Sàng lọc công ty đại chúng: Doanh nghiệp tăng tốc điều chỉnh

Động thái sớm từ nhóm tư nhân

Việc rà soát tiêu chí công ty đại chúng theo Luật Chứng khoán sửa đổi, đặc biệt là yêu cầu tối thiểu 10% cổ phần có quyền biểu quyết phải do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ, đang tạo ra những chuyển động mạnh mẽ trên thị trường. Đáng chú ý, nhóm doanh nghiệp tư nhân đang chủ động đi sớm nhằm điều chỉnh tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng, tránh vi phạm quy định về tư cách công ty đại chúng, đồng thời tận dụng cơ hội tái cấu trúc vốn.

Mới đây, Hội đồng Quản trị Công ty cổ phần Masan thông qua kế hoạch bán tối đa 5% vốn tại Masan High-Tech Materials (MSR). Ước tính, với thị giá hiện tại, Masan có thể thu về 2.740 tỷ đồng và quan trọng hơn là điều này sẽ giúp đảm bảo tư cách công ty đại chúng, qua đó “dọn đường” cho khả năng chuyển sàn sang HOSE trong tương lai.

Tỷ lệ cổ phần do nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ tại Công ty cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn chỉ đạt 7,87%. Ảnh: Đức Thanh

Cụ thể, theo Nghị quyết công bố ngày 1/4/2026, Công ty TNHH Tầm nhìn Masan (đơn vị liên quan đến Tập đoàn Masan) sẽ chào bán tối đa 5% số cổ phần đang lưu hành của MSR, tương đương gần 55 triệu cổ phiếu MSR. Trong đợt 1, khối lượng chào bán được phân bổ cho cổ đông MSN đáp ứng điều kiện là nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp (25%), người lao động của Masan (25%) và phần còn lại (50%) sẽ giao dịch trên hệ thống UPCoM. Đồng thời, phương án còn mở ra khả năng điều chỉnh quy mô thoái vốn nếu MSR tự tăng vốn để đạt tiêu chuẩn đại chúng thông qua phát hành mới.

Tổng Công ty Đầu tư nước và Môi trường Việt Nam (Viwaseen, mã Ck: VIW) cũng vừa ra thông cáo không còn đáp ứng điều kiện công ty đại chúng. Sau khi mua lại 98,16% vốn từ Tổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) vào cuối năm 2025, Tổng Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt Nam (Vinaconex) hiện là cổ đông lớn duy nhất của Viwaseen. Trong khi đó, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng chỉ còn 1,84%. Con số này thua xa yêu cầu tối thiểu 10% cổ phần có quyền biểu quyết phải do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ.

Tuy nhiên, mới đây, Vinaconex đăng ký bán hơn 10,5 triệu cổ phiếu VIW, dự kiến giảm tỷ lệ sở hữu xuống khoảng 80%. Giao dịch này không chỉ nhằm cơ cấu danh mục đầu tư và mang về khoản lợi nhuận từ chênh lệch giá đáng kể, mà việc thoái vốn thành công cũng sẽ giúp Viwaseen đáp ứng quy định về công ty đại chúng.

Điểm nóng mùa đại hội cổ đông 2026

Sau công văn của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước về việc rà soát tư cách công ty đại chúng, không riêng Viwaseen, nhiều doanh nghiệp, bao gồm cả doanh nghiệp có vốn nhà nước với quy mô lớn, cũng ra thông cáo tương tự.

Công ty cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) với quy mô vốn hóa thị trường khoảng 134.700 tỷ đồng cho biết, tỷ lệ cổ phần do nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ chỉ đạt 7,87%, thấp hơn mức tối thiểu (10%).

Dược Hậu Giang cũng rơi vào tình huống trên khi hai cổ đông lớn là Taisho Pharmaceutical và SCIC nắm giữ gần như toàn bộ vốn, với tỷ lệ nắm giữ lần lượt là 51,01% và 43,31%. Dù vẫn có hàng nghìn cổ đông nhỏ lẻ, song tỷ lệ sở hữu của nhóm này chỉ chiếm 5,68%. Trong thông cáo gửi đến các cổ đông, Dược Hậu Giang cho biết đang trao đổi với hai cổ đông lớn và xây dựng phương án phù hợp theo yêu cầu rà soát điều kiện công ty đại chúng nhằm bảo đảm tuân thủ quy định hiện hành.

Tương tự, PV Gas có gần 17.500 cổ đông, nhưng Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam vẫn nắm tới 95,76% vốn. Tại Đại hội đồng cổ đông (ĐHĐCĐ) năm trước, Chủ tịch HĐQT PV Gas Nguyễn Thanh Bình cho hay, Công ty đang trình phương án tái cấu trúc. Đối với vướng mắc điều kiện công ty đại chúng, lãnh đạo PV Gas trước đây đã có báo cáo/văn bản gửi các cấp để có giải pháp tháo gỡ và tin tưởng sẽ có giải pháp cho vấn đề này.

Áp lực về việc không đáp ứng tiêu chí công ty đại chúng dự kiến trở thành chủ đề nóng tại nhiều doanh nghiệp trong mùa ĐHĐCĐ năm 2026. Theo kế hoạch, Tổng Công ty cổ phần Đầu tư quốc tế Viettel (Viettel Global) sẽ tổ chức cuộc họp ĐHĐCĐ thường niên vào cuối tháng 4. Dù tài liệu ĐHĐCĐ gửi đến các cổ đông không trực tiếp đặt ra câu chuyện trên, ban lãnh đạo Viettel Global cũng tiết lộ về định hướng sẽ niêm yết cổ phiếu công ty trong tương lai.

Cụ thể, về quản trị rủi ro, Viettel Global đặt mục tiêu tiếp tục nâng cao mức độ trưởng thành của hệ thống quản trị rủi ro toàn hệ thống, xây dựng văn hóa tuân thủ đi vào thực chất trong mọi quyết định kinh doanh. Đây không chỉ là yêu cầu quản trị nội bộ, mà còn là điều kiện tiên quyết để Viettel Global đáp ứng kỳ vọng của nhà đầu tư quốc tế và chuẩn bị cho định hướng niêm yết trong tương lai.

Để đi theo định hướng trên, yêu cầu đầu tiên là Viettel Global vẫn đảm bảo tư cách công ty đại chúng. Trong bối cảnh đặt mục tiêu trở thành công ty công nghệ toàn cầu và thu hút nhà đầu tư quốc tế, việc giải bài toán sở hữu sẽ là điều kiện tiên quyết đối với Viettel Global.

Các quy định mới trong Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước cũng đang cho phép doanh nghiệp có thời gian thực hiện kế hoạch cơ cấu lại mà không bị hủy tư cách đại chúng ngay lập tức. Cụ thể, doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa đang niêm yết, đăng ký giao dịch chưa đáp ứng điều kiện công ty đại chúng về cơ cấu cổ đông nhưng "trong thời gian thực hiện kế hoạch cơ cấu lại đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt" sẽ không bị hủy tư cách công ty đại chúng.

Đối với các kế hoạch cơ cấu lại, đây là nội dung mà các doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ cần ban hành sớm. Theo Nghị định số 366/2025/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp ban hành cuối năm 2025, các doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ chậm nhất trong quý I năm đầu tiên của kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm phải ban hành chiến lược phát triển, bao gồm kế hoạch cơ cấu lại vốn của doanh nghiệp đầu tư tại công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn.