Sau sáp nhập trường học: Làm sao để động lực không bị 'tinh giản'?

Niềm vui của cô trò khi trở lại trường chuẩn bị đón năm học mới 2026-2027. Ảnh: Trường Trung học Cơ sở Trần Duy Hưng

Sáp nhập trường học và quyết định rời vị trí quản lý để trở lại bục giảng của hàng ngàn hiệu trưởng, phó hiệu trưởng đang phản ánh một thực tế sâu sắc về công tác cán bộ. Khi vị trí quản lý không còn là lựa chọn duy nhất, chính sách nhân sự cần được ứng xử ra sao để giữ vững động lực cho bộ máy mới?

Tại các địa phương, quá trình sáp nhập và chuyển dịch nhân sự đang được triển khai đồng loạt. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, thành phố dự kiến giảm 704 trên tổng số 2.188 cơ sở giáo dục, tác động trực tiếp đến khoảng 465 hiệu trưởng, 930 phó hiệu trưởng và 2.096 nhân viên trường học. 

Tại Nghệ An, dự kiến có khoảng 1.100 cán bộ quản lý quay lại công tác giảng dạy sau sáp nhập; còn tại Đà Nẵng, quá trình này cũng ghi nhận nhiều phó hiệu trưởng chủ động xin rút khỏi ban giám hiệu.

Thực tế này cho thấy sự chuyển dịch nhân sự sau sáp nhập không đơn thuần là bài toán tinh gọn bộ máy cơ học, mà đặt ra yêu cầu nhìn nhận sâu sắc về gánh nặng quản lý cũng như công tác cán bộ trong bối cảnh mới.

Áp lực quản lý gia tăng từ thực tiễn sáp nhập trường học

Trong suy nghĩ của nhiều người, vị trí quản lý nhà trường thường gắn liền với vai trò điều hành và vị thế xã hội. Tuy nhiên, từ thực tiễn sáp nhập cơ sở giáo dục, đây đang là thử thách lớn đối với năng lực và gánh nặng trách nhiệm của đội ngũ lãnh đạo.

Thử thách lớn nhất trước hết đến từ sự gia tăng nhanh chóng về quy mô. Khi hai hoặc ba ngôi trường hợp nhất, số lượng học sinh có thể tăng gấp đôi, thậm chí gấp ba. 

Kéo theo đó là khối lượng công việc hành chính, áp lực quản trị tài sản công, an toàn học đường, công tác bán trú và chất lượng chuyên môn tăng vọt. 

Việc quản lý một cơ sở giáo dục quy mô 500 học sinh có sự khác biệt rất lớn so với điều hành một trường học có từ 1.500 đến 2.000 học sinh.

Chính quy mô đó đã dẫn đến tâm lý quá tải và gánh nặng trách nhiệm cho người đứng đầu. Lý do được các cán bộ quản lý đưa ra khi xin thôi giữ chức vụ phần lớn liên quan đến yếu tố sức khỏe, hoàn cảnh gia đình và áp lực điều hành. 

Khi nhận thấy năng lực quản trị khó đáp ứng yêu cầu của mô hình mới, việc chủ động xin thôi chức vụ để nhường vị trí cho nhân sự phù hợp hơn là một quyết định thực tế và có trách nhiệm.

Nhằm tháo gỡ những băn khoăn thực tế này, hành lang pháp lý cũng đã kịp thời mở ra cơ chế giải quyết thấu đáo. 

Theo hướng dẫn của Bộ Nội vụ, những hiệu trưởng, phó hiệu trưởng dôi dư nếu có nguyện vọng nghỉ việc sẽ được giải quyết chính sách tinh giản biên chế theo Nghị định 154/2025, với mốc thời gian hoàn tất muộn nhất là ngày 30/9/2026. 

Quy định này không chỉ giải tỏa áp lực cho người trong cuộc mà còn giúp các địa phương tháo gỡ vướng mắc về nhân sự dôi dư ngay trước thềm năm học mới.

Do đó, việc cán bộ quản lý tự nguyện xin trở lại làm giáo viên hoặc nghỉ theo chế độ cần được nhìn nhận như một sự lựa chọn chủ động và phù hợp, thay vì bị đặt dưới những định kiến cá nhân thiếu khách quan. 

Đây là quyết định thực tế trước đòi hỏi ngày càng cao của công tác quản lý. Vị trí lãnh đạo nhà trường sau sáp nhập đòi hỏi năng lực điều hành thực chất, sức bền và tinh thần trách nhiệm rất lớn trước sự phát triển của nhà trường.

Giải pháp chính sách và sự thấu hiểu trong quá trình sáp nhập trường học

Cách ứng xử của chính quyền địa phương và các quy định chính sách đối với tâm tư của cán bộ quản lý sẽ quyết định sự ổn định của bộ máy mới. Nếu chỉ áp đặt bằng các quyết định hành chính khô cứng, quá trình chuyển giao rất dễ phát sinh tâm lý gượng ép, mất động lực làm việc.

Thực tế tại phường Điện Bàn Đông (Đà Nẵng) ghi nhận một phương pháp triển khai bài bản và cầu thị. Tại đây, lãnh đạo địa phương đã chủ động tổ chức gặp gỡ, đối thoại trực tiếp với 17 hiệu trưởng và phó hiệu trưởng nằm trong diện sắp xếp để lắng nghe tâm tư trước khi xây dựng phương án cuối cùng.

Bên cạnh sự thấu hiểu về mặt tâm lý, chính sách tài chính cũng đóng vai trò hỗ trợ quan trọng. 

Theo hướng dẫn của Bộ Nội vụ, những cán bộ quản lý được chuyển sang vị trí mới có mức phụ cấp thấp hơn hoặc không còn giữ chức vụ lãnh đạo sẽ được bảo lưu mức phụ cấp chức vụ hiện hưởng. 

Việc bảo đảm quyền lợi kinh tế này giúp giảm bớt sự hụt hẫng, tạo sự yên tâm cho đội ngũ cán bộ khi chuyển giao nhiệm vụ.

Tiêu chuẩn hóa công tác cán bộ sau sáp nhập trường học

Song song với việc giải quyết nguyện vọng cho người xin rút, việc lựa chọn người ở lại giữ chức vụ lãnh đạo trường học sau sáp nhập là bài toán mang tính quyết định đến chất lượng giáo dục.

Để bộ máy mới vận hành hiệu quả, công tác chọn lựa cán bộ phải dựa trên các tiêu chí công tâm và khách quan:

Chuẩn hóa tiêu chí lựa chọn: Như yêu cầu của lãnh đạo tỉnh Nghệ An, người đứng đầu nhà trường sau sáp nhập phải đáp ứng "3 nguyên tắc cốt lõi": Giỏi chuyên môn, giỏi quản lý và có phẩm chất đạo đức tốt. Trường quy mô càng lớn thì năng lực điều hành và uy tín của hiệu trưởng càng phải cao.

Ưu tiên nhân sự tại chỗ và công khai quy trình: Cần ưu tiên đánh giá, bổ nhiệm đội ngũ cán bộ hiện có tại địa phương thay vì điều động cơ học từ nơi khác về nếu nguồn nhân lực tại chỗ đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn. Toàn bộ phương án nhân sự phải được thực hiện công khai, minh bạch.

Kiên quyết triệt tiêu tư duy "cục bộ": Quá trình sáp nhập tuyệt đối không để xảy ra tình trạng ưu ái người thân, co kéo vị trí hay các biểu hiện tiêu cực. 

Cấp ủy và lãnh đạo chính quyền cấp xã, phường phải chịu trách nhiệm trực tiếp trước cấp trên về tính khách quan của các quyết định nhân sự.

Sáp nhập trường học không đơn thuần là việc thu gọn các con dấu hay gộp chung các mảng sổ sách. Đó là cuộc tái cấu trúc toàn diện, trong đó con người là yếu tố trung tâm.

Từ việc lắng nghe nguyện vọng xin trở lại làm giáo viên, đến những quy định rõ ràng về tinh giản biên chế trước 30/9 hay bảo lưu phụ cấp chức vụ, tất cả đều cho thấy: Sự thành công của chính sách không chỉ nằm ở số lượng đầu mối giảm được, mà nằm ở cách chúng ta ứng xử với tâm tư và quyền lợi của từng con người trong cuộc vận động đó.

Chỉ khi vị trí quản lý được trao đúng cho những người đủ tâm - đủ tầm, và những người rời ghế quản lý nhận được sự tôn trọng cùng cơ hội cống hiến phù hợp, ngôi trường sau sáp nhập mới thực sự là một môi trường giáo dục vững mạnh, ấm áp và nhân văn.