Sắp định danh tài sản số ở Việt Nam

Tài sản số có thể có danh tính điện tử. Ảnh: Reuters.

Tờ trình dự án Luật Định danh và xác thực điện tử do Bộ Công an chủ trì soạn thảo đề xuất mở rộng cơ chế định danh sang các thực thể vật lý và thực thể trên môi trường số, trong đó có tài sản số.

Tài sản số có thể được cấp danh tính điện tử riêng

Nếu các quy định hiện hành chủ yếu tập trung cấp danh tính điện tử cho cá nhân, cơ quan và tổ chức, dự thảo luật mới mở rộng phạm vi sang phương tiện giao thông, địa điểm, thửa đất, hàng hóa, địa chỉ IP, nền tảng số, ứng dụng và tài sản số.

Theo đề xuất, mỗi thực thể có thể được gắn một mã nhận diện riêng, qua đó hỗ trợ xác định thuộc tính, nguồn gốc và chủ thể có liên quan.

Với tài sản số, cơ chế này có thể giúp nhận diện rõ hơn từng loại tài sản, tổ chức phát hành, chủ sở hữu và đơn vị cung cấp dịch vụ.

Tuy nhiên, việc đưa tài sản số vào phạm vi định danh không đồng nghĩa mọi loại tài sản số đều được pháp luật công nhận hoặc bảo hộ như tài sản truyền thống. Cơ chế cụ thể còn phụ thuộc vào các quy định hướng dẫn và chính sách quản lý thị trường tài sản số trong thời gian tới.

Việc định danh tài sản số không chỉ phục vụ quản lý hành chính mà còn có thể hỗ trợ truy xuất thông tin và kiểm soát giao dịch trên môi trường số.

Việc gắn mã nhận diện thống nhất cho tài sản số có thể hỗ trợ xác minh nguồn gốc, chủ sở hữu và truy vết các giao dịch bất thường. Ảnh: Reuters.

Khi mỗi tài sản được gắn mã nhận diện thống nhất, cơ quan quản lý và các bên tham gia thị trường có thể xác minh nguồn gốc, chủ sở hữu, tổ chức phát hành và đơn vị cung cấp dịch vụ. Dữ liệu này cũng hỗ trợ truy vết các giao dịch bất thường, có dấu hiệu lừa đảo hoặc rửa tiền.

Cơ chế định danh có thể tạo điều kiện để Việt Nam áp dụng các chuẩn quốc tế về quản lý tài sản số. Trong đó, quy tắc của Lực lượng Đặc nhiệm tài chính quốc tế yêu cầu các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản ảo thu thập và chia sẻ thông tin người gửi, người nhận trong giao dịch.

Bên cạnh đó, tiêu chuẩn ISO 24165 DTI cung cấp hệ thống mã định danh thống nhất cho các loại token kỹ thuật số, giúp hạn chế nhầm lẫn và hỗ trợ truy xuất thông tin trong giao dịch xuyên biên giới.

Thị trường tài sản số hiện tiềm ẩn nhiều rủi ro từ các dự án không rõ nguồn gốc, sàn giao dịch lừa đảo hoặc hành vi phát hành token rồi ngừng hoạt động.

Nếu tài sản số và các chủ thể liên quan được định danh, nhà đầu tư có thể có thêm căn cứ để kiểm tra nguồn gốc tài sản, tổ chức phát hành và đơn vị cung cấp dịch vụ trước khi giao dịch.

Cơ chế này cũng có thể hỗ trợ xác minh quyền sở hữu khi xảy ra tranh chấp, đồng thời tăng khả năng phát hiện và xử lý các giao dịch có dấu hiệu vi phạm.

Với cơ quan quản lý, dữ liệu định danh có thể hỗ trợ giám sát thị trường và truy vết dòng tiền. Với người dùng, đây có thể là cơ sở để giảm rủi ro khi tham gia các hoạt động tài chính trên môi trường số.

Mở rộng vai trò của hệ thống định danh điện tử

Bên cạnh đề xuất định danh tài sản số, dự thảo còn mở rộng việc sử dụng hệ thống định danh và xác thực điện tử trong dịch vụ công, phòng thủ dân sự và xử lý tình huống khẩn cấp.

Theo tờ trình, hệ thống này có thể được kết nối với Cơ sở dữ liệu phòng thủ dân sự và Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Trong các tình huống dịch bệnh, thiên tai hoặc sự cố khẩn cấp, việc xác định chính xác danh tính và thông tin cư trú có thể hỗ trợ cơ quan chức năng phân bổ nguồn lực cứu trợ đúng đối tượng, đồng thời quản lý biến động dân cư minh bạch và hiệu quả hơn.

Dự thảo cũng hướng tới giảm yêu cầu người dân phải trực tiếp có mặt hoặc xuất trình giấy tờ bản cứng khi thực hiện thủ tục hành chính và giao dịch công.

VNeID được định hướng trở thành kênh giao tiếp điện tử tập trung giữa người dân, doanh nghiệp và cơ quan nhà nước. Thông báo, yêu cầu bổ sung hồ sơ và kết quả giải quyết thủ tục có thể được gửi qua một nền tảng thống nhất, thay vì phân tán trên nhiều hệ thống khác nhau.

Giao diện trang chủ VNeID. Ảnh: Quang Nam.

Về nguồn lực triển khai, tờ trình cho biết việc thi hành luật sẽ dựa trên hạ tầng, nhân lực và điều kiện hiện có của Bộ Công an cùng các bộ, ngành liên quan.

Việc triển khai dự kiến không làm phát sinh thêm tổ chức bộ máy hoặc biên chế mới. Kinh phí tuyên truyền, tập huấn và thi hành luật sẽ được cân đối trong dự toán ngân sách nhà nước.

Dự thảo luật dự kiến quy định các nguyên tắc định danh, xác thực điện tử; danh tính điện tử của cá nhân, tổ chức, thực thể vật lý và thực thể số; hoạt động cung cấp, sử dụng dịch vụ định danh; cùng trách nhiệm, quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan.

Bộ Công an đề xuất Chính phủ xem xét, trình Quốc hội khóa XVI cho ý kiến và thông qua dự án luật tại Kỳ họp thứ 2.