Sắp xếp lại trường học phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp - Bài 2: Rốt ráo hoàn thiện phương án sắp xếp

Cô trò Trường Tiểu học Xuân Đỉnh (Hà Nội). Ảnh: NTCC.

Chạy đua với tiến độ năm học mới

Chủ trương sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục đang được đẩy nhanh trên phạm vi cả nước theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Tại Văn bản số 814/TTg-TCCV ngày 20/7, Thủ tướng yêu cầu các địa phương rà soát, tổ chức lại hệ thống trường học theo hướng tinh gọn, trong đó những địa bàn có điều kiện thuận lợi cần giảm khoảng 50% đầu mối cơ sở giáo dục so với thời điểm ngày 1/7/2025.

Thực tế, một số địa phương đã triển khai chủ trương này từ sớm và tạo tiền đề cho giai đoạn thực hiện trên phạm vi toàn quốc. Tiêu biểu là Quảng Ninh, địa phương đầu tiên hoàn thành việc sắp xếp hệ thống trường học từ ngày 15/10/2025. Sau sắp xếp, tỉnh giảm 284 cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên, tương đương khoảng 50% đầu mối.

Đáng chú ý, quá trình triển khai không làm xáo trộn hoạt động dạy học khi học sinh vẫn giữ nguyên lớp, giáo viên, thời khóa biểu. Kinh nghiệm của Quảng Ninh là chỉ sáp nhập các trường, điểm trường trong cùng đơn vị hành chính cấp xã, đồng thời ưu tiên mô hình trường liên cấp tiểu học - THCS tại những khu vực dân cư thưa, địa bàn đi lại khó khăn.

Tiếp nối kinh nghiệm đó, Hà Nội trở thành địa phương tiên phong triển khai chủ trương theo chỉ đạo mới của Chính phủ khi đặt mục tiêu tinh gọn tối thiểu 50% đầu mối quản lý cơ sở giáo dục. Theo kế hoạch, thành phố sẽ hoàn thành việc thành lập các đơn vị mới, kiện toàn tổ chức bộ máy và bổ nhiệm đội ngũ quản lý trước ngày 10/8 để kịp chuẩn bị cho năm học 2026-2027. Đáng chú ý, Hà Nội vẫn giữ nguyên 124 trường THPT công lập; việc sắp xếp chủ yếu tập trung ở khối mầm non, tiểu học và THCS do cấp xã quản lý.

Khuôn viên Trường PTDTNT tỉnh Bắc Ninh. Ảnh: NTCC.

Ngày 22/7, UBND tỉnh Bắc Ninh ban hành Công văn số 7913/UBND-NC về sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục công lập. Theo đó, địa phương đặt mục tiêu tinh gọn từ 30% đến 50% đầu mối quản lý trường học so với thời điểm ngày 1/7/2025.

Cụ thể, các xã, phường thuận lợi giảm tối thiểu 50% đầu mối và ưu tiên sáp nhập các trường cùng cấp; trong khi khu vực miền núi hoặc địa bàn có khoảng cách xa chỉ giảm tối thiểu 30% và linh hoạt duy trì mô hình trường liên cấp.

Trong khi đó, Hưng Yên đặt mục tiêu giảm khoảng 30% đầu mối cơ sở giáo dục công lập ở mỗi cấp học, hoàn thành việc sắp xếp trước ngày 30/8. Tại cuộc họp ngày 22/7, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên Phạm Văn Nghiêm đề nghị rà soát, hoàn thiện các tiêu chí sắp xếp trường học theo quy mô, khuyến khích hình thành các trường đồng cấp có quy mô lớn, phù hợp điều kiện thực tế của từng địa phương. Hiện toàn tỉnh có 1.162 cơ sở giáo dục công lập, trong đó có 64 cơ sở giáo dục có quy mô dưới mức tối thiểu.

Không chỉ các tỉnh phía Bắc, nhiều địa phương khác cũng đang tăng tốc hoàn thiện phương án. Tại TP.HCM, thành phố xây dựng ba kịch bản sắp xếp với mức giảm từ 10-30% đầu mối trên tổng số 2.188 cơ sở giáo dục công lập. Còn tại Nghệ An, ngành giáo dục đã hoàn thành phương án tổng thể sau hai tuần rà soát và đang lấy ý kiến các xã, phường trước khi trình cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Điểm chung trong các phương án là phải hoàn thành việc sắp xếp trước thềm năm học mới để bộ máy quản lý sớm ổn định, đồng thời tạo cơ sở triển khai tuyển sinh, bố trí đội ngũ và chuẩn bị cơ sở vật chất ngay từ đầu năm học.

Học sinh Trường THPT Bùi Thị Xuân (TPHCM) tham gia Ngày hội định hướng 2026. Ảnh: NTCC.

Mỗi nơi một cách làm, không sáp nhập cơ học

Cùng hướng tới mục tiêu tinh gọn bộ máy, các địa phương không áp dụng một mô hình chung trong việc sắp xếp mạng lưới trường học. Thay vào đó, phương án được xây dựng trên cơ sở quy mô dân số, điều kiện địa lý, mật độ trường lớp và đặc thù từng địa bàn, với nguyên tắc xuyên suốt là bảo đảm thuận lợi nhất cho người học.

Tại Hà Nội, thành phố xây dựng ba mô hình gồm trường một cấp học nhiều cơ sở; trường liên cấp tiểu học - THCS đối với các trường quy mô nhỏ, nằm gần nhau; và trường liên cấp tiểu học - THCS - THPT đối với các trường tiên tiến, hiện đại do Sở Giáo dục và Đào tạo quản lý. Cách tiếp cận này vừa giảm đầu mối quản lý, vừa giữ nguyên các điểm trường hiện có, hạn chế ảnh hưởng đến học sinh.

Đà Nẵng cũng lựa chọn phương án linh hoạt theo điều kiện từng địa phương. Tại phường Liên Chiểu, mô hình "một cấp học, nhiều điểm trường" được ưu tiên vì phù hợp với mật độ dân cư, quy mô học sinh và khoảng cách giữa các cơ sở giáo dục. Trong khi đó, các xã miền núi như Trà Tân, Trà Tập lựa chọn mô hình trường liên cấp nhằm tận dụng cơ sở vật chất, tập trung nguồn lực đầu tư và phù hợp với điều kiện địa hình. Theo lãnh đạo địa phương, việc sắp xếp không chạy theo mục tiêu giảm đầu mối bằng mọi giá mà hướng đến hiệu quả lâu dài.

Học sinh Trường PTDTNT THPT Phú Yên (Đắk Lắk) tham gia Hành trình về nguồn. Ảnh: NTCC.

Còn tại Đắk Lắk, địa phương đặt mục tiêu giảm ít nhất 30% đầu mối cơ sở giáo dục công lập, đồng thời tổ chức lại hệ thống trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên. Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thiên Văn, mọi phương án đều phải lấy người học làm trung tâm, bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục và chất lượng dạy học.

Tinh thần này cũng được Cao Bằng quán triệt khi việc sắp xếp chỉ thực hiện ở những nơi bảo đảm điều kiện đi lại của học sinh, đồng thời tiếp tục duy trì các điểm trường tại vùng đặc biệt khó khăn, nơi hơn 95% học sinh là đồng bào dân tộc thiểu số.

Tại Nghệ An, địa phương lựa chọn cách làm khác biệt giữa đồng bằng và miền núi. Theo Giám đốc Sở GDĐT Nguyễn Văn Khoa, ở khu vực đồng bằng và đô thị, các trường cùng cấp học có vị trí gần nhau sẽ được sáp nhập theo mô hình "một trường chính, nhiều điểm trường", tạo điều kiện hình thành các trường quy mô lớn nhưng học sinh vẫn học tại địa bàn quen thuộc. Với vùng cao, biên giới và những nơi khoảng cách giữa các trường quá xa, địa phương ưu tiên mô hình trường liên cấp để hạn chế việc học sinh phải di chuyển xa mỗi ngày.

Thực tế cho thấy, cùng một chủ trương nhưng mỗi địa phương đang lựa chọn cách làm phù hợp với điều kiện của mình. Điểm chung không nằm ở số lượng đầu mối giảm đi, mà ở mục tiêu xây dựng mạng lưới trường học hợp lý hơn, bảo đảm học sinh được học gần nơi cư trú, đồng thời tạo điều kiện để nâng cao hiệu quả quản trị và chất lượng giáo dục.

Sáp nhập cần đi cùng đổi mới quản trị

Sáp nhập trường học không chỉ là giảm đầu mối quản lý mà làm thay đổi gần như toàn bộ hệ sinh thái vận hành của nhà trường. Nếu không xây dựng được giá trị chung, trường học sau sáp nhập sẽ chỉ là phép cộng cơ học của các trường cũ.

Vì vậy, hiệu trưởng phải biết phân quyền, quản trị bằng dữ liệu và phát triển đội ngũ. Cùng với việc sắp xếp trường học, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần xây dựng khung năng lực quản trị và triển khai chương trình bồi dưỡng bắt buộc về quản trị sự thay đổi cho hiệu trưởng.

TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ GDĐT)

Học sinh Trường THCS Tân Hà (Lâm Đồng) tham gia khóa học bơi hè 2026. Ảnh: NTCC.

Chuẩn bị nguồn lực để không ảnh hưởng năm học mới

Song song với việc hoàn thiện phương án sắp xếp, nhiều địa phương đang tập trung giải bài toán tổ chức bộ máy, nhân sự và cơ sở vật chất nhằm bảo đảm hoạt động dạy học không bị gián đoạn khi năm học 2026-2027 bắt đầu.

Tại Hải Phòng, qua rà soát năm học 2025-2026, toàn thành phố có 798 trường mầm non, tiểu học và THCS thuộc diện sắp xếp. Theo phương án đang được xây dựng, các điểm trường vẫn tiếp tục duy trì hoạt động sau khi sáp nhập nhằm bảo đảm học sinh không phải thay đổi nơi học. Tuy nhiên, để mô hình nhiều cơ sở vận hành hiệu quả, địa phương xác định cần tiếp tục đầu tư đồng bộ về cơ sở vật chất và hoàn thiện cơ chế quản lý giữa các điểm trường.

Đà Nẵng cũng lựa chọn phương án triển khai theo lộ trình để hạn chế xáo trộn. Trong giai đoạn đầu, các địa phương giữ nguyên phân tuyến tuyển sinh, địa điểm học tập và không điều chuyển học sinh hàng loạt. Việc bố trí cán bộ quản lý được thực hiện theo từng cơ sở, đồng thời xây dựng quy chế phối hợp giữa các điểm trường nhằm bảo đảm hoạt động thông suốt sau khi sắp xếp.

Tiết mục văn nghệ của học sinh Trường THPT Chu Văn An (Đà Nẵng). Ảnh: NTCC.

Tại Hà Nội, sau khi phương án được phê duyệt, thành phố sẽ tạm dừng thành lập mới các trường mầm non, tiểu học và THCS, trong khi các dự án đầu tư đã được phê duyệt vẫn tiếp tục triển khai để bổ sung phòng học, hoàn thiện cơ sở vật chất cho hệ thống trường sau sắp xếp. Theo ông Đặng Vũ Thắng, Trưởng phòng Tổ chức cán bộ, Sở GDĐT Hà Nội, việc triển khai sẽ bảo đảm ổn định tổ chức, hạn chế tối đa tác động đến hoạt động dạy học và tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người học.

Bên cạnh cơ sở vật chất, việc bố trí đội ngũ giáo viên cũng là vấn đề được nhiều địa phương quan tâm. Tại Nghệ An, dù không có tình trạng dôi dư cán bộ, giáo viên, quá trình sắp xếp vẫn cần hài hòa nguyện vọng của đội ngũ. Qua lấy ý kiến tại xã Diễn Châu, khoảng 50% giáo viên Trường THCS Hoa Quảng bày tỏ mong muốn chuyển về công tác tại Trường Tiểu học và THCS Diễn Hoa sau khi tổ chức lại mạng lưới trường học. Địa phương cho biết sẽ hoàn tất việc bố trí tổ chức, nhân sự và tuyển sinh ngay sau khi phương án được UBND tỉnh phê duyệt và Sở GDĐT ban hành hướng dẫn.

Thực tế triển khai cho thấy, sắp xếp mạng lưới trường học không chỉ là việc giảm số lượng đầu mối quản lý mà còn là quá trình tổ chức lại toàn bộ hệ thống giáo dục để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Thành công của chủ trương này sẽ không được đo bằng số lượng trường học giảm đi, mà ở khả năng xây dựng mạng lưới hợp lý hơn, bảo đảm quyền học tập của học sinh, tạo điều kiện cho đội ngũ giáo viên yên tâm công tác và từng bước nâng cao chất lượng giáo dục.

Không để học sinh nào bị bỏ lại phía sau

Với đặc thù địa hình rộng, nhiều khu vực miền núi, biên giới và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, Nghệ An xác định việc sắp xếp phải đi đôi với các giải pháp bảo đảm quyền học tập của học sinh. Giám đốc Sở GDĐT Nguyễn Văn Khoa cho biết địa phương sẽ linh hoạt áp dụng các mô hình tổ chức phù hợp; đồng thời chuẩn bị các phương án hỗ trợ như xe đưa đón, mở rộng trường bán trú, nội trú và chính sách dành cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn, bảo đảm không em nào bị bỏ lại phía sau.

Đây cũng là quan điểm được TPHCM đặt ra khi xây dựng phương án sắp xếp. Theo lãnh đạo Sở GDĐT TPHCM, việc tổ chức lại mạng lưới trường học không chỉ là bài toán tinh gọn bộ máy mà còn tác động trực tiếp đến an sinh xã hội, quyền học tập của hàng triệu học sinh và việc làm của đội ngũ giáo viên. Vì vậy, quá trình triển khai phải được cân nhắc toàn diện, không sáp nhập cơ học, bảo đảm tính ổn định, kế thừa và không để học sinh gặp khó khăn trong việc đến trường.

(còn nữa)