Sáp nhập đơn vị hành chính với phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội - thực tiễn và bài học kinh nghiệm tại Nghệ An

Đoàn đại biểu tỉnh Nghệ An do PGS.TS Dương Đình Chỉnh, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh Nghệ An dẫn đầu dự và phát biểu tham luận tại hội thảo.

Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An giới thiệu tham luận của đồng chí Dương Đình Chỉnh với nội dung: “Thực tiễn sáp nhập đơn vị hành chính với phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội ở Nghệ An và một số bài học kinh nghiệm”.

Đồng chí Dương Đình Chỉnh phát biểu tại hội thảo.

...Hội thảo hôm nay có ý nghĩa thiết thực trong việc tổng kết thực tiễn, bổ sung luận cứ và gợi mở những định hướng để tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, gắn sắp xếp đơn vị hành chính với yêu cầu phát triển nhanh, bền vững. Đây không chỉ là vấn đề tổ chức hành chính, mà liên quan trực tiếp đến năng lực quản trị, phân bổ nguồn lực, tổ chức không gian phát triển, tạo liên kết vùng. Đồng thời, đối với một quốc gia và từng địa phương, phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng,an ninh luôn là hai mặt thống nhất của một quá trình phát triển.

Một không gian phát triển chỉ thực sự có ý nghĩa khi không gian đó được quản trị hiệu quả, đời sống nhân dân được nâng lên, chủ quyền lãnh thổ được giữ vững, an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội được bảo đảm và thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân ngày càng vững chắc .Từ góc nhìn đó, tôi cho rằng, có nhiều vấn đề đáng được trao đổi tại buổi hội thảo hôm nay.

Toàn cảnh hội thảo.

Nghệ An là tỉnh có diện tích lớn nhất khu vực Bắc Trung Bộ, dân số đông, địa hình đa dạng, trải dài từ miền núi, biên giới đến đồng bằng, ven biển; có gần 470 km đường biên giới tiếp giáp nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào và 82 km bờ biển. Đây vừa là những lợi thế để mở rộng không gian phát triển, tăng cường liên kết vùng, vừa đặt ra những yêu cầu rất cao đối với công tác quản trị địa bàn và bảo đảm quốc phòng, an ninh.Xuất phát từ những yêu cầu trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, tôi xin chia sẻ một số kết quả bước đầu, những vấn đề đặt ra và một số bài học kinh nghiệm trong quá trình sắp xếp đơn vị hành chính ở Nghệ An.

Một góc nông thôn mới ở Nghệ An.

Phần thứ nhất

SẮP XẾP ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH - TỪ TỔ CHỨC LẠI ĐỊA GIỚI ĐẾN MỞ RỘNG KHÔNG GIAN PHÁT TRIỂN

Điều chúng tôi nhận thức rõ từ thực tiễn tại địa phương là: Giá trị của sắp xếp đơn vị hành chính không nên được đo trước hết bằng số lượng đơn vị hành chính giảm đi, mà phải được nhìn nhận bằng những giá trị phát triển mới được tạo ra sau sắp xếp.

Nói cách khác, nếu chỉ dừng lại ở việc giảm đầu mối, tinh gọn tổ chức thì mới chỉ đạt mục tiêu về mặt hành chính. Giá trị lớn hơn phải là tổ chức lại không gian phát triển, khơi thông nguồn lực, nâng cao chất lượng quản trị và tạo dựng một không gian phát triển hài hòa hơn giữa kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng và an ninh.

Sau sắp xếp từ ngày 1/7/2025, toàn tỉnh Nghệ An còn 130 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 119 xã và 11 phường. Quy mô quản lý của các đơn vị cơ sở được mở rộng đáng kể. Điều đó đặt ra không ít áp lực về tổ chức bộ máy, cán bộ, hạ tầng, phương thức quản lý; nhưng đồng thời cũng tạo ra một điều kiện mới để nhìn nhận lại cách thức tổ chức không gian phát triển. Trước đây, trong một chừng mực nhất định, tư duy phát triển còn chịu sự chi phối bởi ranh giới của từng đơn vị hành chính. Sau sắp xếp, những ranh giới đó được mở rộng, tạo điều kiện để chuyển mạnh hơn từ tư duy phát triển theo địa giới hành chính sang tư duy phát triển theo không gian kinh tế, không gian sinh thái, không gian văn hóa và không gian chiến lược.

Đối với Nghệ An, ý nghĩa này càng rõ nét: Một tỉnh có địa bàn rộng, địa hình đa dạng; Điều cần hướng tới là hình thành sự kết nối giữa các không gian; để miền núi không chỉ là địa bàn cần hỗ trợ mà còn trở thành không gian phát triển về lâm nghiệp, kinh tế dưới tán rừng, du lịch sinh thái, kinh tế cửa khẩu; đồng bằng và đô thị trở thành trung tâm dịch vụ, công nghiệp, khoa học, công nghệ; ven biển phát huy mạnh các lợi thế về kinh tế biển, cảng biển, logistics; từ đó tạo thành một chỉnh thể phát triển có sự bổ trợ lẫn nhau. Việc sắp xếp đơn vị hành chính vì vậy có thể tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc gắn quy hoạch, đầu tư kết cấu hạ tầng và phân bổ nguồn lực với những không gian phát triển lớn hơn; tăng cường kết nối Khu kinh tế Đông Nam, các khu công nghiệp, cảng biển, cửa khẩu quốc tế và hành lang kinh tế Đông - Tây.

Đô thị Vinh (cũ) thu hút nhiều nhà đầu tư về bất động sản, thương mại, dịch vụ. Ảnh: ĐT

Đặc biệt, một không gian phát triển rộng hơn cũng tạo điều kiện để nhìn nhận đầy đủ hơn mối quan hệ giữa phát triển kinh tế với bảo đảm quốc phòng, an ninh.Ở Nghệ An, những tuyến đường giao thông, những khu kinh tế, những đô thị, những vùng sản xuất, những khu vực biên giới, ven biển không chỉ có ý nghĩa về kinh tế - xã hội. Trong nhiều trường hợp, đó còn là những không gian có ý nghĩa chiến lược về quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Do đó, tổ chức lại không gian hành chính cũng cần được nhìn nhận như một cơ hội để tổ chức lại không gian phát triển theo hướng vừa phát huy tối đa lợi thế kinh tế, vừa chủ động củng cố thế trận quốc phòng, an ninh ngay trong quá trình phát triển.

Thực tiễn gần một năm triển khai cho thấy quá trình sắp xếp quy mô lớn không làm gián đoạn các động lực tăng trưởng của tỉnh. Năm 2025, tốc độ tăng trưởng của Nghệ An 8,44%; thu ngân sách đạt trên 29,3 nghìn tỷ đồng; kim ngạch xuất khẩu đạt 4,5 tỷ USD; thu hút FDI vượt 1 tỷ USD. 6 tháng đầu năm 2026, tốc độ tăng trưởng đạt gần 10%; thu ngân sách đạt trên 16 nghìn tỷ đồng; thu hút FDI đạt trên 1 tỷ USD. Những kết quả này tất nhiên không thể quy hoàn toàn cho việc sắp xếp đơn vị hành chính. Tuy nhiên, trong bối cảnh tỉnh đồng thời thực hiện một cuộc cải cách lớn về tổ chức bộ máy và địa giới hành chính mà vẫn duy trì được sự ổn định, tăng trưởng và tiến độ các dự án phát triển, có thể thấy quá trình chuyển đổi đã được chuẩn bị tương đối chủ động, không làm đứt gãy các động lực phát triển. Quan trọng hơn, sự thay đổi về địa giới đang đặt ra cơ hội để thay đổi tư duy về không gian phát triển. Đây mới là giá trị lâu dài mà việc sắp xếp đơn vị hành chính cần hướng tới.

Phần thứ hai

TỪ MỞ RỘNG KHÔNG GIAN PHÁT TRIỂN ĐẾN ĐỔI MỚI QUẢN TRỊ GẮN VỚI QUỐC PHÒNG, AN NINH

Nếu sắp xếp đơn vị hành chính tạo ra một không gian lớn hơn thì câu hỏi tiếp theo đặt ra là: Làm thế nào để quản trị tốt hơn không gian đó?

Đây chính là điểm chuyển quan trọng từ “sắp xếp” sang “vận hành”, từ thay đổi địa giới sang thay đổi phương thức quản trị. Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, khi không còn cấp chính quyền trung gian, mối quan hệ giữa cấp tỉnh và cấp xã trở nên trực tiếp hơn. Điều này vừa tạo ra cơ hội rút ngắn tầng nấc quản lý, nâng cao tính chủ động của cơ sở, vừa đặt ra yêu cầu cao hơn đối với năng lực tổ chức thực hiện. Thực tiễn tại Nghệ An cho thấy, cấp ủy phải đổi mới phương thức lãnh đạo theo hướng sâu sát, rõ việc, rõ trách nhiệm; chính quyền phải chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy quản trị và kiến tạo phát triển; Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội phải phát huy tốt hơn vai trò tuyên truyền, vận động, giám sát và tạo đồng thuận xã hội.

Phối cảnh Dự án nhiệt điện LNG Quỳnh Lập. Ảnh tư liệu Phạm Bằng

Thêm một điều quan trọng nữa là việc trao quyền cho cơ sở phải đi cùng với nâng cao năng lực của cơ sở. Một đơn vị hành chính có địa bàn rộng hơn, dân số lớn hơn, nhiệm vụ nhiều hơn nhưng nếu nguồn lực, cán bộ, hạ tầng và thẩm quyền không tương xứng thì không gian rộng hơn chưa chắc đã tạo ra năng lực phát triển lớn hơn.

Và chuyển đổi số cũng có vai trò đặc biệt quan trọng. Khi khoảng cách địa lý trở thành một trong những thách thức lớn của các địa phương thì dữ liệu số, các nền tảng số và hệ thống điều hành điện tử có thể trở thành “hạ tầng mềm” giúp rút ngắn khoảng cách giữa chính quyền với người dân, giữa cấp tỉnh với cơ sở và giữa các địa bàn với nhau.

Từ đây, có thể thấy một mối quan hệ rất rõ: Không gian quản lý được mở rộng → yêu cầu quản trị được nâng lên → chuyển đổi số trở thành công cụ quan trọng → các nguồn lực được kết nối và khai thác hiệu quả hơn.

Riêng đối với Nghệ An, câu chuyện không dừng ở quản trị phát triển. Một không gian rộng hơn, đặc biệt tại các địa bàn miền núi, biên giới, ven biển, cũng đồng nghĩa với yêu cầu cao hơn về quản lý địa bàn, bảo đảm quốc phòng, an ninh và giữ vững ổn định chính trị, trật tự, an toàn xã hội.

Với gần 470 km đường biên giới và 82 km bờ biển, Nghệ An có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng. Quản trị một không gian như vậy đòi hỏi phải bảo đảm sự hiện diện, lãnh đạo, quản lý thống nhất của hệ thống chính trị; không để xảy ra khoảng trống trong quản lý địa bàn; đồng thời phải phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và Nhân dân. Thực tiễn bước đầu cho thấy, mặc dù phạm vi quản lý của nhiều đơn vị hành chính được mở rộng, tình hình an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội cơ bản được giữ vững, không phát sinh điểm nóng do quá trình sắp xếp.

Đây là một kết quả rất đáng ghi nhận. Bởi suy cho cùng, phát triển chỉ có thể bền vững khi được đặt trên nền tảng ổn định; và quốc phòng, an ninh cũng chỉ thực sự vững chắc khi có một nền kinh tế phát triển, đời sống nhân dân được nâng cao và niềm tin xã hội được củng cố.

Do đó, sáp nhập đơn vị hành chính cần được đặt trong một cách tiếp cận tổng thể: Phát triển kinh tế - xã hội phải gắn với quốc phòng, an ninh; mở rộng không gian phát triển phải đồng thời mở rộng không gian bảo đảm an ninh, an toàn; xây dựng kết cấu hạ tầng phải tính đến yêu cầu phát triển và yêu cầu bảo vệ Tổ quốc.

Đây là một trong những giá trị quan trọng nhất mà thực tiễn tại Nghệ An gợi mở.

Phần thứ ba

NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN TIẾP TỤC QUAN TÂM

Một cuộc cải cách lớn không thể chỉ nhìn từ những kết quả ban đầu. Quan trọng hơn là phải nhìn thẳng vào những vấn đề đang đặt ra để bảo đảm những lợi ích của sắp xếp được chuyển hóa thành hiệu quả phát triển lâu dài. Từ thực tiễn tại Nghệ An, chúng tôi cho rằng, có một số vấn đề cần tiếp tục quan tâm.

Cầu Cửa Hội qua Sông Lam. Ảnh: Quang An

Thứ nhất, phân cấp, phân quyền phải đi liền với nguồn lực và năng lực thực thi

Khi nhiều nhiệm vụ được chuyển trực tiếp xuống cấp xã, yêu cầu đối với chính quyền cơ sở tăng lên rõ rệt. Vì vậy, giao nhiệm vụ phải đồng thời giao thẩm quyền, nhân lực, tài chính, cơ sở vật chất, dữ liệu và các điều kiện cần thiết để thực hiện nhiệm vụ; đồng thời phải gắn với kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình.

Thứ hai, phải tiếp tục xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở đáp ứng yêu cầu quản trị một không gian lớn hơn

Quy mô địa bàn càng rộng, yêu cầu đối với cán bộ càng cao. Người cán bộ cơ sở hôm nay không chỉ cần nắm chắc nghiệp vụ hành chính mà còn phải có tư duy phát triển, năng lực phối hợp, kỹ năng số, khả năng giải quyết các vấn đề liên ngành và đặc biệt là khả năng gần dân, hiểu dân, vận động và tạo đồng thuận trong nhân dân.

Thứ ba, chuyển đổi số phải trở thành một cấu phần của cải cách, chứ không chỉ là công cụ hỗ trợ cải cách

Nếu không có dữ liệu dùng chung, nền tảng liên thông và hạ tầng số đồng bộ thì việc quản trị một địa bàn rộng sẽ khó đạt hiệu quả như mong muốn. Vì vậy, cần tiếp tục đầu tư hạ tầng số, chuẩn hóa và kết nối dữ liệu, tạo điều kiện để cán bộ có thể điều hành dựa trên dữ liệu và người dân tiếp cận dịch vụ công thuận lợi hơn.

Thứ tư, phải giải quyết tốt bài toán tài sản công và các nguồn lực sau sắp xếp

Trụ sở, cơ sở vật chất, đất đai và các tài sản công dôi dư cần được rà soát, quản lý và sử dụng hiệu quả, tránh lãng phí. Nếu được tổ chức hợp lý, đây không chỉ là vấn đề xử lý hậu quả của sắp xếp mà còn có thể trở thành nguồn lực mới cho phát triển.

Toàn cảnh Khu công nghiệp VSIP Nghệ An. Ảnh: P.V

Thứ năm, mở rộng không gian hành chính không có nghĩa là làm mất đi những không gian văn hóa

Đây là vấn đề cần đặc biệt quan tâm. Mỗi địa phương trước sáp nhập đều có những giá trị lịch sử, văn hóa, truyền thống và ký ức cộng đồng. Khi địa giới thay đổi, những giá trị đó không thể và cũng không nên bị xóa nhòa. Vấn đề đặt ra là phải biết giữ gìn “hồn cốt” của từng vùng đất, đồng thời xây dựng một tâm thế cộng đồng mới, rộng mở hơn, đoàn kết hơn và hiện đại hơn. Làm tốt công tác tuyên truyền, vận động, phát huy dân chủ và tôn trọng những giá trị lịch sử, văn hóa sẽ góp phần hạn chế tâm lý cục bộ, so sánh và tạo nền tảng xã hội cho sự phát triển của đơn vị hành chính mới.

Thứ sáu, phải đặc biệt quan tâm đến yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh trên địa bàn rộng hơn

Địa bàn rộng hơn đòi hỏi phương thức quản lý địa bàn phải chủ động hơn; phải nắm chắc tình hình ngay từ cơ sở; phát huy vai trò của nhân dân; tăng cường phối hợp giữa các lực lượng; chủ động phòng ngừa, phát hiện và xử lý những vấn đề phát sinh từ sớm, từ xa. Đối với Nghệ An, đây không chỉ là yêu cầu về bảo đảm an ninh, trật tự mà còn là yêu cầu gắn trực tiếp với phát triển bền vững và phát huy vị trí chiến lược của tỉnh trong khu vực Bắc Trung Bộ.

Phần thứ tư

MỘT SỐ KIẾN NGHỊ, GIẢI PHÁP

Từ những lý do trên, chúng tôi xin đề xuất một số kiến nghị sau:

Một là, tiếp tục hoàn thiện đồng bộ thể chế về tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền giữa các cấp; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình và phân bổ nguồn lực.

Hai là, tập trung nâng cao năng lực thực thi của chính quyền cấp xã, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có phẩm chất, năng lực, uy tín, tư duy đổi mới, năng lực quản trị và kỹ năng số; đổi mới nội dung, phương thức đào tạo, bồi dưỡng theo hướng sát với yêu cầu thực tiễn của từng loại địa bàn.

Ba là, đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng hạ tầng dữ liệu đồng bộ, coi dữ liệu và nền tảng số là một bộ phận quan trọng của năng lực quản trị địa phương; bảo đảm liên thông giữa các cấp, các ngành và phục vụ ngày càng tốt hơn người dân, doanh nghiệp.

Bốn là, đặt sắp xếp đơn vị hành chính trong tổng thể quy hoạch và chiến lược phát triển vùng. Đây là vấn đề có ý nghĩa lâu dài. Mỗi phương án sắp xếp cần được nhìn nhận không chỉ từ các tiêu chí về diện tích, dân số hay tổ chức bộ máy mà phải đặt trong tổng thể các yếu tố về lịch sử, văn hóa, kinh tế, xã hội, địa lý, quốc phòng, an ninh, kết nối hạ tầng và yêu cầu phát triển trong từng giai đoạn. Mục tiêu cuối cùng không phải là tạo ra những đơn vị hành chính lớn hơn về diện tích, mà là tạo ra những không gian phát triển có năng lực lớn hơn.

Năm là, tiếp tục gắn phát triển kinh tế - xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh và tăng cường liên kết vùng. Trong quy hoạch, đầu tư hạ tầng và tổ chức không gian phát triển cần tính đến đồng thời yêu cầu phát triển và yêu cầu bảo vệ Tổ quốc; đặc biệt quan tâm các địa bàn biên giới, miền núi, ven biển, cửa khẩu, khu kinh tế và các địa bàn có vị trí chiến lược.

Toàn cảnh xã Quỳnh Thắng - Một trong những trọng điểm mở rộng KKT Đông Nam Nghệ An. Ảnh: P.V

Sáu là, lấy sự đồng thuận của nhân dân và chất lượng phục vụ nhân dân làm thước đo quan trọng của cải cách. Mọi thay đổi về tổ chức hành chính cuối cùng đều phải hướng đến con người. Một mô hình tổ chức chỉ thực sự thành công khi người dân cảm nhận được sự thuận lợi hơn trong tiếp cận dịch vụ công, quyền và lợi ích chính đáng được bảo đảm tốt hơn, môi trường phát triển được cải thiện và niềm tin đối với chính quyền được củng cố.

Trên cơ sở thực tiễn tại các địa phương, chúng tôi cho rằng, sáp nhập đơn vị hành chính cần được nhìn nhận không phải như điểm kết thúc của một quá trình sắp xếp, mà là điểm khởi đầu của một quá trình phát triển và quản trị mới. Điều quan trọng nhất sau sắp xếp không phải là chúng ta đã giảm được bao nhiêu đầu mối, mà là chúng ta đã tạo ra được bao nhiêu giá trị phát triển mới; đã khơi thông được bao nhiêu nguồn lực; đã nâng cao được bao nhiêu năng lực quản trị; đã kết nối được những không gian nào; và quan trọng nhất là đời sống, sự an toàn và niềm tin của Nhân dân có được nâng lên hay không?

Chúng tôi cho rằng, cần thống nhất một tinh thần xuyên suốt: Sắp xếp lại địa giới phải mở ra không gian phát triển mới; tinh gọn bộ máy phải dẫn tới nâng tầm quản trị; trao quyền cho cơ sở phải đi cùng nguồn lực và trách nhiệm; phát triển kinh tế phải gắn với củng cố quốc phòng, an ninh; và mọi cải cách cuối cùng phải hướng tới phục vụ Nhân dân tốt hơn. Nếu thực hiện được những điều đó, sắp xếp đơn vị hành chính sẽ không chỉ tạo ra một cấu trúc hành chính mới, mà còn tạo ra một cách nhìn mới về không gian phát triển, một phương thức quản trị mới và một động lực phát triển mới.

Và có lẽ, đây cũng chính là ý nghĩa sâu xa nhất của quá trình chúng ta đang thực hiện: Sáp nhập không phải để những địa giới cũ đơn giản được đặt cạnh nhau trong một địa giới mới; sáp nhập là để những nguồn lực đang phân tán được kết nối, những không gian đang chia cắt được mở ra, những tiềm năng đang nằm riêng lẻ được cộng hưởng và một sức mạnh phát triển mới được hình thành.

Đó không chỉ là yêu cầu của hôm nay, mà còn là nền tảng quan trọng để phát huy hiệu quả tiềm năng, lợi thế của các địa phương, tăng cường liên kết vùng, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và tạo động lực cho phát triển nhanh, bền vững, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc, vững bước trong kỷ nguyên mới.

Xin trân trọng cảm ơn!