Sẽ có chế tài xử lý tình trạng 'lộ thông tin đơn hàng nhưng không biết ở khâu nào'

Đại diện Vụ Bưu chính nói về sự cần thiết ban hành các quy định mới trong lĩnh vực bưu chính

Ngày 18-8, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) tổ chức hội nghị truyền thông chính sách với dự án Luật Bưu chính (sửa đổi).

Theo ông Lã Hoàng Trung- Vụ trưởng Vụ Bưu chính (Bộ KH&CN), trong hoạt động bưu chính, số lượng thư tín ngày càng giảm nhưng sản lượng hàng hóa lại tăng nhanh. Theo thống kê, hiện nay khoảng 50% dân số Việt Nam bán hàng online, tương ứng với khoảng trên 50 triệu người. Xu hướng này vẫn tiếp tục tăng trên thế giới cũng như ở Việt Nam. Kéo theo đó, dịch vụ chuyển phát thay đổi, trước đây gửi hàng hóa thông thường thì hiện tại tất cả giao dịch trên môi trường mạng.

Bên cạnh đó, hoạt động bưu chính còn tăng sản lượng vận chuyển các loại giấy tờ, vật chất vật lý; hành chính công cũng sử dụng nhiều dịch vụ chuyển phát. Vì vậy, việc kiểm soát an toàn, an ninh trong hoạt động bưu chính cũng phải thay đổi.

Theo số liệu của Bộ KH&CN, quy mô thị trường bưu chính tăng trưởng nhanh thời gian qua. Năm 2010, số lượng bưu gửi là hơn 1 triệu lượt/năm, thì đến năm 2025, con số này là 4,1 tỷ, gấp khoảng 4 lần. Doanh thu bưu chính cũng tăng nhanh. Năm 2020, doanh thu của lĩnh vực này là hơn 1.000 tỷ đồng thì đến 2025, doanh thu đạt 87.000 tỷ đồng. Năm 2026 dự kiến đạt 103.000 tỷ đồng.

“15 năm trước bưu gửi chia đều thư và gói kiện hàng hóa nhưng giờ trong 4,1 tỷ bưu gửi mỗi năm thì có 3,6 triệu bưu gửi là hàng hóa. Thực tế này cho thấy Luật Bưu chính hiện hành chưa theo kịp thực tiễn”- ông Lã Hoàng Trung nói.

Ngoài sự hạn chế do chưa theo kịp thực tiễn, hoạt động của doanh nghiệp bưu chính cũng đã thay đổi. Doanh nghiệp bưu chính hiện làm nhiều dịch vụ khác trên bưu gửi như: đóng gói, dán nhãn, thu tiền hộ, đi giao hàng, trả hàng… và có sự giao thoa lớn với vận tải hàng hóa; Bưu chính công ích và cơ chế hỗ trợ không còn phù hợp với thực tiễn phát triển.

Quan trọng hơn, theo Vụ trưởng Vụ Bưu chính, các vấn đề mất an toàn như vận chuyển hàng cấm, hàng lậu, hàng giả qua bưu chính vẫn diễn biến phức tạp, đòi hỏi thiết kế quy định đảm bảo an toàn an ninh bưu gửi phải thay đổi.

“Chúng ta thường thắc mắc bị lộ lọt thông tin đơn hàng, báo đơn giả, cuộc gọi rác… nhưng không rõ lộ lọt ở khâu nào. Từ trước tới nay, doanh nghiệp bưu chính vẫn thu thập dữ liệu người gửi nhưng các quy định hiện hành không quy định doanh nghiệp được lưu trữ thông tin gì, lưu trong bao lâu, nếu lộ ra ai chịu trách nhiệm, tìm được người gây lộ lọt thông tin thì xử lý như thế nào…”- ông Lã Hoàng Trung nói.

Theo ông Lê Văn Chung- Vụ Bưu chính, hiện Bộ KH&CN quản lý 765 doanh nghiệp bưu chính. Con số này cũng tăng mạnh so với gần 40 doanh nghiệp năm 2010. Ông Lê Văn Chung cho hay, các thủ đoạn vận chuyển hàng hóa vi phạm qua bưu chính ngày càng tinh vi hơn.

Nói về nguyên nhân khiến bưu chính bị lợi dụng để vi phạm pháp luật, đại diện Vụ Bưu chính nêu 6 yếu tố, bao gồm: giao dịch không đối mặt, thông tin người gửi có thể thiếu hoặc giả mạo; khối lượng bưu gửi lớn; mạng lưới rộng nên kiểm soát khó khăn; thanh toán COD làm tách rời người gửi, giao dịch- dòng tiền; chia nhỏ hàng hóa, thay đổi thông tin/ tuyến để giảm nghi ngờ.

Hiện nay, hàng cấm, hàng lậu, hàng giả có thể được ngụy trang trong các loại hàng hóa được phép gửi như: bánh kẹo, trà, cà phê để gửi; hoặc thuê người gửi, thay đổi liên tục người nhận và địa điểm nhận… để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.

Để kịp thời điều chỉnh những vấn đề phát sinh này, Luật Bưu chính (sửa đổi) sẽ hướng tới 4 chính sách mới, là: xác định dịch vụ bưu chính theo bản chất hoạt động: chấp nhận, chia chọn, vận chuyển, phát và các công đoạn gắn trực tiếp với từng bưu gửi như: lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói, hoàn trả, loại trừ vận tải, kho bãi và logistic độc lập;

Mở rộng dịch vụ bưu chính phổ cập từ thư sang thư và gói, kiện hàng hóa; hoàn thiện cơ chế mạng bưu chính công cộng, điểm phục vụ đa năng và đặt hàng doanh nghiệp chỉ định;

Phát triển bưu chính thành hạ tầng thiết yếu của quốc gia và nền kinh tế số; hỗ trợ, đầu tư, duy trì mạng công cộng và huy động mạng khi cần thiết và phát triển bưu chính số dựa trên dữ liệu, định danh, truy vết bưu gửi, quản lý bưu gửi và thông tin người gửi theo mức độ rủi ro.

Luật Bưu chính (sửa đổi) gồm 8 chương, 51 điều phân bổ rõ trách nhiệm theo vai trò trong chuỗi, định danh người gửi rõ ràng để ngăn chặn vi phạm qua đường bưu chính.