Sao Hỏa từng có đại dương? Những dấu vết 3 tỷ năm tuổi hé lộ sự thật

Ngày nay, Sao Hỏa hiện lên như một sa mạc đỏ lạnh giá, với bầu khí quyển rất mỏng và gần như không có nước lỏng ổn định trên bề mặt. Nhưng hàng tỷ năm trước, hành tinh này có thể mang một diện mạo hoàn toàn khác: những dòng sông chảy qua thung lũng, các hồ nước rộng lớn và thậm chí một đại dương bao phủ phần lớn vùng đồng bằng phía bắc.

Ảnh: nationalgeographic.com

Ý tưởng về đại dương cổ đại trên Sao Hỏa không phải là giả thuyết mới. Từ những hình ảnh đầu tiên của tàu Viking, các nhà khoa học đã phát hiện những địa hình có thể là dấu vết của bờ biển. Tuy nhiên, những bằng chứng này từng gây tranh luận. Các quan sát có độ phân giải cao sau đó thậm chí không tìm thấy những cấu trúc bờ biển rõ ràng tại một số khu vực được đề xuất.

Ảnh: medium

Bằng chứng thuyết phục hơn đến từ những gì còn lại của các con sông cổ. Trên bề mặt Sao Hỏa có hàng loạt mạng lưới thung lũng và đồng bằng châu thổ. Một nghiên cứu trên Nature Geoscience cho thấy sự phân bố của các châu thổ cổ phù hợp với một mặt mực nước gần như liên tục dọc theo vùng đồng bằng phía bắc, củng cố khả năng từng tồn tại một đại dương rộng lớn.

Đặc biệt, nghiên cứu công bố năm 2026 trên Space Exploration đã phát hiện những cấu trúc hình quạt ở Valles Marineris. Các nhà nghiên cứu cho rằng chúng là những đồng bằng châu thổ hình thành khi sông mang phù sa đổ vào một vùng nước đứng. Các cấu trúc này nằm ở độ cao tương tự nhau, khoảng 3.750–3.650 m dưới mốc chuẩn địa hình Sao Hỏa, và được cho là ghi lại mực nước cao nhất của một vùng biển hoặc hồ cổ khoảng 3,37 tỷ năm trước.

Ảnh: vistaalmar

Cũng trong năm 2026, một nghiên cứu trên Nature đưa ra một dấu hiệu khác: một dải địa hình tương đối phẳng trải rộng quanh vùng đồng bằng phía bắc, có đặc điểm tương tự thềm lục địa trên Trái Đất. Khi kết hợp với các châu thổ sông, trầm tích ven biển và khoáng vật từng tương tác với nước, cấu trúc này trở thành một bằng chứng đáng chú ý cho giả thuyết về đại dương cổ đại.

Nếu đại dương thực sự tồn tại, quy mô của nó có thể rất lớn. Nghiên cứu năm 2026 của nhóm Đại học Bern cho rằng đại dương này ít nhất có kích thước tương đương Bắc Băng Dương của Trái Đất và từng bao phủ một phần đáng kể bán cầu bắc.

Điều khiến câu chuyện trở nên hấp dẫn hơn không chỉ là nước. Nước lỏng tồn tại lâu dài đồng nghĩa Sao Hỏa cổ đại có thể từng sở hữu những môi trường thuận lợi hơn cho sự sống vi sinh vật. NASA cũng đã phát hiện những gợn sóng hóa đá trong khu vực Gale Crater, cho thấy các hồ nước nông từng tồn tại và có sóng trên bề mặt.

Vì vậy, câu hỏi ngày nay không đơn giản là “Sao Hỏa có từng có nước hay không?” mà còn là: đại dương ấy tồn tại bao lâu, biến mất như thế nào và liệu nó có từng nuôi dưỡng sự sống? Những dấu vết còn lại trên hành tinh đỏ có thể chính là những trang cuối cùng của một thế giới từng xanh hơn rất nhiều so với ngày nay.

Giống cừu kỳ lạ với bốn sừng cong đối xứng và gần như không có đuôi