Sau kỳ thi lại ở Tuyên Quang: Điều còn lại là bài học về trách nhiệm và niềm tin

Trường THPT Chuyên Tuyên Quang. (Ảnh: TL)

Sáng 19/8, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) vừa công bố điểm thi lại tốt nghiệp THPT của thí sinh tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang. Trường có các lớp chuyên Toán, Hóa, Tin, Lý, Anh, Sinh, Ngữ văn và Lịch sử, mỗi lớp 35 học sinh. Kết quả thi lại tốt nghiệp THPT tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang cho thấy không có thí sinh đạt điểm 10 ở bất kỳ môn nào. Điểm cao nhất môn Toán và Tiếng Anh là 9,5; số thí sinh đạt điểm cao ở các môn Lịch sử và Sinh học không nhiều.

Sau kỳ thi lại tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang, điều được quan tâm không chỉ là những con số trên bảng điểm, mà còn là những bài học phía sau một sự việc gây nhiều trăn trở. Một kỳ thi chỉ thực sự có ý nghĩa khi mỗi điểm số phản ánh đúng quá trình học tập và năng lực của thí sinh.

Vì thế, từ câu chuyện ở Tuyên Quang, cần nhìn rộng hơn vào công tác quản lý, tổ chức thi và trách nhiệm của những người tham gia, đồng thời dành cho những học sinh liên quan một cách ứng xử nghiêm túc nhưng nhân văn. Bởi sau cùng, giáo dục còn giúp người trẻ hiểu giá trị của sự trung thực, biết chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình và có cơ hội bước tiếp bằng chính năng lực, nỗ lực của bản thân.

Một kỳ thi công bằng phải bảo vệ người học thật, thi thật

Ngày 15/6, làm việc với ngành Giáo dục và Đào tạo về công tác chuẩn bị khai giảng năm học mới 2026-2027 và kết quả triển khai thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, tập trung giải quyết tình trạng bạo lực học đường, chú trọng công tác giáo dục đạo đức, lối sống lành mạnh cho học sinh, sinh viên, coi đây là nhiệm vụ trọng tâm của năm học 2026-2027; xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, kỷ cương, nhân văn; lấy phòng ngừa là chính, lấy giáo dục, cảm hóa, hỗ trợ học sinh, sinh viên là nền tảng, đồng thời xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, kiểm soát chi phí học tập, chấn chỉnh dạy thêm, học thêm và bệnh thành tích...

Thực tế, trong một kỳ thi, đề thi chỉ là điểm khởi đầu. Để kết quả cuối cùng có giá trị, cả quá trình từ ra đề, coi thi, chấm thi đến xét tuyển đều phải được vận hành chặt chẽ. Chỉ một khâu có vấn đề cũng có thể làm ảnh hưởng đến tính công bằng của toàn bộ kỳ thi. Nhìn lại những năm gần đây, công tác thi cử đã có nhiều thay đổi theo hướng tăng khả năng phân hóa của đề thi. Phổ điểm cho thấy kết quả không còn quá tập trung ở nhóm điểm cao như trước. Đây là cơ sở để nhìn nhận sát hơn năng lực của học sinh, kể cả khi những con số ấy chưa phải lúc nào cũng dễ chấp nhận.

Từ câu chuyện buồn tại Tuyên Quang, yêu cầu về tính nghiêm túc của công tác coi thi và tổ chức thi càng trở nên rõ ràng hơn. Một điểm thi địa phương có thể chỉ là một mắt xích trong cả hệ thống, nhưng bất kỳ lỗ hổng nào ở mắt xích ấy cũng có thể tác động trực tiếp đến quyền lợi của thí sinh.

Vì thế, đây không chỉ là bài học riêng của Trường THPT Chuyên Tuyên Quang. Đó phải là bài học chung đối với các địa phương, các điểm thi và những người tham gia tổ chức kỳ thi trên toàn quốc.

Quản lý thi không thể chỉ dừng ở việc ban hành quy chế. Điều quan trọng là quy chế phải được thực hiện nghiêm túc ở từng phòng thi, từng vị trí, từng thời điểm. Cán bộ làm nhiệm vụ thi phải hiểu rằng phía sau mỗi bài thi là công sức học tập nhiều năm và cơ hội học tập của một học sinh. Một kỳ thi công bằng trước hết phải bảo vệ được những người đã học thật, thi thật.

Trước đó, chiều 15/7, kết luận cuộc làm việc tại Tuyên Quang, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng yêu cầu phải xác minh đầy đủ, khách quan, bản chất của vụ việc vi phạm quy chế Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 xảy ra tại điểm thi của Trường THPT Chuyên Tuyên Quang; bảo đảm công bằng, công khai, đúng quy định của pháp luật, xử lý nghiêm minh các tổ chức, cá nhân có sai phạm, “không có vùng cấm, không có ngoại lệ, không bỏ lọt sai phạm”.

Thủ tướng nêu rõ, để có đủ cơ sở xử lý vụ việc một cách đúng pháp luật, khách quan, nghiêm minh thì phải đảm bảo các nguyên tắc sau. Thứ nhất, phải xác minh đầy đủ, khách quan, bản chất của vụ việc; bảo đảm công bằng, công khai, đúng quy định của pháp luật. Thứ hai, phải xử lý nghiêm minh các tổ chức, cá nhân có sai phạm theo đúng quy định của pháp luật; trong đó phân hóa rõ vai trò trách nhiệm, tính chất, mức độ vi phạm của từng tổ chức và cá nhân.

Thứ ba, phương án xử lý đề xuất theo thẩm quyền và phải theo đúng quy chế thi, quy định của pháp luật có liên quan; bảo đảm tính nhân văn trong giáo dục, quyền lợi chính đáng, hợp pháp của các thí sinh theo quy định. Đồng thời phải giữ nghiêm kỷ cương, công bằng và uy tín kỳ thi.

Các thí sinh đến làm thủ tục tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang. (Ảnh: Thanh Hùng)

Nhân văn với người trẻ

Có thể nói, kết quả kỳ thi lại tại Tuyên Quang vừa qua có ý nghĩa không chỉ ở những con số. Đó còn là cơ sở để đánh giá lại năng lực thực chất của thí sinh và khôi phục sự công bằng cho những người tham gia kỳ thi. Theo GS.TSKH. Nguyễn Đình Đức (Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội), từ sự việc này cần rút ra bài học từ công tác quản lý, tổ chức thi đến thái độ, tinh thần học tập của thí sinh và trách nhiệm đồng hành của phụ huynh. Đây đều là những yếu tố có vai trò quan trọng để các kỳ thi những năm sau được tổ chức nghiêm túc, công bằng và chất lượng hơn.

Nhưng câu chuyện không chỉ nằm ở việc xử lý sai phạm. Với những thí sinh trực tiếp tham gia hoặc có liên quan đến sai phạm, việc xử lý cần căn cứ vào kết quả xác minh và quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Sự nghiêm minh là cần thiết để bảo vệ công bằng cho những thí sinh khác. Tuy nhiên, các em vẫn là những người trẻ và cần được nhìn nhận với tinh thần giáo dục, nhân văn.

GS.TSKH Nguyễn Đình Đức chia sẻ: "Tôi cho rằng mọi việc đã được xử lý theo hướng nghiêm minh và công bằng. Điều tôi muốn nhắn nhủ với các em là hãy nhìn thẳng vào sự thật và coi những gì đã xảy ra như một bài học sâu sắc. Hãy bước vào năm học mới với tinh thần hòa cùng học sinh cả nước và hướng tới một chặng đường mới tốt đẹp hơn”.

“Khi kết quả được trả về đúng với năng lực thực chất, điều cần làm lúc này là bảo vệ quyền lợi của các em và biến sự việc thành bài học để những kỳ thi sau nghiêm túc, công bằng hơn”.

Thông điệp ấy có lẽ cũng là điều cần được đặt ở vị trí trung tâm khi sự việc đang đi đến hồi kết. Một sai lầm cần được nhìn nhận đúng, xử lý đúng và chịu trách nhiệm tương xứng. Nhưng sau đó, người trẻ vẫn cần một cơ hội để bước tiếp. Giáo dục không chỉ là đặt ra giới hạn để xử lý hành vi sai trái, mà còn là giúp người học hiểu vì sao mình sai và làm thế nào để không lặp lại sai lầm ấy.

Cũng theo nhiều chuyên gia giáo dục, cần có cách nhìn nghiêm khắc, công bằng nhưng cũng nhân văn, đồng thời động viên các em tiếp tục bước về phía trước. Qua sự việc này, các em cần nhận thức rằng sự nghiêm túc, trung thực, nỗ lực và việc được đánh giá đúng năng lực của mình mới là những giá trị thực chất.

Trong một môi trường mà điểm số và thành tích đôi khi tạo ra áp lực rất lớn, điều dễ bị xem nhẹ chính là giá trị của quá trình. Một điểm số đạt được bằng sự nỗ lực của chính mình có thể chưa phải là điểm số cao nhất nhưng đó là kết quả có giá trị. Ngược lại, một kết quả không phản ánh năng lực thực chất sẽ không thể trở thành nền tảng bền vững cho chặng đường học tập phía trước của mỗi người.

Với ngành giáo dục, một trong những điều đáng ghi nhận là kết quả kỳ thi lại tại Trường THPT Chuyên Tuyên Quang được công bố kịp thời, qua đó bảo đảm quyền lợi của thí sinh và tạo điều kiện để những em có năng lực thực chất tiếp tục quá trình xét tuyển, nhập học đại học trong năm nay. Sau một kỳ thi vốn đã chịu nhiều áp lực, điều các em cần nhất lúc này là được trở lại trạng thái bình thường, tiếp tục học tập và chuẩn bị cho chặng đường mới.

Sự việc tại Trường THPT Chuyên Tuyên Quang là một lời cảnh báo về những “lỗ hổng” trong công tác quản lý và tổ chức thi. Nhưng giá trị của việc xử lý một sai phạm không chỉ nằm ở việc tìm ra người sai và áp dụng hình thức kỷ luật. Quan trọng hơn là từ đó, hệ thống phải được hoàn thiện để một sai phạm tương tự không có cơ hội lặp lại.

Một kỳ thi tốt không phải có thật nhiều điểm cao mà mỗi điểm số đều thực chất và đủ độ tin cậy. Với những học sinh vừa đi qua sự việc nhiều biến động, điều cần nhất bây giờ không phải là để các em mãi đứng lại ở một kỳ thi đã qua, mà là giúp các em có cơ hội bước tiếp bằng chính năng lực, sự trung thực và những nỗ lực của bản thân mình. Bởi suy cho cùng, điều giáo dục cần bảo vệ không chỉ là một kỳ thi công bằng, mà còn là niềm tin của người học vào giá trị của sự cố gắng và một tương lai được quyết định bằng năng lực thực chất. Đúng như lời nhấn mạnh của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong bài viết “Học tập suốt đời”, học tập suốt đời để dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám hy sinh vì lợi ích chung, để trở thành người có ích cho xã hội...