Siết điều kiện an toàn khai thác cảng, kiểm soát rủi ro thị trường phái sinh

Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Huế tham gia phiên thảo luận ở tổ. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp

Đoàn đại biểu Quốc hội (ĐBQH) TP. Huế thảo luận ở tổ 9 cùng Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình

Không đánh đổi an toàn để tăng công suất khai thác cảng

Góp ý dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, đại biểu Nguyễn Thị Sửu, Phó Trưởng đoàn Đoàn ĐBQH chuyên trách TP. Huế cơ bản thống nhất với sự cần thiết ban hành bộ luật. Đại biểu đánh giá việc hợp nhất các quy định về hàng hải và đường thủy nội địa sẽ góp phần khắc phục sự phân tán trong quản lý, nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng và kết nối các phương thức vận tải.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị chỉnh lý khoản 4, Điều 23 về việc cho phép cảng tiếp nhận tàu có thông số kỹ thuật lớn hơn thông số theo hồ sơ thiết kế được phê duyệt hoặc quyết định công bố.

Theo đại biểu, quy định này nhằm tạo điều kiện khai thác linh hoạt hạ tầng hiện có, tăng khả năng tiếp nhận tàu và giảm chi phí logistics. Tuy nhiên, dự thảo còn khái quát, chưa xác định rõ điều kiện, trình tự, thẩm quyền và trách nhiệm khi tiếp nhận tàu vượt thông số đã công bố.

Đại biểu phân tích, thông số kỹ thuật của tàu không chỉ có trọng tải mà còn gồm chiều dài, chiều rộng, mớn nước, lượng chiếm nước. An toàn khai thác cảng cũng không chỉ phụ thuộc vào độ sâu luồng hay khả năng chịu tải của cầu cảng, mà còn liên quan đến kết cấu bến, hệ thống đệm va, bích neo, vùng nước trước bến, vũng quay tàu, thủy triều, dòng chảy và khả năng điều động của tàu.

Ví dụ, một cầu cảng được thiết kế tiếp nhận tàu trọng tải 20.000 DWT, nhưng doanh nghiệp muốn tiếp nhận tàu 30.000 DWT theo phương án giảm tải. Việc giảm tải có thể làm giảm mớn nước, nhưng không đương nhiên giảm chiều dài, chiều rộng và lực tác động lên kết cấu cầu cảng khi tàu cập, rời hoặc neo đậu.

Vì vậy, nếu chỉ căn cứ vào đánh giá chung về bảo đảm an toàn để cho phép tiếp nhận thì chưa đủ cơ sở pháp lý và kỹ thuật kiểm soát rủi ro. Khi xảy ra sự cố, cần xác định rõ trách nhiệm của đơn vị đánh giá, cơ quan quyết định cho phép tiếp nhận và trách nhiệm bồi thường thiệt hại.

Đại biểu dẫn QCVN 107:2021/BGTVT về cảng biển và Điều 10 Thông tư 05/2026/TT-BXD về bảo trì công trình hàng hải, trong đó đã có quy định liên quan đến đánh giá an toàn khi tiếp nhận tàu giảm tải có thông số kỹ thuật lớn hơn thông số được công bố.

Từ đó, đại biểu đề nghị chỉnh lý khoản 4, Điều 23 theo hướng chỉ cho phép tiếp nhận tàu vượt thông số thiết kế khi đã đánh giá an toàn kết cấu hạ tầng và điều kiện khai thác, bao gồm khả năng chịu lực của cầu cảng, hệ thống neo buộc, đệm va, độ sâu, chiều rộng vùng nước, luồng vào cảng và vùng quay trở.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu tham gia thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp 

Việc đánh giá phải do tổ chức đủ năng lực chuyên môn thực hiện. Cảng vụ hàng hải hoặc Cảng vụ đường thủy nội địa có thẩm quyền xem xét, chấp thuận bằng văn bản về loại tàu, thông số kỹ thuật, điều kiện tiếp nhận và biện pháp bảo đảm an toàn. Doanh nghiệp khai thác cảng phải tuân thủ các giới hạn được chấp thuận, theo dõi tình trạng kỹ thuật công trình và chịu trách nhiệm về an toàn trong quá trình tiếp nhận, neo đậu, xếp dỡ tàu.

Đại biểu cũng đề nghị giao Chính phủ quy định cụ thể hồ sơ đánh giá, trình tự chấp thuận, thẩm quyền và trách nhiệm của các bên liên quan.

“Không nên biến quy định linh hoạt trong khai thác thành một cơ chế cho phép vượt giới hạn thiết kế mà thiếu kiểm soát”, đại biểu nhấn mạnh, đồng thời cho rằng việc nâng cao công suất khai thác cảng phải đặt an toàn con người, tài sản và công trình lên hàng đầu.

Kiểm soát rủi ro thị trường phái sinh

Đối với dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, đại biểu Nguyễn Tiến Hùng, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân TP. Huế cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành luật, nhưng đề nghị rà soát phạm vi điều chỉnh, mô hình tổ chức và cơ chế quản trị rủi ro.

Về phạm vi điều chỉnh, đại biểu đề nghị loại bỏ những nội dung mang tính điều chỉnh thị trường giao ngay qua Sở Giao dịch hàng hóa để tránh chồng lấn với pháp luật thương mại và dân sự. Đồng thời, cần thống nhất các khái niệm hàng hóa phái sinh, giao dịch hàng hóa phái sinh trong dự thảo, bởi phái sinh là phương thức giao dịch, không phải tính chất vật lý của hàng hóa.

Đại biểu cũng đề nghị phân định rõ trách nhiệm quản lý giữa các bộ, ngành. Trong đó, Bộ Công Thương quản lý hoạt động thương mại; Bộ Tài chính phụ trách các vấn đề tài chính, thuế, thanh toán, kiểm toán; Ngân hàng Nhà nước giám sát thanh toán, ngoại hối và phòng, chống rửa tiền. Các cơ quan công an, quốc phòng và chính quyền địa phương thực hiện nhiệm vụ theo chức năng, thẩm quyền.

Về mô hình tổ chức, cần nghiên cứu phương án Sở Giao dịch hàng hóa do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, tương tự lĩnh vực chứng khoán. Trung tâm Thanh toán bù trừ cũng cần có tư cách pháp nhân độc lập với Sở Giao dịch hàng hóa để hạn chế xung đột lợi ích.

Đối với quỹ hỗ trợ thanh toán bù trừ, đại biểu đề nghị quy định rõ việc không được sử dụng nguồn tiền từ quỹ để đầu tư, kinh doanh sinh lời dưới bất kỳ hình thức nào. Đồng thời, cần có quy định về trách nhiệm bồi thường khi cơ quan quản lý nhà nước có quyết định sai. Việc đưa các mặt hàng thế mạnh của Việt Nam vào giao dịch phái sinh phải dựa trên nguyên tắc thị trường, không sử dụng biện pháp hành chính.

Đại biểu Nguyễn Hải Nam góp ý dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp 

Cùng góp ý, đại biểu Nguyễn Hải Nam (Đoàn ĐBQH TP. Huế) cho rằng đây là lĩnh vực mới, phức tạp, cần tiếp tục nghiên cứu kỹ trước khi ban hành luật.

Theo đại biểu, mục tiêu xuyên suốt của thị trường hàng hóa phái sinh phải là công cụ phòng ngừa, quản trị rủi ro biến động giá, phục vụ sản xuất, kinh doanh và nền kinh tế, không trở thành kênh đầu cơ. Việc phát triển hợp đồng phái sinh trên cơ sở hàng hóa thế mạnh của Việt Nam cần gắn với chuẩn hóa chất lượng, phát triển thương hiệu quốc gia và xây dựng chỉ số tham chiếu có giá trị khu vực, quốc tế.

Đại biểu cũng lưu ý phải phân định rõ giao dịch phái sinh tập trung và giao dịch phi tập trung (OTC), xác định cụ thể cơ quan chịu trách nhiệm cấp phép, quản lý, giám sát và thanh tra. Đặc biệt, cần xây dựng cơ chế xử lý đủ nhanh khi thành viên thị trường mất khả năng thanh toán, ngăn rủi ro lan truyền sang các tổ chức trung gian và toàn hệ thống.

Bên cạnh đó, dự thảo cần đánh giá kỹ tính khả thi của hạ tầng công nghệ, cơ sở dữ liệu, khả năng kết nối hệ thống ngân hàng và lộ trình hình thành Trung tâm Thanh toán bù trừ. Việc xây dựng hệ thống giao dịch, thanh toán bù trừ riêng cũng cần được cân nhắc về hiệu quả đầu tư, tránh phát sinh chi phí không cần thiết.

Đại biểu nhấn mạnh phát triển thị trường phải gắn với bảo vệ nhà đầu tư, nhất là nhà đầu tư nhỏ lẻ, không chuyên nghiệp; bảo đảm kỷ luật thị trường và bảo toàn vốn nhà nước, không để công cụ phòng ngừa rủi ro trở thành phương tiện đầu cơ hoặc chuyển rủi ro sang Nhà nước.