Sau dấu mốc nâng hạng, thị trường chứng khoán Việt Nam bước vào chu kỳ phát triển nào?

Nền tảng kinh tế vĩ mô và vai trò dẫn vốn ngày càng rõ nét của thị trường chứng khoán

Năm 2025, kinh tế thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp với các căng thẳng thương mại, xung đột địa chính trị và biến động tài chính – tiền tệ toàn cầu, ảnh hưởng trực tiếp đến triển vọng tăng trưởng của nhiều nền kinh tế. Trong bối cảnh đó, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều quốc sách cải cách quyết liệt, đồng bộ, tập trung vào các đột phá chiến lược và triển khai các giải pháp tăng trưởng nhằm khơi thông mọi nguồn lực cho phát triển.

Nhờ sự chỉ đạo nhất quán và các giải pháp điều hành kịp thời, kinh tế Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực. GDP 9 tháng đầu năm 2025 tăng 7,85%, đưa Việt Nam trở thành điểm sáng về ổn định kinh tế vĩ mô và thu hút vốn đầu tư nước ngoài trong khu vực. Trên nền tảng đó, cùng với nỗ lực quản lý, điều hành và hiện đại hóa hạ tầng công nghệ của cơ quan quản lý, thị trường chứng khoán đã vượt qua một năm nhiều thách thức với những kết quả nổi bật cả về quy mô, thanh khoản và chất lượng vận hành.

Thị trường cổ phiếu ghi nhận sự tăng trưởng vượt trội so với nhiều thị trường trong khu vực. Chỉ số VN-Index tăng 38% so với cuối năm trước, phản ánh niềm tin của nhà đầu tư và sự cải thiện trong triển vọng kinh doanh của các doanh nghiệp niêm yết. Giá trị giao dịch bình quân đạt gần 29,5 nghìn tỷ đồng mỗi phiên, cho thấy mức độ sôi động và chiều sâu thanh khoản của thị trường. Quy mô vốn hóa toàn thị trường đạt trên 9,68 triệu tỷ đồng, tương đương 84,1% GDP ước tính năm 2024, qua đó khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của thị trường chứng khoán trong việc dẫn dắt dòng vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế.

Cùng với thị trường cổ phiếu, thị trường trái phiếu tiếp tục tăng trưởng ổn định. Tính đến cuối năm 2025, thị trường có hơn 471 mã trái phiếu niêm yết, với giá trị niêm yết đạt trên 2,6 triệu tỷ đồng, tương đương 22,8% GDP ước tính năm 2024. Giá trị giao dịch bình quân đạt hơn 15.000 tỷ đồng mỗi phiên, tăng gần 27% so với năm trước, phản ánh sự cải thiện về mức độ tham gia của nhà đầu tư và niềm tin đối với thị trường trái phiếu.

Trên thị trường chứng khoán phái sinh, việc đưa vào giao dịch hợp đồng tương lai chỉ số VN100 đã tạo thêm công cụ phòng ngừa rủi ro và đầu tư cho nhà đầu tư. Khối lượng giao dịch bình quân đạt hơn 240.000 hợp đồng mỗi phiên, tăng 14,3% so với năm 2024. Số lượng nhà đầu tư tiếp tục gia tăng mạnh mẽ, với tổng số tài khoản đạt 11 triệu, tăng 24,7% so với cuối năm trước.

Hoạt động huy động vốn qua thị trường chứng khoán ghi nhận sự tăng trưởng mạnh từ cả phát hành cổ phiếu và trái phiếu, với tổng giá trị đạt hơn 142,33 nghìn tỷ đồng, gần gấp đôi cùng kỳ năm 2024. Thu ngân sách Nhà nước từ thị trường đạt 313.000 tỷ đồng. Hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch quy mô lớn cũng cho thấy sự cải thiện rõ rệt, khi có 909 trên tổng số 1.059 doanh nghiệp báo cáo có lãi, chiếm tỷ lệ 86%.

Hoàn thiện thể chế, nâng hạng thị trường và mở rộng không gian hội nhập

Song song với tăng trưởng về quy mô, năm 2025 ghi dấu ấn mạnh mẽ về hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao chất lượng thị trường. Dưới sự chỉ đạo của Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã hoàn thành kế hoạch xây dựng cơ chế chính sách với 2 Nghị định, 1 Nghị quyết và 7 Thông tư. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật được ban hành vừa đảm bảo phù hợp với các chuẩn mực quốc tế, vừa đáp ứng yêu cầu phát triển an toàn, minh bạch và hiệu quả của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Các quy định về xác định tỷ lệ sở hữu nước ngoài tại công ty đại chúng được thực hiện thống nhất theo pháp luật, tạo cơ sở pháp lý ổn định cho nhà đầu tư nước ngoài. Quy chế niêm yết được hoàn thiện theo hướng đơn giản hóa thủ tục, nâng cao khả năng tiếp cận thị trường. Chính sách phát triển ngành quản lý quỹ được triển khai theo hướng mở rộng vai trò của các định chế đầu tư tập thể và đa dạng hóa sản phẩm đầu tư, nhằm thu hút dòng vốn chuyên nghiệp và dài hạn.

Cùng với đó, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã trình cấp có thẩm quyền phê duyệt nhiều đề án lớn, bao gồm Đề án nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam; Đề án tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển các định chế đầu tư chứng khoán; Đề án tuyên truyền phổ biến kiến thức và đào tạo nhà đầu tư. Đồng thời, cơ quan quản lý cũng khẩn trương xây dựng các quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài sản mã hóa; Nghị định về chào bán và giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ; Nghị định về thị trường chứng khoán chuyên nghiệp cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo; Nghị định về chào bán trái phiếu ra công chúng của doanh nghiệp dự án PPP; và Nghị định về tổ chức bảo lãnh thanh toán trái phiếu.

Xác định nâng hạng thị trường là nhiệm vụ trung tâm, dưới sự chỉ đạo sát sao của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, tăng cường đối thoại chính sách tại Hồng Kông (Trung Quốc), Anh và Ý, đồng thời làm việc trực tiếp với FTSE Russell. Tháng 10/2025, FTSE Russell chính thức công bố nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong tiến trình hội nhập tài chính quốc tế của Việt Nam.

Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Vũ Thị Chân Phương cho biết, việc được nâng hạng sau 25 năm hình thành và phát triển là bước khởi đầu quan trọng, tạo tiền đề để các cổ phiếu niêm yết của Việt Nam từng bước được đưa vào các rổ chỉ số quốc tế, qua đó mở ra khả năng thu hút dòng vốn từ các quỹ đầu tư thụ động trong giai đoạn tiếp theo.

Củng cố kỷ cương thị trường và định hình ưu tiên chiến lược năm 2026

Bên cạnh hội nhập quốc tế, công tác giám sát, thanh tra và cưỡng chế thực thi tiếp tục được tăng cường nhằm giữ vững kỷ cương thị trường. Tính đến năm 2025, thị trường có 82 công ty chứng khoán đang hoạt động, với tổng tài sản tăng 40,3%, doanh thu tăng 42,7% và lợi nhuận tăng 60% so với năm trước. Ngành quản lý quỹ phát triển ổn định với 43 công ty quản lý quỹ, tổng tài sản quản lý đạt khoảng 806.000 tỷ đồng, tăng 11,5% so với cùng kỳ năm 2024.

Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã xử lý 410 hồ sơ chào bán, với tổng lượng cổ phiếu đăng ký phát hành hơn 30,81 tỷ cổ phiếu, tương ứng giá trị hơn 132,8 nghìn tỷ đồng, tăng 150% so với năm trước. Công tác kiểm toán được siết chặt với 28 tổ chức kiểm toán và 794 kiểm toán viên được chấp thuận. Công tác thanh tra, kiểm tra được triển khai đầy đủ với 16 đoàn thanh tra và 63 đoàn kiểm tra, hoàn thành 100% kế hoạch. Cơ quan quản lý đã ban hành 488 quyết định xử phạt, với tổng số tiền phạt 59,7 tỷ đồng, áp dụng nhiều biện pháp khắc phục hậu quả và đình chỉ hoạt động đối với các hành vi thao túng thị trường, đồng thời phối hợp chặt chẽ với cơ quan Công an và các Sở Giao dịch để xử lý các giao dịch bất thường.

Song song với đó, cải cách hành chính và tinh gọn bộ máy được triển khai quyết liệt. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã cắt giảm 32 thủ tục hành chính, đơn giản hóa 37 điều kiện kinh doanh và triển khai 100% dịch vụ công trực tuyến toàn trình. Bộ máy tổ chức được tinh gọn với việc giảm 20% đầu mối đơn vị trực thuộc, bổ sung 3 Phó Chủ tịch và thành lập Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa. Công tác đào tạo được đẩy mạnh với 14 khóa đào tạo cho hơn 12.000 học viên, cùng nhiều đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ và cấp Ủy ban.

Bước sang năm 2026 – năm bản lề gắn với Đại hội Đảng toàn quốc – ngành chứng khoán tập trung triển khai 9 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, từ hoàn thiện khung khổ pháp lý đồng bộ, hiện đại; duy trì và hướng tới mục tiêu nâng hạng thị trường theo các tiêu chuẩn cao hơn; hiện đại hóa hạ tầng công nghệ và chuyển đổi số; tổ chức vận hành các thị trường mới như tài sản mã hóa, thị trường cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và thị trường tín chỉ carbon; đến đa dạng hóa sản phẩm, tăng cường kỷ cương giám sát, phát triển các tổ chức trung gian và mở rộng cơ sở nhà đầu tư.

Những định hướng này cho thấy, sau dấu mốc nâng hạng, thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào một chu kỳ phát triển mới, trong đó trọng tâm không chỉ là tăng trưởng về quy mô, mà là nâng cao chất lượng, tính bền vững và khả năng hội nhập sâu rộng, qua đó tiếp tục khẳng định vai trò là trụ cột quan trọng của thị trường vốn và nền kinh tế quốc gia.

Trần Hương