Sau một năm chịu nén, doanh nghiệp TPHCM chờ lực bật mới

Trong cuộc trao đổi đầu năm với Kinh tế Sài Gòn Online, ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TPHCM (HUBA), chia sẻ những lát cắt thực chất về khó khăn, kỳ vọng và các điều kiện then chốt để doanh nghiệp bước vào giai đoạn phát triển mới.

KTSG Online: Nhìn lại năm 2025, ông đánh giá như thế nào về bức tranh sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp TPHCM?

Ông Nguyễn Ngọc Hòa: Có thể nói 2025 là một năm “chịu nén” đúng nghĩa. Trong bối cảnh kinh tế thế giới phục hồi chậm và xung đột địa chính trị kéo dài, doanh nghiệp phải đồng thời đối mặt với sức cầu suy yếu và chi phí đầu vào gia tăng.

Ở trong nước, quá trình sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính và chuyển đổi mô hình quản trị nhà nước cũng tạo ra những độ trễ nhất định trong giai đoạn chuyển tiếp, ảnh hưởng đến tiến độ xử lý thủ tục, dòng chảy dự án và tâm lý đầu tư.

Dù vậy, điểm tích cực là phần lớn doanh nghiệp TPHCM vẫn nỗ lực duy trì hoạt động, giữ được “mạch sống” của sản xuất - kinh doanh. Chưa thể tăng tốc mạnh, nhưng cộng đồng doanh nghiệp vẫn tiếp tục đóng góp cho tăng trưởng chung của thành phố trong một năm nhiều áp lực.

KTSG Online: Những khó khăn nào đang tác động mạnh nhất đến doanh nghiệp hiện nay, thưa ông?

Ông Nguyễn Ngọc Hòa: Khó khăn lớn nhất vẫn là bài toán chi phí và sức cầu. Giá nguyên vật liệu, logistics và chi phí tuân thủ ngày càng tăng, trong khi sức mua phục hồi chậm, khiến biên lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp bị thu hẹp đáng kể.

Về tài chính, dù mặt bằng lãi suất đã hạ so với giai đoạn cao điểm, khả năng tiếp cận vốn, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn còn hạn chế, ảnh hưởng trực tiếp đến việc đầu tư đổi mới công nghệ và mở rộng sản xuất.

Trong xuất khẩu, thách thức không chỉ đến từ thuế quan mà còn từ các rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe, như truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn lao động, phát thải carbon và yêu cầu phát triển bền vững.

KTSG Online: Cộng đồng doanh nghiệp nhìn nhận thế nào về mục tiêu tăng trưởng hai con số mà Đảng và Nhà nước đặt ra cho năm 2026 và giai đoạn tới?

Ông Nguyễn Ngọc Hòa: Doanh nghiệp rất quan tâm và kỳ vọng. Tăng trưởng hai con số không chỉ là một chỉ tiêu kinh tế, mà thể hiện quyết tâm đưa nền kinh tế bước sang giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu cao hơn về hiệu quả, năng suất và chất lượng tăng trưởng.

Đáng chú ý, mục tiêu này không chỉ đặt ra cho một năm, mà hướng tới duy trì trong nhiều năm liên tiếp. Điều đó đòi hỏi một nền tảng đủ vững, trong đó thể chế, chính sách và môi trường đầu tư đóng vai trò quyết định.

KTSG Online: Ông đánh giá ra sao về các chủ trương, chính sách hiện nay cho mục tiêu tăng trưởng trên?

Ông Nguyễn Ngọc Hòa: Chúng tôi ghi nhận nhiều chuyển động tích cực. Nhiều nghị quyết quan trọng đã được ban hành, đi thẳng vào các điểm nghẽn then chốt của nền kinh tế, đặc biệt là phát triển kinh tế tư nhân, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Việc triển khai Trung tâm Tài chính quốc tế, theo chúng tôi, không chỉ mang ý nghĩa dài hạn mà còn là công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn trung và dài hạn, kết nối với các quỹ đầu tư trong và ngoài nước.

KTSG Online: Sau hơn 10 tháng triển khai Nghị quyết 68, khoảng cách lớn nhất hiện nay giữa thông điệp coi kinh tế tư nhân là “động lực quan trọng nhất” và thực tiễn tiếp cận vốn, đất đai, dự án của doanh nghiệp là gì?

Ông Nguyễn Ngọc Hòa: Việc khẳng định kinh tế tư nhân là “động lực quan trọng nhất” đã tạo ra sự thay đổi tích cực về mặt thông điệp, củng cố niềm tin và kỳ vọng của cộng đồng doanh nghiệp.

Tuy nhiên, nếu nhìn vào thực tiễn, mức độ chuyển hóa vẫn chưa đồng đều. Ở một số lĩnh vực, doanh nghiệp tư nhân đã có thêm cơ hội tham gia các dự án đầu tư, đặc biệt là trong hạ tầng, dịch vụ và đổi mới sáng tạo. Nhưng ở nhiều khâu then chốt, việc tiếp cận nguồn lực, từ vốn, đất đai đến dự án, vẫn còn gặp không ít rào cản.

Khoảng cách lớn nhất hiện nay nằm ở khâu thực thi. Chủ trương đã rất rõ, nhưng doanh nghiệp tư nhân vẫn khó tiếp cận nguồn lực một cách ổn định và có thể dự đoán được, đặc biệt là vốn, đất đai và các dự án có tính dẫn dắt.

Nhiều chính sách vẫn dừng ở mức khuyến khích chung, chưa phân loại doanh nghiệp theo quy mô và năng lực để thiết kế cơ chế phù hợp. Doanh nghiệp tư nhân lớn chưa được “mở cửa” đủ rộng để tham gia các dự án động lực, trong khi doanh nghiệp nhỏ và vừa thiếu các công cụ hỗ trợ thực chất để tham gia chuỗi giá trị. Khi những rào cản này chưa được tháo gỡ đồng bộ, vai trò “động lực quan trọng nhất” của khu vực tư nhân vẫn khó chuyển hóa thành lực kéo tăng trưởng thực sự.

KTSG Online: Theo ông, mấu chốt nào để xác lập ranh giới rõ ràng giữa vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp nhà nước và không gian thị trường dành cho khu vực tư nhân, nhằm tránh chồng lấn và lãng phí nguồn lực?

Ông Nguyễn Ngọc Hòa: Định hướng lớn hiện nay là doanh nghiệp nhà nước cần được tổ chức lại theo hướng tinh gọn, tập trung vào những lĩnh vực then chốt, có tính nền tảng và lan tỏa đối với toàn bộ nền kinh tế.

Trọng tâm không phải là mở rộng quy mô, mà là nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và chất lượng quản trị. Doanh nghiệp nhà nước cần đóng vai trò dẫn dắt ở những lĩnh vực mà khu vực tư nhân chưa đủ điều kiện tham gia, đồng thời tạo không gian cho doanh nghiệp tư nhân phát triển thông qua hợp tác, liên kết và tham gia chuỗi cung ứng. Khi ranh giới này được xác lập rõ ràng, cấu trúc tăng trưởng sẽ vận hành hiệu quả hơn.

KTSG Online: Trước những chuyển động mới của nền kinh tế, theo ông, điều cộng đồng doanh nghiệp kỳ vọng nhất trong giai đoạn tới là gì?

Ông Nguyễn Ngọc Hòa: Với doanh nghiệp, vốn vẫn là yếu tố then chốt. Khả năng tiếp cận tín dụng, thị trường vốn và các quỹ đầu tư có ý nghĩa quyết định đối với năng lực phát triển. Bên cạnh đó là một môi trường kinh doanh ổn định, có khả năng dự đoán, để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn.

KTSG Online: Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp cần chuẩn bị gì để nắm bắt cơ hội?

Ông Nguyễn Ngọc Hòa: Doanh nghiệp không thể chỉ trông chờ vào chính sách. Muốn tận dụng cơ hội mới, doanh nghiệp phải chủ động tái cấu trúc quản trị, minh bạch tài chính, đầu tư cho chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Khi Trung tâm Tài chính quốc tế hình thành, cơ hội tiếp cận các quỹ đầu tư sẽ rộng mở hơn, nhưng điều kiện tiên quyết vẫn là nội lực đủ mạnh và quản trị theo chuẩn mực quốc tế.

KTSG Online: Trong bối cảnh xuất khẩu vẫn chủ yếu do khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) dẫn dắt, doanh nghiệp trong nước cần làm gì?

Ông Nguyễn Ngọc Hòa: Đây là thực tế cần nhìn thẳng. Khu vực FDI vẫn đóng vai trò chủ lực trong xuất khẩu, nhất là ở các ngành điện tử, công nghệ cao. Vấn đề đặt ra là làm sao để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, trở thành vệ tinh, thành mắt xích trong hệ sinh thái sản xuất toàn cầu.

Muốn chen chân vào chuỗi cung ứng, đặc biệt là chuỗi của các tập đoàn lớn và doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp Việt Nam phải tự nâng chuẩn. Điều này bao gồm đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, minh bạch hóa quản trị và truy xuất nguồn gốc.

Ở những lĩnh vực có lợi thế như nông sản, thực phẩm, hàng tiêu dùng, doanh nghiệp Việt Nam cần tổ chức lại sản xuất từ gốc: liên kết với người sản xuất, kiểm soát quy trình, truy xuất nguồn gốc và minh bạch toàn bộ chuỗi giá trị. Chỉ khi đó, doanh nghiệp mới có thể vượt qua các hàng rào kỹ thuật và phát triển bền vững trên thị trường quốc tế.

Nhìn về năm 2026 và các năm tiếp theo, theo Chủ tịch HUBA, triển vọng bứt phá của doanh nghiệp TPHCM phụ thuộc trước hết vào khả năng chuyển hóa quyết tâm chính trị thành hành động cụ thể.

Khi kinh tế tư nhân được đặt đúng vị trí trung tâm và tiếp cận thực chất với nguồn lực, doanh nghiệp nhà nước tập trung vào vai trò dẫn dắt ở các lĩnh vực nền tảng, còn thị trường vận hành minh bạch và ổn định, cấu trúc tăng trưởng sẽ tự được kích hoạt.

“Tăng trưởng hai con số không đến từ kỳ vọng, mà từ một hệ thống vận hành thông suốt, nơi doanh nghiệp đủ niềm tin để đầu tư dài hạn. Khi đó, TPHCM có thể bước ra khỏi giai đoạn ‘chịu nén’ và mở ra một chu kỳ tăng trưởng mới, bền vững hơn”, ông Nguyễn Ngọc Hòa nhấn mạnh.

Quốc Hùng