Sáu quốc gia Mekong-Lan Thương thống nhất tăng cường chia sẻ dữ liệu thủy văn
Hội nghị Bộ trưởng Hợp tác tài nguyên nước Mekong-Lan Thương lần thứ hai diễn ra ngày 19/11 tại Hà Nội với sự tham dự của sáu quốc gia thành viên. Các nước thống nhất tăng cường chia sẻ thông tin thủy văn, phối hợp quản lý, khai thác và sử dụng bền vững nguồn nước trên toàn lưu vực.

Sáu trưởng đoàn chứng kiến lễ ký Bản ghi nhớ về chia sẻ thông tin thủy văn lưu vực sông Mekong-Lan Thương. (Ảnh: KHƯƠNG TRUNG)
Hội nghị do Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng và Thứ trưởng Thủy lợi Trung Quốc Lưu Đông Thuận đồng chủ trì, với sự tham dự của đại diện Việt Nam, Trung Quốc, Campuchia, Lào, Myanmar và Thái Lan.
Diễn ra nhân dịp kỷ niệm 10 năm hình thành cơ chế Hợp tác Mekong-Lan Thương, Hội nghị có chủ đề “Thúc đẩy hợp tác toàn lưu vực hướng tới phát triển bền vững tài nguyên nước lưu vực Mekong-Lan Thương”.

Tại hội nghị, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh ba thông điệp: tin cậy và minh bạch là nền tảng hợp tác; người dân phải là trung tâm; các cam kết cần được chuyển hóa thành hành động cụ thể.(Ảnh: KHƯƠNG TRUNG)
Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng đánh giá cao những kết quả hợp tác đạt được trong 10 năm qua. Cơ chế phối hợp ngày càng ổn định, hoạt động chia sẻ thông tin thủy văn được mở rộng, năng lực quản lý tài nguyên nước của các quốc gia thành viên từng bước được nâng cao.
Đến nay, hơn 70 dự án thuộc Quỹ Đặc biệt Hợp tác Mekong-Lan Thương đã được triển khai trong các lĩnh vực cấp nước nông thôn, quản lý lưu vực, giám sát an toàn đập và quan trắc thủy văn. Việc thông báo kịp thời, phối hợp vận hành trong các đợt thiên tai lớn cũng góp phần hỗ trợ các quốc gia hạ lưu phòng, chống lũ lụt và hạn hán.
Tuy nhiên, các quốc gia trong lưu vực vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức do nhu cầu sử dụng nước và năng lượng ngày càng tăng, tác động của biến đổi khí hậu, thiên tai cực đoan và ô nhiễm môi trường nước.
Tăng cường chia sẻ thông tin thủy văn toàn lưu vực
Điểm nhấn của hội nghị là lễ ký Bản ghi nhớ về chia sẻ thông tin thủy văn lưu vực sông Mekong-Lan Thương. Theo đó, sáu quốc gia thống nhất chia sẻ thông tin thời gian thực tại 24 trạm thủy văn trọng điểm, gồm: Trung Quốc 2 trạm, Campuchia 7 trạm, Lào 6 trạm, Myanmar 1 trạm, Thái Lan 6 trạm và Việt Nam 2 trạm tại Tân Châu, Châu Đốc.
Đây là bước tiến quan trọng trong mở rộng cơ sở dữ liệu thủy văn với sự tham gia của cả sáu quốc gia, góp phần nâng cao hiệu quả theo dõi, quản lý nguồn nước và phòng, chống thiên tai trên toàn lưu vực.
Đối với Việt Nam, dữ liệu thủy văn từ thượng nguồn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong theo dõi, dự báo dòng chảy về Đồng bằng sông Cửu Long. Với khoảng 17 triệu người sinh sống, đây là vùng sản xuất trọng điểm về lúa gạo, thủy sản và trái cây, đang chịu nhiều tác động từ nước biển dâng, xâm nhập mặn, hạn hán, thiếu nước, sạt lở và suy giảm phù sa.
Việc tiếp cận thông tin kịp thời, tin cậy sẽ hỗ trợ công tác dự báo, cảnh báo, điều hành sản xuất và bảo vệ sinh kế người dân trong vùng.
Tại hội nghị, các quốc gia cũng đề xuất nhiều định hướng hợp tác nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên nước. Trung Quốc đề xuất tăng cường trao đổi chính sách, chia sẻ dữ liệu, ứng dụng công nghệ số trong dự báo thủy văn và triển khai các dự án dân sinh về nước sạch, phòng, chống thiên tai, an toàn đập.
Thái Lan nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát ô nhiễm từ nguồn phát sinh, tăng cường quan trắc và chia sẻ thông tin chất lượng nước. Campuchia đề cao việc duy trì dòng chảy tự nhiên theo mùa, bảo vệ hệ sinh thái Biển Hồ Tonle Sap, nguồn lợi thủy sản và sinh kế người dân.

Thứ trưởng Thủy Lợi Trung Quốc Liu Dongshun đề xuất tăng cường trao đổi chính sách, chia sẻ dữ liệu, ứng dụng công nghệ số trong dự báo thủy văn và triển khai các dự án dân sinh về nước sạch, phòng chống thiên tai, an toàn đập. (Ảnh: KHƯƠNG TRUNG)
Trong khi đó, Lào đề xuất củng cố hệ thống thông tin thủy văn, khí tượng, thúc đẩy quản lý tài nguyên nước thích ứng với biến đổi khí hậu và lấy người dân làm trung tâm. Myanmar nhấn mạnh vai trò của hợp tác Mekong-Lan Thương trong bảo đảm an ninh nguồn nước, an ninh lương thực và phát triển kinh tế-xã hội khu vực.
Chuyển cam kết hợp tác thành hành động thiết thực
Trên cơ sở những thách thức chung, Việt Nam đề xuất ba hướng ưu tiên hợp tác trong thời gian tới.
Thứ nhất, tăng cường chia sẻ thông tin khí tượng thủy văn, đặc biệt là dữ liệu vận hành hồ chứa; thông báo sớm trước khi xả lũ hoặc tích nước để các quốc gia hạ lưu chủ động ứng phó với lũ, hạn hán và bố trí sản xuất phù hợp.
Thứ hai, tăng cường kết nối giữa các cơ chế hợp tác tiểu vùng Mekong nhằm tối ưu nguồn lực, đẩy mạnh nghiên cứu chung và ứng dụng công nghệ mới phục vụ thích ứng với biến đổi khí hậu, quản lý rủi ro thiên tai, xây dựng hệ thống quản trị nước thông minh.
Thứ ba, tiếp tục phát huy vai trò Quỹ đặc biệt Hợp tác Mekong-Lan Thương trong hỗ trợ các dự án cải thiện sinh kế, nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng trước lũ, hạn hán và xâm nhập mặn; đồng thời phát triển hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu hiện đại phục vụ dự báo, cảnh báo sớm.
Phát biểu bế mạc Hội nghị, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh ba thông điệp: tin cậy và minh bạch là nền tảng hợp tác; người dân phải là trung tâm; các cam kết cần được chuyển hóa thành hành động cụ thể.
Các Trưởng đoàn đã thông qua Tuyên bố chung, tái khẳng định cam kết tăng cường quản lý, khai thác và sử dụng bền vững tài nguyên nước, gắn phát triển kinh tế-xã hội với bảo vệ môi trường.
Tuyên bố nhấn mạnh việc tiếp tục thực hiện Kế hoạch hành động giai đoạn 2023-2027, triển khai Bản ghi nhớ về chia sẻ thông tin thủy văn và chuẩn bị kế hoạch hợp tác giai đoạn tiếp theo. Các nước cũng nhất trí tăng cường phối hợp giữa cơ chế Hợp tác Mekong-Lan Thương với Ủy hội sông Mekong quốc tế (MRC), ASEAN và các cơ chế hợp tác tiểu vùng khác.
Các Trưởng đoàn đề nghị Nhóm công tác về hợp tác tài nguyên nước Mekong-Lan Thương sớm xây dựng kế hoạch triển khai kết quả hội nghị, tiếp tục thực hiện Kế hoạch hành động giai đoạn 2023-2027 và chuẩn bị kế hoạch 5 năm tiếp theo.
Hội nghị góp phần củng cố cơ chế hợp tác giữa sáu quốc gia, tạo động lực để các bên cụ thể hóa cam kết thành hành động thiết thực, hướng tới quản lý, khai thác và sử dụng bền vững tài nguyên nước, bảo đảm lợi ích chung và cải thiện đời sống cộng đồng trên toàn lưu vực.
