Sẽ xâm hại nghiêm trọng di tích quốc gia đặc biệt

Đoàn liên ngành gồm Sở Xây dựng, Sở VHTTDL Khánh Hòa cùng các đơn vị liên quan tiến hành khảo sát thực địa tại khu vực tháp Hòa Lai (nằm trên Quốc lộ 1 A, thuộc địa phận xã Thuận Bắc).

Hiện trạng cụm tháp Hòa Lai bên cạnh quốc lộ 1A

Chồng lấn lên vùng bảo vệ di tích

Liên quan đến công tác quản lý di sản trên địa bàn, đại diện UBND xãThuận Bắc cho biết, từ năm 2016, UBND tỉnh Ninh Thuận (nay làUBND tỉnh Khánh Hòa) đãtổ chức khoanh vùng và xác định tọa độ bảo vệ nghiêm ngặt đối với các khu vực thuộc di tích tháp Hòa Lai. Cho đến nay, chính quyền địa phương vẫn phối hợp chặt chẽ với Sở VHTTDL để thực hiện công tác quản lý, bảo vệ, bảo tồn thực địa theo đúng quy định pháp luật.

Qua đối chiếu bản đồ quy hoạch bảo tồn di tích tháp Hòa Lai với sơ đồ thiết kế hướng tuyến dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, đoàn khảo sát đãxác định rõ vị trí, diện tích chồng lấn cụ thể. Theo đó, dưạ́n tuyến đường sắt tốc độ cao dự kiến đãxâm phạm trực tiếp vào khu vực bảo vệ II (vùng đệm) của di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai. Ngoài ra, phân đoạn qua khu vực cũng dự kiến ảnh hưởng đến một số nhà thờ và nghĩa trang lớn.

Đại diện Sở Xây dựng cho biết, dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đoạn qua địa bàn tỉnh có tổng chiều dài gần 192 km, quy hoạch ba nhà ga gồm ga hành khách Diên Khánh, ga hành khách Tháp Chàm và ga hàng hóa Ninh Hòa (kết nối với Khu kinh tế Vân Phong). Việc xác định tọa độ chồng lấn là cơ sở pháp lý quan trọng để địa phương tham mưu, kiến nghị cấp có thẩm quyền điều chỉnh hướng tuyến phù hợp, bảo đảm hài hòa giữa phát triển hạ tầng giao thông và bảo tồn di sản.

Tại buổi làm việc, đại diện các Sở, ngành và địa phương đều thống nhất tham mưu UBND tỉnh trình Chính phủ, Bộ Xây dựng và Bộ VHTTDL phương án điều chỉnh dịch chuyển hướng tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam ra khỏi phạm vi vùng bảo vệ di tích tháp Hòa Lai. Hiện Sở Xây dựng đang hoàn tất các thủ tục tham mưu để UBND tỉnh báo cáo, kiến nghị với Trung ương xem xét, giải quyết trong thời gian sớm nhất.

Bản đồ khoanh vùng bảo vệ di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai

Bảo vệ“kho báu” chưa được khai quật

Theo nhànghiên cứu văn hóa Chăm ThS Lê Xuân Lợi, di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai là di sản vô cùng quý giá, hiện còn ẩn chứa nhiều bí ẩn lịch sử chưa được làm rõ. Trong các đợt khai quật trước đây tại khu vực bảo vệ I, các nhà khoa học đãphát hiện hàng loạt hiện vật quý hiếm như bộ Linga - Yoni (phát hiện tại tháp giữa năm 1989 và tháp phía Bắc), bia Hòa Lai (phát hiện năm 2006), cùng nhiều lá vàng, dây vàng các loại, dây đồng và nhiều mảnh vàng vụn tại các hố thiêng của khu di tích.

Ông Lợi nhận định, cụm di tích này nguyên bản có rất nhiều tháp lớn nhỏ chứ không chỉ dừng lại ở ba ngôi tháp hiện hữu. Do đó, việc tiếp tục khai quật khảo cổ trong tương lai sẽ là cơ sở khoa học quan trọng để đánh giá giá trị di tích một cách chính xác hơn. Khu vực bảo vệ I (vùng có yếu tố gốc cấu thành di tích, gồm nhóm đền tháp và các phế tích) với diện tích 14.871,7 m2. Khu vực bảo vệ II (vùng bao quanh tiếp giáp khu vực I, gồm mương nước, đường đất, nhà dân, gò đất và ruộng lúa), diện tích 34.423,2 m2.

Đáng chú ý, khu vực bảo vệ II hiện mới chỉ dừng lại ở bước khoanh vùng bảo vệ, chưa tiến hành khai quật nên vẫn là một “kho báu” chứa đựng nhiều bí ẩn lịch sử, văn hóa. Theo nhà nghiên cứu văn hóa Chăm Lê Xuân Lợi, hướng tuyến của dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam theo quy hoạch hiện tại đang đi cắt qua khuôn viên khu vực bảo vệ II chếch về hướng Đông.

Chuyên gia này cảnh báo, việc triển khai tuyến đường sắt theo phương án này sẽ xâm hại nghiêm trọng đến di tích quốc gia đặc biệt. Nếu không kịp thời điều chỉnh, dự án sẽ ảnh hưởng trực tiếp và tiêu cực đến công tác khảo cổ, bảo tồn khu vực II trong tương lai.

Trước thực trạng trên, ông Lợi kiến nghị Bộ VHTTDL, các Bộ, ngành liên quan xem xét điều chỉnh hướng tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam lệch về phía Tây của di tích (khu vực có Quốc lộ 1A hiện nay) nhằm đưa dự án ra khỏi hoàn toàn vùng bảo vệ II, thay vì phóng tuyến về hướng Đông như quy hoạch hiện tại. Giải pháp này được đánh giá là tối ưu để tránh các hệ quả tiêu cực, bảo vệ nguyên vẹn không gian di sản.

Dưới góc nhìn chuyên môn, theo PGS. TS Phan Quốc Anh, tháp Hòa Lai sở hữu giá trị lịch sử, văn hóa đặc biệt quý giá và được đánh giá là một trong những cụm tháp Chăm bề thế, cổ kính nhất hiện nay. Bên cạnh hàng loạt hiện vật quý đãđược khai quật tại vùng lõi (khu vực I), cụm di tích này vẫn còn ẩn chứa nhiều bí ẩn chưa có lời giải đáp, đặc biệt là kỹ thuật và nghệ thuật xây dựng đỉnh cao của người Chăm cổ.

“Việc dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đi vào vùng bảo vệ của di tích tháp Hòa Lai là hành vi xâm phạm nghiêm trọng di tích này”, PGS. TS Phan Quốc Anh nhấn mạnh.