Quy hoạch sông Hồng: Du lịch đường thủy được định hình ra sao?

Đường thủy gắn với hệ thống cảng, bến và dịch vụ du lịch

Theo Quyết định 6075/QĐ-UBND, sông Hồng được xác định là trục không gian chiến lược của Hà Nội, kết hợp các chức năng cảnh quan, văn hóa, kinh tế, thương mại, dịch vụ và đô thị. Trong hệ thống giao thông được quy hoạch, đường thủy được đặt cùng với giao thông công cộng, đường bộ và đường sắt đô thị, tạo mạng lưới kết nối dọc sông và giữa hai bờ.

Sông Hồng được định hướng phát triển các hoạt động du lịch, trải nghiệm gắn với cảnh quan, văn hóa và không gian ven sông. Ảnh: Tuấn Đông

Đáng chú ý với lĩnh vực du lịch, quy hoạch xác định các không gian ven sông dành cho dịch vụ du lịch, vui chơi giải trí, hoạt động văn hóa, lễ hội, thể dục thể thao và sinh hoạt cộng đồng. Đây là thay đổi quan trọng so với cách tiếp cận chỉ xem khu vực ven sông là không gian thoát lũ hoặc cảnh quan.

Ở đoạn D3, từ cầu Thanh Trì đến cầu Mễ Sở, định hướng này được thể hiện rõ hơn khi quy hoạch gắn các chức năng đô thị với cảng hàng hóa, cảng hành khách và bến thủy nội địa phục vụ hoạt động du lịch. Cùng với đó là hệ thống công viên đô thị, công viên chuyên đề nghỉ dưỡng sinh thái và các hoạt động trải nghiệm.

Điều này cho thấy đường thủy trong quy hoạch mới không được xác định đơn thuần như một phương thức vận tải, mà gắn trực tiếp với tổ chức không gian du lịch ven sông.

Từ bến thủy đến các tuyến du lịch ven sông

Quy hoạch chia không gian hai bên sông Hồng thành 3 đoạn với tính chất khác nhau, tạo cơ sở để hình thành các sản phẩm du lịch theo từng khu vực.

Quy hoạch chú trọng bảo tồn các di tích lịch sử, văn hóa và những giá trị truyền thống tại các làng cổ ven sông Hồng. Ảnh: Tuấn Đông

Đoạn D1, từ cầu Hồng Hà đến cầu Thăng Long, ưu tiên không gian sinh thái, bảo tồn thiên nhiên, làng xóm, thể dục thể thao, nghiên cứu và trải nghiệm. Cách tổ chức này phù hợp với những loại hình du lịch gắn với thiên nhiên, văn hóa làng quê và trải nghiệm cộng đồng.

Đoạn D2, từ cầu Thăng Long đến cầu Thanh Trì, tập trung nhiều chức năng đô thị, văn hóa - nghệ thuật, thương mại, dịch vụ du lịch và đổi mới sáng tạo. Hệ thống công viên văn hóa, nghệ thuật, không gian công cộng, bãi giữa và khu vực “Phòng khách đô thị” được định hướng trở thành những điểm kết nối giữa hoạt động đô thị với không gian ven sông.

Đoạn D3 có tính chất sinh thái và nghỉ dưỡng rõ hơn, với các công viên chuyên đề, hoạt động trải nghiệm và hệ thống cảng hành khách, bến thủy nội địa phục vụ du lịch. Đây cũng là khu vực có điều kiện để tổ chức các tuyến tham quan bằng đường thủy kết hợp trải nghiệm cảnh quan ven sông.

Từ cách phân chia này, có thể hình dung một mạng lưới sản phẩm du lịch không tập trung vào một điểm duy nhất, mà liên kết nhiều điểm đến dọc sông Hồng. Tuy nhiên, quy hoạch mới dừng ở việc xác định không gian và chức năng; tuyến du lịch cụ thể, bến đón khách, phương tiện và tần suất khai thác sẽ cần được xác định ở các bước tiếp theo.

Du lịch gắn với làng nghề, di sản và không gian công cộng

Một nội dung đáng chú ý khác là quy hoạch không tách du lịch khỏi hệ thống làng xóm, làng nghề và di sản ven sông.

Các khu dân cư, làng xóm ven sông được định hướng chỉnh trang, cải thiện hạ tầng và gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa. Ảnh: Tuấn Đông

Hà Nội định hướng cải tạo, chỉnh trang các khu dân cư lâu đời đồng thời bảo tồn những khu vực có giá trị về kiến trúc, lịch sử, văn hóa và nghề truyền thống. Với các làng nghề có giá trị, quy hoạch ưu tiên bảo tồn khu vực lõi, chỉnh trang hạ tầng và kiểm soát phát triển.

Đây là cơ sở để kết nối du lịch đường thủy với các điểm đến trên bờ. Một hành trình trên sông có thể được tổ chức cùng trải nghiệm làng nghề, không gian văn hóa, công viên, di tích và các khu dịch vụ thay vì chỉ dừng ở hoạt động ngắm cảnh.

Quy hoạch cũng xác định hai bờ sông là không gian công cộng phục vụ văn hóa, lễ hội, du lịch, thể thao và sinh hoạt cộng đồng. Vì vậy, nếu được triển khai đồng bộ, các bến thủy có thể trở thành những điểm kết nối giữa tuyến du lịch trên sông với hệ thống không gian công cộng trên bờ.

Không thể phát triển du lịch nếu bỏ qua an toàn thoát lũ

Giao thông đường thủy được kết nối với hệ thống đường bộ, đường sắt và các đầu mối giao thông, tạo mạng lưới liên kết hai bờ sông. Ảnh: Tuấn Đông

Cùng với những cơ hội về du lịch, quy hoạch đặt ra giới hạn rất rõ đối với việc khai thác không gian ven sông. Ba định hướng ưu tiên được xác định là An toàn - Sinh thái - Giao thông; việc bố trí công trình và hạ tầng phải được kiểm chứng bằng mô hình thủy văn, thủy lực, bảo đảm an toàn phòng, chống lũ và đê điều.

Không gian ven sông được tổ chức theo các lớp từ mặt nước, khu vực ngập nước, công viên, quảng trường đến những khu vực có điều kiện bố trí dịch vụ du lịch và công trình thấp tầng có thể tháo lắp. Cách tổ chức này cho thấy việc khai thác du lịch phải thích ứng với điều kiện tự nhiên, thay vì xây dựng dày đặc dọc bờ sông.

Đối với từng dự án thành phần, chủ đầu tư vẫn phải tính toán thủy văn, thủy lực và đánh giá tác động cụ thể đến khả năng thoát lũ, an toàn đê điều. Quy hoạch vì vậy chưa đồng nghĩa với việc mọi khu vực ven sông đều có thể lập tức xây dựng cơ sở lưu trú, dịch vụ hay công trình du lịch.

Từ quy hoạch đến một mạng lưới du lịch đường thủy

Với diện tích nghiên cứu khoảng 11.418,96ha, trải trên 16 phường, xã, quy hoạch mới tạo ra một không gian rất lớn để Hà Nội tổ chức lại quan hệ giữa đô thị và sông Hồng. Dân số dự báo trong khu vực khoảng 800.000-1,2 triệu người, trong khi hệ thống giao thông, công viên, không gian văn hóa và dịch vụ được tổ chức lại theo trục sông.

Quy hoạch định hướng phát triển cảng hành khách, bến thủy nội địa, tạo các điểm kết nối giữa tuyến du lịch trên sông và không gian ven bờ. Ảnh: Tuấn Đông

Riêng với du lịch đường thủy, phần việc tiếp theo không nằm ở việc xác định thêm chức năng trên bản đồ, mà là cụ thể hóa thành hệ thống bến, tuyến, phương tiện, điểm đón trả khách và sản phẩm du lịch có khả năng vận hành thực tế.

Khi các đầu mối giao thông đường bộ, đường sắt, đường thủy được kết nối với công viên, làng nghề, di tích, không gian văn hóa và các khu dịch vụ, sông Hồng mới có thể trở thành một tuyến du lịch có điểm đi, điểm đến và thời gian trải nghiệm rõ ràng.

Quy hoạch 6075/QĐ-UBND vì vậy có thể xem là bước định hình không gian ban đầu cho du lịch đường thủy Hà Nội. Việc biến những định hướng đó thành các tuyến du lịch cụ thể sẽ phụ thuộc vào quy hoạch chi tiết, đầu tư hạ tầng bến thủy, phương án giao thông, bảo tồn di sản và đặc biệt là yêu cầu bảo đảm an toàn thoát lũ.