Siết chặt quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh vàng

Giao dịch vàng tại một cửa hàng trên địa bàn phường Hạc Thành.

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa có 320 doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh, gia công chế tác vàng, bạc đang hoạt động. Theo thông tin từ cơ quan chức năng, năm 2025 tổng giá trị giao dịch kê khai thuế đối với hoạt động kinh doanh vàng, bạc là 4.125 tỷ đồng; tổng số thuế nộp ngân sách Nhà nước (NSNN) của các doanh nghiệp là 28,5 tỷ đồng. Doanh thu quý I năm 2026 bằng 77% doanh thu năm 2025, số nộp NSNN bằng 90,5% so với năm 2025. Qua thực tế kết quả điều tra từ cơ quan có thẩm quyền cho thấy có sự chênh lệch rất lớn về doanh thu kê khai với cơ quan thuế so với doanh thu thực tế kinh doanh của doanh nghiệp.

Thuế tỉnh Thanh Hóa đã chỉ ra những sai phạm điển hình của các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh vàng. Đó là việc thiết lập và vận hành tinh vi một mạng lưới tài khoản cá nhân thuộc quyền sở hữu của nhân viên và người thân để thực hiện hành vi bỏ ngoài sổ sách, giấu doanh thu thực tế, không kê khai thuế đối với Nhà nước. Cùng với đó, tình trạng không khởi tạo hóa đơn điện tử cho từng giao dịch diễn ra khá phổ biến. Các doanh nghiệp đã triệt để lợi dụng thói quen sử dụng tiền mặt của người dân để xóa vết dòng tiền, cắt đứt sự giám sát của cơ quan thuế và trực tiếp gây thất thoát nguồn thu NSNN một cách có hệ thống. Đối với nguồn vàng lậu hoặc vàng trôi nổi mua bằng ngoại tệ “chợ đen”, doanh nghiệp thực hiện hành vi hợp thức hóa nguồn gốc bằng cách lập khống các bảng kê thu mua từ cá nhân lẻ dựa trên thông tin CCCD của người lao động tự do hoặc người dân, qua đó vừa hợp thức hóa lượng hàng tồn kho, vừa khai khống chi phí đầu vào để giảm tối đa số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp.

Cùng với tuyên truyền, hướng dẫn, cập nhật các quy định, chính sách thuế mới, Thuế tỉnh Thanh Hóa tăng cường kiểm tra nhằm kịp thời phát hiện, xử lý hành vi vi phạm trong kinh doanh vàng. Đáng chú ý, việc triển khai hóa đơn điện tử có mã xác thực, kết nối dữ liệu giao dịch với cơ quan quản lý giúp tăng tính minh bạch, hạn chế thất thu ngân sách và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các doanh nghiệp. Đại diện Phòng Quản lý Doanh nghiệp số 2, Thuế tỉnh Thanh Hóa cho biết: Doanh nghiệp trong quá trình kinh doanh nếu vi phạm pháp luật về thuế, hóa đơn thì tùy thuộc vào hành vi, tính chất, mức độ vi phạm sẽ bị xử lý. Với trường hợp cố tình thanh toán bằng tiền mặt, không nhận thanh toán bằng hình thức chuyển khoản hoặc thanh toán điện tử không qua tài khoản của doanh nghiệp để cố tình che giấu doanh thu, không kê khai thuế, không lập hóa đơn để nhằm mục đích trốn thuế, tùy theo mức độ vi phạm sẽ bị xử phạt từ 1 lần đến 3 lần trên số tiền thuế trốn, người nộp thuế (NNT) còn phải nộp đủ số tiền thuế đã trốn vào NSNN. Trường hợp hành vi trốn thuế có tính chất nghiêm trọng hoặc có dấu hiệu phạm tội, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật về hình sự (cá nhân trốn thuế từ 100 triệu đồng trở lên, doanh nghiệp từ 200 triệu đồng trở lên).

Thuế tỉnh Thanh Hóa sẽ tập trung kiểm tra các doanh nghiệp, hộ kinh doanh có dấu hiệu rủi ro cao trong việc kê khai như: hàng tồn kho lớn nhưng lượng hàng bán ra ít. Trong trường hợp cần thiết thì xác minh tài khoản của NNT qua ngân hàng, xác minh tài khoản cá nhân của chủ doanh nghiệp, người thân, nhân viên. Đồng thời, yêu cầu NNT cung cấp số tài khoản giao dịch qua ngân hàng; kiểm tra, giám sát chặt chẽ việc đăng ký, sử dụng hóa đơn để kiểm soát doanh thu đối với hoạt động bán vàng.

Khi các đợt kiểm tra chuyên sâu phát hiện doanh nghiệp có hành vi chủ động cài đặt phần mềm nội bộ thứ hai để giấu doanh thu, phân tán dòng tiền qua mạng lưới hộ kinh doanh vệ tinh hay thiết lập dòng tiền ngầm ngoài sổ sách với quy mô lớn (như 1 doanh nghiệp tại phường Hạc Thành, Thanh Hóa trong thời gian vừa qua), cơ quan thuế lập tức dừng thủ tục xử lý hành chính và chuyển toàn bộ hồ sơ sang cơ quan cảnh sát điều tra để khởi tố vụ án, khởi tố bị can theo Điều 200 Bộ luật Hình sự.

Trưởng Thuế tỉnh Thanh Hóa Nguyễn Văn Thủy khẳng định: "Đối với doanh nghiệp cố tinh vi phạm, kiên quyết áp dụng các chế tài tư pháp, hình sự hóa mạnh mẽ đối với các hành vi trốn thuế có tổ chức. Việc kết hợp chặt chẽ giữa hình phạt và các biện pháp khẩn cấp tạm thời như phong tỏa tài khoản ngân hàng, tịch thu tài sản do phạm tội mà có sẽ triệt tiêu hoàn toàn động cơ trục lợi, buộc toàn bộ các doanh nghiệp trong ngành phải thích ứng và tuân thủ tuyệt đối".

Để duy trì tính bền vững, ngăn chặn triệt để các hành vi đầu cơ và giải quyết dứt điểm tận gốc sai phạm, đòi hỏi sự giám sát chặt chẽ, liên tục và đồng lòng phối hợp của các lực lượng chức năng và của cộng đồng doanh nghiệp. Đối với doanh nghiệp chỉ có “Minh bạch sổ sách – vững vàng pháp lý” mới bền vững và nâng cao hiệu quả kinh doanh.