Siết chuyển nhượng nhà ở xã hội: Ngăn trục lợi chính sách, kiếm lời

Dự án nhà ở xã hội CT18 tại khu đô thị Việt Hưng, thành phố Hà Nội. (Ảnh: Việt Hùng/Vietnam+)

Chính phủ đang đề xuất điều chỉnh quy định về chuyển nhượng nhà ở xã hội tại dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) theo hướng siết điều kiện bán lại sau thời hạn 5 năm kể từ ngày người mua thanh toán đủ tiền và chỉ được bán lại cho người đủ điều kiện hưởng chính sách về loại nhà này.

Đại diện cơ quan quản lý Nhà nước và doanh nghiệp bất động sản cho rằng quy định mới được kỳ vọng sẽ hạn chế tình trạng đầu cơ, trục lợi từ chính sách nhà ở dành cho người thu nhập thấp.

Phục vụ đúng đối tượng

Theo nội dung dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi), sau 5 năm kể từ thời điểm thanh toán đầy đủ tiền mua nhà, chủ sở hữu dự kiến chỉ được chuyển nhượng bất động sản cho người thuộc diện đủ điều kiện hưởng chính sách nhà ở xã hội. Giá bán tối đa bằng giá ghi trong hợp đồng mua bán ban đầu với chủ đầu tư.

Đối với nhà ở xã hội theo hình thức thuê mua, dự thảo cũng đề xuất thay đổi điều kiện chuyển nhượng. Thay vì được chuyển nhượng tự do sau 5 năm như quy định hiện hành, người thuê mua nếu không còn nhu cầu sử dụng có thể phải chấm dứt hợp đồng và trả lại nhà.

Ngoài ra, các giao dịch bán, cho thuê mua và cho thuê nhà ở xã hội dự kiến phải được cập nhật vào hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về nhà ở và thị trường bất động sản.

Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh, phát triển nhà ở xã hội cần xuất phát từ nhu cầu thực tế, gắn với khả năng triển khai và điều kiện thụ hưởng của người dân. Mục tiêu của đề xuất là đảm bảo nhà ở xã hội phục vụ đúng đối tượng trong suốt vòng đời sử dụng, không chỉ ở khâu phân phối ban đầu.

“Nhà ở xã hội là loại hình được Nhà nước hỗ trợ về nhiều mặt như đất đai, tín dụng, thuế. Vì vậy cần có cơ chế kiểm soát phù hợp để tránh tình trạng lợi dụng chính sách, đảm bảo công bằng cho những người thực sự có nhu cầu,” Thứ trưởng Nguyễn Văn Sinh nhấn mạnh.

Lãnh đạo Bộ Xây dựng cho rằng quy định về bán, cho thuê nhà ở xã hội theo hướng trong trường hợp bán lại chỉ được bán, cho thuê mua đối với đúng đối tượng nhằm mục tiêu tiết kiệm nguồn lực đất đai, các đối tượng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội sẽ có cơ hội tiếp cận với quỹ nhà ở này hơn, đồng thời đảm bảo ý nghĩa của chính sách an sinh xã hội.

Làm rõ khung pháp lý, không tước đi cơ hội của người thu nhập thấp

Liên quan đến vấn đề này, đại diện Viện Nghiên cứu thị trường bất động sản Việt Nam (VARS IRE) nhìn nhận nhà ở xã hội vẫn xuất hiện tình trạng đầu cơ, nhiều người mua không phải để ở mà sang nhượng kiếm lời, đẩy giá lên cao và khiến người có nhu cầu thực khó tiếp cận, làm méo mó thị trường và tước đi cơ hội của người thu nhập thấp.

Để khắc phục, ngoài việc tăng cường thanh tra, xử phạt cả chủ đầu tư bán sai đối tượng lẫn người dân chuyển nhượng trái phép, đại diện VARS IRE bày tỏ quan điểm, Nhà nước cũng cần có khung pháp lý quy định rõ việc bán lại nhà ở xã hội sau 5 năm sở hữu.

Phía VARS IRE cũng cho rằng các căn hộ chỉ được phép chuyển nhượng cho người thuộc diện đủ điều kiện mua nhà ở xã hội và đã được cơ quan chức năng xác nhận. Trường hợp bán cho người ngoài chính sách, chủ sở hữu phải hoàn trả toàn bộ ưu đãi đã được hưởng từ chương trình hỗ trợ, nhằm bảo đảm quyền lợi chính đáng của người mua, vừa hạn chế đầu cơ, giữ đúng mục tiêu an sinh của loại hình nhà ở xã hội.

Một dự án nhà ở xã hội đang được đầu tư xây dựng tại tỉnh Lào Cai. (Ảnh: Khánh Hùng/Vietnam+)

Là doanh nghiệp phát triển một số dự án nhà ở xã hội tại tỉnh Phú Thọ và Đông Anh (thành phố Hà Nội), theo ông Nguyễn Anh Quê, Chủ tịch G6 Group, đề xuất này đặt ra nhiều vấn đề cần được làm rõ, đặc biệt là trách nhiệm xét duyệt hồ sơ người mua lại và cách xác định giá trị chuyển nhượng.

Ông Quê phân tích thêm khi căn hộ đã được bàn giao, cấp giấy chứng nhận và người mua có nhu cầu chuyển nhượng, chủ đầu tư có thể không còn trách nhiệm trực tiếp đối với các giao dịch phát sinh.

"Nếu tiếp tục yêu cầu người nhận chuyển nhượng phải thuộc diện đủ điều kiện mua nhà ở xã hội thì cần xác định rõ cơ quan nào tiếp nhận hồ sơ, thẩm định và chịu trách nhiệm xác nhận đối tượng," ông Quê góp ý.

Thứ trưởng Nguyễn Văn Sinh cho biết Bộ Xây dựng cũng đang nghiên cứu các phương án chuyển tiếp để không làm xáo trộn lớn đối với những trường hợp đã mua nhà trước khi luật sửa đổi có hiệu lực. Chính sách cần có lộ trình phù hợp, vừa đảm bảo mục tiêu quản lý, vừa bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân.

Ngoài ra, cơ quan quản lý cũng tính đến việc xây dựng hệ thống dữ liệu và cơ chế giám sát đối tượng mua-bán, nhằm hạn chế tình trạng lách luật./.