lược an ninh lương thực nhằm giảm phụ thuộc vào nhập khẩu. Saudi Arabia được xem là quốc gia đi đầu trong chiến lược này khi triển khai Chương trình Phát triển nông thôn, nông nghiệp bền vững từ năm 2023, với mục tiêu tăng 30% sản lượng lương thực nội địa vào năm 2030, trong đó ưu tiên phát triển ngũ cốc.

Nước này đồng thời mở rộng đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao như canh tác trong nhà kính, công nghệ tưới tiết kiệm nước và đầu tư nông nghiệp ở nước ngoài nhằm bảo đảm nguồn cung ngũ cốc, thức ăn chăn nuôi dài hạn.

Trong khi đó, Qatar tiếp tục mở rộng các trang trại bò sữa và sản xuất rau trong nhà kính sau những bài học từ cú sốc nguồn cung trong giai đoạn căng thẳng ngoại giao khu vực trước đây. Giới phân tích nhận định, sau đại dịch COVID-19, xung đột Nga - Ukraine và nay là bất ổn tại Trung Đông, nhiều nước Vùng Vịnh đang coi an ninh lương thực là một phần trong chiến lược an ninh quốc gia, thay vì chỉ là vấn đề thương mại hay nông nghiệp đơn thuần.

Tại châu Á, nhiều nền kinh tế nhập khẩu lương thực cũng bắt đầu tăng cường theo dõi tác động của xung đột đối với thị trường trong nước. Philippines hiện theo dõi sát giá nhiên liệu, phân bón và chi phí nhập khẩu thức ăn chăn nuôi do lo ngại áp lực lạm phát có thể quay trở lại nếu giá hàng hóa thế giới tiếp tục leo thang. Ấn Độ đang thúc đẩy kế hoạch tăng cường sản xuất phân bón nội địa, đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu đầu vào và xây dựng dự trữ chiến lược đối với một số mặt hàng quan trọng nhằm giảm thiểu rủi ro từ biến động bên ngoài.

Trong khu vực ASEAN, Singapore tiếp tục theo đuổi chiến lược đa dạng hóa nguồn cung thực phẩm, trong khi Indonesia và Philippines theo dõi sát diễn biến giá gạo và phân bón nhập khẩu. Các chuyên gia cho rằng tác động hiện nay của xung đột Trung Đông đối với thị trường lương thực chưa nghiêm trọng như giai đoạn đầu của xung đột Nga - Ukraine năm 2022. Tuy nhiên, nguy cơ lớn nhất nằm ở khả năng giá năng lượng và phân bón duy trì ở mức cao trong thời gian dài, qua đó làm gia tăng áp lực chi phí đối với ngành nông nghiệp toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, FAO và nhiều tổ chức quốc tế kêu gọi các quốc gia sớm triển khai các biện pháp điều phối chính sách phù hợp, đồng thời thúc đẩy giải pháp ngoại giao nhằm hạn chế nguy cơ xảy ra một cuộc khủng hoảng an ninh lương thực mới trên phạm vi toàn cầu.