Sáng tạo từ những trăn trở vì cộng đồng

Giảm vất vả cho nông dân

Năm 1979, sau khi tốt nghiệp THPT, ông Nguyễn Đức Thành thi đậu vào Trường Công nhân Kỹ thuật I (nay là Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội). 4 năm sau, ông về làm việc tại Nhà máy Cơ khí Phổ Yên (tỉnh Thái Nguyên), đồng thời theo học ngành chế tạo máy - hệ tại chức để nâng cao tay nghề. Thế nhưng, cuộc sống công nhân với đồng lương không cao, xa gia đình khiến ông quyết định trở về quê vào năm 1990. Bằng số vốn ít ỏi, vợ chồng ông mở xưởng sửa chữa máy nông cụ trên mảnh đất 400m2 của gia đình, phục vụ bà con quanh vùng.

Ông Thành nhớ lại: “Diện tích trồng lúa của xã lớn, bà con chủ yếu làm thủ công. Tôi nghĩ rằng phải nghiên cứu chế tạo một số máy nông nghiệp để giảm vất vả, nâng cao năng suất lao động”. Từ ý nghĩ giản dị ấy, con đường sáng tạo đầy thử thách nhưng cũng đem lại thành quả rực rỡ đã mở ra. Đến năm 2008, ông thành lập Công ty TNHH MTV Cơ khí Tuyết Thành tại quê nhà. Các sản phẩm do ông nghiên cứu chế tạo (như thùng ủ rác hữu cơ vi sinh, máy tuốt đậu phộng, máy tách hạt bắp, máy bón phân viên dúi, đến dao cắt cỏ máy bằng lưỡi cưa) đều được bà con đón nhận tích cực. Trong đó, nổi bật nhất là công cụ sạ lúa chuyên dụng, được Bộ Công thương bình chọn là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu khu vực phía Bắc năm 2012.

Bên cạnh đó, máy tuốt đậu phộng, máy bơm nước tại ruộng, công cụ sạ lúa hàng rộng - hàng hẹp của ông Thành được bình chọn là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu tỉnh Bắc Giang (trước đây) năm 2012; máy tuốt sợi gai đoạt giải 3 cuộc thi “Sáng tạo kỹ thuật nhà nông” của tỉnh năm 2021… Hiện thị trấn Nhã Nam (tỉnh Bắc Ninh) đang sử dụng lồng quay phân loại rác do ông Thành và Hợp tác xã Môi trường xanh tự chế tạo, cải tiến mẫu mã. Với đóng góp này, năm 2025, ông Thành được tỉnh trao tặng giải thưởng vì môi trường. Tuy nhiên, ông Thành tâm tư: “Các sáng chế cơ khí của tôi khi đoạt giải thưởng thành phố, đặc biệt là máy tuốt đậu phộng, dễ bị bắt chước, đến lúc đăng ký sở hữu trí tuệ thì thường không còn tính mới, cho nên công sức, trí tuệ của người nông dân như tôi nhiều khi bị đánh cắp”.

Ứng dụng thiết thực

Nhận thấy chưa có thiết bị cảnh báo hiệu quả ở những ngầm tràn, đoạn đường ngập nước khi mưa to; đồng thời trăn trở trước những hiểm nguy mà người dân vùng núi, vùng trũng phải đối mặt với mùa mưa lũ, đặc biệt là các trận lũ ống, lũ quét bất ngờ, ông Thành nghiên cứu và cho ra đời “Cột cảnh báo nước dâng, nước lũ bằng tín hiệu và pháo hiệu”.

Ý tưởng sáng chế cột cảnh báo nước lũ đến với ông Thành đến từ sáng chế cột cảnh báo bằng sóng vô tuyến của một người bạn. “Nhưng thiết bị đó đòi hỏi cả bộ phận thu lẫn phát, rất phức tạp và khó ứng dụng thực tế, nhất là ở vùng sâu, vùng xa. Trong khi đó, những nơi thường xuyên ngập lũ lại rất cần giải pháp đơn giản, trực quan, hoạt động cả khi mất điện”, ông Thành phân tích. Hơn nữa, các cảnh báo bằng tin nhắn điện thoại, phương tiện truyền thông vốn khó tiếp cận với bà con miền núi, miền xa xôi, đặc biệt là vào ban đêm. Chính vì thế, từ năm 2017 ông bắt đầu nghiên cứu, đến năm 2018 đã hoàn thiện cột cảnh báo nước dâng, nước lũ bằng tín hiệu và pháo hiệu với cấu tạo khá đơn giản, gồm trụ kim loại, hộp kỹ thuật chứa pin năng lượng mặt trời, ắc quy, cảm biến nước, hệ thống loa, đèn và ống pháo hiệu (pháo do Bộ Quốc phòng sản xuất).

Công trình này như cột đèn tín hiệu giao thông, dùng để lắp đặt tại các đoạn đường ngập nước hay vùng bị mưa lũ và cùng một lúc cảnh báo nhiều cấp độ, bao gồm: người dân có thể đi qua nếu cột báo đèn xanh, phải chú ý di chuyển nếu cột báo đèn vàng, không nên đi qua nếu đèn báo đỏ. Trong trường hợp nước dâng đến mức độ đặc biệt nguy hiểm, mạch điện tự động kích hoạt pháo hiệu bắn lên cao, phát sáng kèm tiếng nổ, giúp bà con ở phạm vi hàng chục cây số dễ dàng nhận biết để phòng tránh. Đánh giá về sáng chế này, ông Lê Mạnh Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Trung ương Hội Khuyến học Việt Nam, nhận xét: “Công trình mang tính ứng dụng rất thiết thực, đặc biệt ở vùng thường xuyên xảy ra lũ ống, lũ quét. Điều đáng quý là xuất phát từ lao động đời thường của một người nông dân, chứ không phải đề tài nghiên cứu “cất trong ngăn kéo”. Từ vụ lật tàu Vịnh Xanh 58 khiến 39 người chết thương tâm ở Quảng Ninh (ngày 19-7-2025) và tình trạng sạt lở đất ở nhiều vùng, ông Thành dự định sẽ tích hợp thêm vào công trình tính năng cảnh báo sạt lở và nghiên cứu phiên bản gắn trên tàu thuyền.

Không có phòng nghiên cứu hiện đại, không đội ngũ kỹ sư hỗ trợ, ông Thành mày mò, sáng chế thành công các máy móc cơ khí giúp giảm sự vất vả của bà con nông dân. Từ những sáng chế phục vụ đồng ruộng cho tới cột cảnh báo nước dâng, nước lũ, ông đã cho thấy tinh thần kiên trì tự học, dám nghĩ, dám làm và trên hết là tấm lòng vì cộng đồng.