Sau ô tô điện, Trung Quốc tăng tốc xanh hóa tàu thuyền

Sau thành công điện khí hóa hệ thống đường cao tốc, Trung Quốc tiếp tục huy động năng lực đóng tàu và sản xuất pin để cải tổ đội tàu thuyền vận tải, kỳ vọng mở rộng xu hướng xanh hóa giao thông sang đường thủy.

Sự chuyển dịch sang năng lượng sạch phản ánh cam kết khử carbon mạnh mẽ của Bắc Kinh, với mục tiêu đạt đỉnh phát thải vào năm 2030 và trung hòa carbon vào năm 2060.

Tàu hàng thuần điện hạ thủy tại xưởng đóng tàu Hoa Tinh Tỷ Quy, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc. (Ảnh: SCMP)

Theo Bộ Giao thông Vận tải Trung Quốc, hiện có hơn 1.000 tàu thuyền chạy điện hoặc nhiên liệu thay thế đang hoạt động trên mạng lưới đường thủy nội địa rộng lớn của nước này, trong đó có 485 tàu thuần điện, chủ yếu là tàu chở khách đường sông.

Tuy nhiên, một số địa phương và doanh nghiệp đang mở rộng phát triển tàu chở hàng chạy điện, vượt ra khỏi phân khúc tàu khách cự ly ngắn.

Đầu tháng 2, Tập đoàn Công nghiệp Đóng tàu Phúc Kiến hạ thủy một tàu chở hàng thuần điện. Con tàu được thiết kế để vận chuyển tối đa 1.000 tấn hàng trên sông Mân ở địa phương, với tầm hoạt động 200 km sau mỗi lần sạc.

Contemporary Amperex Technology (CATL), nhà sản xuất pin xe điện lớn nhất thế giới, đã hợp tác với Jining Energy, doanh nghiệp nhà nước tại tỉnh Sơn Đông, để phát triển các tàu điện có tải trọng 2.000 tấn với tầm hoạt động tối đa 270 km cho mỗi lần sạc.

Năm chiếc đã được hạ thủy vào tháng 12/2025 và Jining Energy tiếp tục đặt thêm 50 tàu.

“Đơn đặt hàng đánh dấu bước chuyển đổi của tàu chở hàng điện từ giai đoạn trình diễn công nghệ sang vận hành thương mại quy mô lớn”, CATL cho hay.

Tập đoàn Công nghiệp Đóng tàu Phúc Kiến hạ thủy tàu chở hàng thuần điện tải trọng 1.000 tấn trên sông Mân, Phúc Kiến, Trung Quốc, ngày 7/2. (Ảnh: Phúc Châu Vãn báo)

Được thúc đẩy bởi các mục tiêu "giảm phát thải carbon kép" của Trung Quốc và những chính sách hỗ trợ, các xưởng đóng tàu Trung Quốc ngày càng tự tin với tàu điện. Cuối năm ngoái, CATL thông báo tàu thuần điện do hãng tự phát triển dự kiến ra khơi trong vòng ba năm, khi giới hạn tầm hoạt động được mở rộng.

Chính sách hỗ trợ mà CATL đề cập bao gồm chỉ thị về vận tải đường thủy nội địa ban hành vào tháng 6/2025 bởi sáu cơ quan chính phủ, trong đó có Bộ Giao thông Vận tải Trung Quốc. Chỉ thị yêu cầu thúc đẩy tàu thuyền xanh, ưu tiên công nghệ pin cho các tuyến ngắn và mở rộng hạ tầng sạc, thay pin.

Các địa phương có nhu cầu vận tải đường thủy nội địa cao hoặc ven biển đang đi đầu trong xu hướng này. Tỉnh Phúc Kiến (ven biển phía đông Trung Quốc), nơi đặt trụ sở của CATL, chiếm 34,5% đội tàu điện cả nước. Thiết bị cốt lõi của tỉnh này cũng nắm hơn 40% thị phần nội địa.

Thách thức chi phí

Tập đoàn Công nghiệp Đóng tàu Phúc Kiến chỉ ra rằng, do hạn chế về tầm hoạt động và tải trọng, tàu điện phù hợp nhất với các tuyến cố định, cự ly ngắn, thường xuyên cập cảng như vận tải đường thủy nội địa và ven biển.

Tàu điện có ưu điểm không phát thải và chi phí vận hành thấp hơn, song tổng chi phí đầu tư ban đầu lại cao hơn đáng kể do pin và hệ thống truyền động điện đắt đỏ.

CATL cũng thừa nhận thách thức về chi phí, cho rằng giá đầu tư ban đầu của một tàu điện có thể cao hơn gấp đôi so với tàu diesel cùng kích cỡ. Tuy nhiên, doanh nghiệp cho biết có thể giảm áp lực tài chính thông qua mô hình “tách biệt tàu và pin”, theo đó chủ tàu thuê pin thay vì mua đứt.

Dù Trung Quốc đang chiếm ưu thế trong lĩnh vực xe điện, việc mở rộng thành công đó sang vận tải đường thủy không chỉ là bài toán chi phí mà còn đi kèm nhiều thách thức kỹ thuật riêng.

Theo CATL, pin phải vận hành trong môi trường hàng hải khắc nghiệt với độ ẩm cao, hơi muối và rung lắc liên tục. Việc đảm bảo độ tin cậy tuyệt đối trong vòng đời 20 năm, đồng thời xây dựng mạng lưới sạc đủ mạnh, là yếu tố then chốt đối với sự phát triển của lĩnh vực này.

“Tương lai của vận tải biển điện nằm ở sự phối hợp liên ngành”, CATL cho biết, nhấn mạnh thành công sẽ phụ thuộc vào sự liên kết chặt chẽ giữa nhà đóng tàu, cảng biển, đơn vị cung cấp điện và các tổ chức tài chính nhằm giải quyết đồng bộ các thách thức về hạ tầng, đầu tư và vận hành.

Hoa Vũ (Nguồn: SCMP)